Polityka UE w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego

Kształcenie i szkolenie zawodowe jest kluczowym elementem systemów uczenia się przez całe życie, który umożliwia zdobycie wiedzy oraz umiejętności i kompetencji wymaganych w określonych zawodach i na rynku pracy.

Co to jest kształcenie i szkolenie zawodowe (VET)?

Kształcenie i szkolenie zawodowe (ang. vocational education and training – VET) nie tylko odpowiada na potrzeby gospodarki – w jego ramach osoby uczące się mogą zdobywać umiejętności, które mają znaczenie dla rozwoju osobistego i aktywności obywatelskiej. VET jest zasadniczym elementem skutecznej polityki zatrudnienia i polityki społecznej i może zwiększać wydajność i konkurencyjność przedsiębiorstw, a także sprzyjać badaniom naukowym i innowacjom.

Systemy kształcenia i szkolenia zawodowego (tzw. systemy VET) w Europie opierają się na dobrze rozwiniętej sieci organizatorów kształcenia i szkolenia zawodowego. Zarządzanie sieciami VET odbywa się z udziałem partnerów społecznych, takich jak pracodawcy i związki zawodowe, i w różnych organach, np. izbach, komitetach i radach.

Systemy kształcenia i szkolenia zawodowego obejmują podstawowe i ustawiczne kształcenie i szkolenie zawodowe:

Podstawowe kształcenie i szkolenie zawodowe (ang. initial vocational education and training – I-VET) jest zazwyczaj prowadzone na poziomie średnim II stopnia, przed rozpoczęciem przez ucznia pracy zawodowej. Odbywa się ono albo w szkole (głównie na zajęciach w klasie) albo w środowisku pracy, np. w ośrodkach szkoleniowych lub przedsiębiorstwach. Różni się ono w poszczególnych krajach, w zależności od systemów kształcenia i szkolenia, a także struktur gospodarczych.

Ustawiczne kształcenie i szkolenie zawodowe (ang. continuing vocational education and training – CVET) odbywa się po zakończeniu okresu podstawowego kształcenia i szkolenia lub po rozpoczęciu pracy zawodowej. Jego celem jest podniesienie poziomu wiedzy, zdobycie nowych umiejętności, przekwalifikowanie bądź rozwój osobisty i zawodowy. Ustawiczne kształcenie i szkolenie zawodowe głównie odbywa się w środowisku zawodowym, tj. w miejscu pracy.

Średnio 50 proc. młodych Europejczyków w wieku 15-19 lat uczestniczy w programach podstawowego kształcenia i szkolenia zawodowego na poziomie średnim II stopnia. Średnia Unii Europejskiej (UE) nie odzwierciedla jednak znaczących różnic geograficznych – w różnych częściach Europy w programach uczestniczy od 15 do ponad 70 proc. młodzieży.

Priorytety UE w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego

Europejska współpraca w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego została jeszcze bardziej zacieśniona w komunikacie z Brugii oraz w konkluzjach z Rygi.

Unijne instytucje, państwa członkowskie, kraje kandydujące, kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego, partnerzy społeczni oraz europejscy organizatorzy kształcenia i szkolenia zawodowego uzgodnili szereg celów na lata 2015-2020. Są to:

  • propagowanie uczenia się poprzez praktykę w miejscu pracy we wszystkich jego formach, ze szczególnym uwzględnieniem przygotowania zawodowego, poprzez angażowanie partnerów społecznych, przedsiębiorstw, izb i organizatorów kształcenia i szkolenia zawodowego, a także poprzez pobudzanie innowacyjności i przedsiębiorczości
  • dalsze opracowywanie mechanizmów zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym zgodnie z zaleceniem w sprawie ustanowienia europejskich ram odniesienia na rzecz zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym (EQAVET) oraz ustanowienia ciągłego przepływu informacji w ramach systemów wstępnego kształcenia i szkolenia zawodowego oraz ustawicznego kształcenia i szkolenia zawodowego na podstawie wyników nauczania
  • ułatwianie wszystkim zainteresowanym dostępu do VET oraz do kwalifikacji dzięki bardziej elastycznym i zintegrowanym systemom, w szczególności poprzez zaoferowanie efektywnych i zintegrowanych usług doradztwa i poradnictwa zawodowego oraz umożliwianie walidacji efektów uczenia się pozaformalnego i nieformalnego
  • wzmacnianie kompetencji kluczowych w programach kształcenia i szkolenia zawodowego oraz zapewnienie skuteczniejszych możliwości zdobywania lub rozwijania tych kompetencji za pomocą systemów wstępnego kształcenia i szkolenia zawodowego oraz ustawicznego kształcenia i szkolenia zawodowego
  • wprowadzanie systematycznych sposobów oraz możliwości w zakresie wstępnego i ustawicznego rozwoju zawodowego nauczycieli, instruktorów i opiekunów w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, zarówno w środowisku szkolnym, jak i w miejscu pracy.

Komitet Doradczy ds. Szkolenia Zawodowego poparł opinię w sprawie przyszłości kształcenia i szkolenia zawodowego, która będzie stanowić wkład w politykę Komisji Europejskiej po roku 2020.

Aktualne wiadomości

1 lipca 2020 r. Komisja przedstawiła ambitny program, aby ukierunkować wysiłki na rzecz odbudowy po skutkach pandemii COVID-19 w dziedzinie zatrudnienia i polityki społecznej. Nacisk położono na umiejętności oraz na kształcenie i szkolenie zawodowe. 

Propozycje te przyczynią się znacznie do realizacji planu odbudowy dla Europy przedstawionego przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen. Należą do nich:

  • komunikat Komisji dotyczący europejskiego programu na rzecz umiejętności służącego zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości i odporności społecznej. W komunikacie przedstawiono 12 działań UE mających na celu wspieranie partnerstw na rzecz umiejętności, podnoszenia i zmiany kwalifikacji zawodowych oraz wspierania uczenia się przez całe życie. 

    Jednym z głównych rezultatów tego komunikatu będzie nowy pakt na rzecz umiejętności, który zostanie zainicjowany w listopadzie 2020 r. podczas Europejskiego Tygodnia Umiejętności Zawodowych. Wyznacza on cele ilościowe na poziomie UE i określa ogólnie sposób, w jaki UE będzie wspierać inwestycje w umiejętności. 
     

  • Do komunikatu dołączono dokument roboczy służb Komisji dotyczący oceny zalecenia Rady z 2012 r. w sprawie walidacji uczenia się nieformalnego i pozaformalnego.
     
  • Wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego na rzecz zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności ma na celu zagwarantowanie, że kształcenie i szkolenie zawodowe wyposaży pracowników – młodych i starszych – w umiejętności potrzebne do wspierania odbudowy gospodarki po pandemii COVID-19. Zagwarantowana ma być również sprawiedliwa społecznie transformacja ekologiczna i cyfrowa. 

    We wniosku przedstawiono propozycje działań na poziomie UE, które wesprą reformę kształcenia i szkolenia zawodowego dzięki jasnym celom ilościowym. Do wniosku dołączony jest dokument roboczy służb Komisji.

Prace Komisji w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego są wspierane przez dwie agencje:

  • Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop) pomaga przy opracowywaniu europejskiej polityki w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego. Ponadto przyczynia się do wdrażania tej polityki w oparciu o badania naukowe, analizy i informacje na temat funkcjonowania systemów kształcenia i szkolenia zawodowego oraz dotyczącej ich polityki, a także potrzeb w zakresie umiejętności i zapotrzebowania na nie w UE.
  • Europejska Fundacja Kształcenia (ETF) przyczynia się, w kontekście polityki stosunków zewnętrznych UE, do rozwoju umiejętności i kompetencji zawodowych.

W jaki sposób UE promuje kształcenie i szkolenie zawodowe?

Instrumenty finansowe wspierające politykę kształcenia i szkolenia zawodowego

  • Łączna orientacyjna pula środków finansowych programu Erasmus+ wynosi 14,774 mld euro. Z tej kwoty prawie 3 mld euro przeznaczono na kształcenie i szkolenie zawodowe w latach 2014-2020. Co roku około 130 tys. osób uczących się w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego oraz 20 tys. pracowników sektora kształcenia i szkolenia zawodowego korzysta z oferty mobilności w ramach programu Erasmus+. Ponadto prawie 500 projektów dotyczących kształcenia i szkolenia zawodowego jest finansowanych co roku w ramach partnerstw strategicznych Erasmus+. Program wspiera również finansowo inne działania, takie jak sojusze na rzecz umiejętności sektorowych.
  • Europejski Fundusz Społeczny (EFS) stanowi ważną dźwignię finansową dla działań w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego. W latach 2014-2020 w ramach celu tematycznego EFS znaczne środki z budżetu są udostępniane na działania wspierające kształcenie i szkolenie zawodowe. Blisko 15 mld euro przeznaczono, oprócz innych celów, na wyrównywanie dostępu do uczenia się przez całe życie i promowanie elastycznych ścieżek kształcenia oraz na poprawę przydatności na rynku pracy systemów kształcenia i szkolenia.