Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης

Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση αποτελεί βασικό στοιχείο των συστημάτων διά βίου μάθησης, τα οποία παρέχουν στους πολίτες τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που απαιτούνται σε συγκεκριμένα επαγγέλματα και στην αγορά εργασίας.

Τι είναι η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ);

Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) ανταποκρίνεται στις ανάγκες της οικονομίας, αλλά παρέχει επίσης στους εκπαιδευόμενους τις αναγκαίες δεξιότητες για προσωπική εξέλιξη και ενεργό συμμετοχή στα κοινά. Η ΕΕΚ μπορεί να ενισχύσει τις επιδόσεις των επιχειρήσεων, την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα και την καινοτομία, ενώ παράλληλα αποτελεί κεντρική πτυχή μιας επιτυχημένης πολιτικής απασχόλησης και κοινωνικής πολιτικής.

Τα συστήματα ΕΕΚ στην Ευρώπη μπορούν να βασίζονται σε ένα καλά ανεπτυγμένο δίκτυο φορέων παροχής ΕΕΚ. Τα δίκτυα αυτά διέπονται από τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, όπως είναι οι εργοδότες και οι συνδικαλιστικές ενώσεις, στα διάφορα όργανα, για παράδειγμα, επιμελητήρια, επιτροπές και συμβούλια.

Τα συστήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ) αποτελούνται από την αρχική και τη συνεχιζόμενη ΕΕΚ.

Η αρχική επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΑΕΕΚ) παρέχεται συνήθως σε ανώτερο δευτεροβάθμιο επίπεδο, πριν από την είσοδο των σπουδαστών στον επαγγελματικό βίο. Πραγματοποιείται είτε σε σχολικό περιβάλλον (κυρίως στην τάξη) είτε σε εργασιακό περιβάλλον, όπως τα κέντρα κατάρτισης και οι επιχειρήσεις. Αυτό διαφέρει από χώρα σε χώρα, ανάλογα με τα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και τις οικονομικές δομές.

Η συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΣΕΕΚ) παρέχεται μετά την αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση ή μετά την είσοδο στον επαγγελματικό βίο. Αποσκοπεί στην αναβάθμιση των γνώσεων, στην παροχή βοήθειας στους πολίτες για την απόκτηση νέων δεξιοτήτων, την επανεκπαίδευση και την προαγωγή της προσωπικής και της επαγγελματικής εξέλιξης. Η ΣΕΕΚ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εργασία, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης πραγματοποιείται στον χώρο εργασίας.

Κατά μέσο όρο, το 50 % των νεαρών Ευρωπαίων ηλικίας 15-19 ετών συμμετέχει στην ΑΕΕΚ στο επίπεδο της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ωστόσο, πίσω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) κρύβονται σημαντικές γεωγραφικές διαφορές όσον αφορά τη συμμετοχή, η οποία κυμαίνεται από 15 % έως άνω του 70 %.

Οι προτεραιότητες της ΕΕ για την ΕΕΚ

Η ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης ενισχύθηκε περαιτέρω με τοανακοινωθέν της Μπριζ και τα συμπεράσματα της Ρίγας.

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη, οι υποψήφιες χώρες και οι χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, οι κοινωνικοί εταίροι και οι ευρωπαϊκοί φορείς παροχής ΕΕΚ συμφώνησαν επί ενός συνόλου επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων για την περίοδο 2015-2020:

  • προώθηση της μάθησης στον χώρο εργασίας, σε όλες τις μορφές της, με ιδιαίτερη έμφαση στα προγράμματα μαθητείας, μέσω της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων, των επιχειρήσεων, των επιμελητηρίων και των παρόχων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ), καθώς και μέσω της προαγωγής της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας
  • περαιτέρω ανάπτυξη μηχανισμών διασφάλισης της ποιότητας σύμφωνα με τη σύσταση για τη δημιουργία ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (EQAVET) και τη συγκρότηση κυκλωμάτων συνεχούς ενημέρωσης και ανατροφοδότησης στα συστήματα ΑΕΕΚ και ΣΕΕΚ με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα
  • βελτίωση της πρόσβασης στην ΕΕΚ και στα επαγγελματικά προσόντα για όλους χάρη σε περισσότερο ευέλικτα και διαπερατά συστήματα, κυρίως με την παροχή αποτελεσματικών και ολοκληρωμένων υπηρεσιών προσανατολισμού, και με την παροχή της δυνατότητας πιστοποίησης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης
  • ενίσχυση των βασικών ικανοτήτων στο πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών ΕΕΚ και παροχή πιο αποτελεσματικών ευκαιριών για την απόκτηση ή την ανάπτυξη των εν λόγω δεξιοτήτων μέσω της ΑΕΕΚ και της ΣΕΕΚ
  • καθιέρωση συστηματικών προσεγγίσεων και δυνατοτήτων για την αρχική και τη συνεχή επαγγελματική εξέλιξη εκπαιδευτικών, εκπαιδευτών και καθοδηγητών ΕΕΚ τόσο σε σχολικά όσο και εργασιακά περιβάλλοντα

Η συμβουλευτική επιτροπή επαγγελματικής κατάρτισης ενέκρινε γνωμοδότηση σχετικά με το μέλλον της ΕΕΚ, η οποία θα συμβάλει στη χάραξη της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μετά το 2020.

Τελευταίες εξελίξεις

Την 1η Ιουλίου 2020 η Επιτροπή πρότεινε μια φιλόδοξη ατζέντα για την καθοδήγηση των προσπαθειών με στόχο την ανάκαμψη από την κρίση της COVID-19 στους τομείς της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής. Η ατζέντα επικεντρώνεται στις δεξιότητες και την ΕΕΚ. 

Οι προτάσεις αποτελούν σημαντική συμβολή στο σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη της προέδρου κ. φον ντερ Λάιεν. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:

  • την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το ευρωπαϊκό θεματολόγιο δεξιοτήτων για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα. Η εν λόγω ανακοίνωση παρουσιάζει 12 δράσεις της ΕΕ που στόχο έχουν να στηρίξουν τις συμπράξεις για τις δεξιότητες, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση, καθώς και την ενίσχυση της διά βίου μάθησης. 

    Ένας σημαντικός επιδιωκόμενος στόχος στο πλαίσιο της ανακοίνωσης θα είναι το νέο Σύμφωνο για τις Δεξιότητες, το οποίο θα δρομολογηθεί τον Νοέμβριο του 2020 κατά την Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Επαγγελματικών Δεξιοτήτων. Η ανακοίνωση καθορίζει φιλόδοξους ποσοτικούς στόχους σε επίπεδο ΕΕ και περιγράφει με ποιο τρόπο η ΕΕ θα στηρίξει τις επενδύσεις για τις δεξιότητες. 
     

  • Η ανακοίνωση συνοδεύεται από έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με την αξιολόγηση της σύστασης του Συμβουλίου του 2012 για την επικύρωση της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης.
     
  • Η πρόταση της Επιτροπής για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι η ΕΕ εφοδιάζει το εργατικό δυναμικό – τόσο τους νέους όσο και τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους – με δεξιότητες που υποστηρίζουν την ανάκαμψη από την κρίση της COVID-19, καθώς και την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, με δίκαιο από κοινωνική άποψη τρόπο. 

    Η πρόταση αυτή παρουσιάζει δράσεις σε ενωσιακό επίπεδο για την υποστήριξη της μεταρρύθμισης της ΕΕΚ με σαφείς ποσοτικούς στόχους. Η πρόταση συνοδεύεται από έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Το έργο της Επιτροπής όσον αφορά την ΕΕΚ, υποστηρίζεται από δύο οργανισμούς:

Με ποιον τρόπο προωθεί η ΕΕ την ΕΕΚ;

  • Το ευρωπαϊκό σύστημα ακαδημαϊκών μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ECVET) διευκολύνει τους εκπαιδευόμενους στον τομέα της ΕΕΚ να επιτύχουν την επικύρωση και την αναγνώριση δεξιοτήτων και γνώσεων σχετικών με την εργασία που απέκτησαν σε διαφορετικά συστήματα και χώρες. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στον ιστότοπο του ECVET
  • Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας (EQAVET) είναι ένα εργαλείο αναφοράς που έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τις χώρες της ΕΕ να προάγουν και να παρακολουθούν τη συνεχή βελτίωση των συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με βάση όρους αναφοράς που έχουν συμφωνηθεί από κοινού. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στον ιστότοπο του EQAVET.
  • Η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας προσδιορίζει 14 βασικά κριτήρια, τα οποία πρέπει να χρησιμοποιούν οι χώρες της ΕΕ και οι ενδιαφερόμενοι φορείς για να αναπτύσσουν ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας.
  • Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για Θέσεις Μαθητείας, που συστάθηκε το 2013, έχει κινητοποιήσει αποτελεσματικά τα κράτη μέλη της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, καθώς και περισσότερους από 230 ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν στην ενίσχυση της προσφοράς, της ποιότητας και της προβολής των θέσεων μαθητείας. Πρόσφατα, η κινητικότητα των μαθητευομένων προστέθηκε επίσης στους στόχους της Συμμαχίας.
  • Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μαθητευομένων δημιουργήθηκε για να διασφαλίζεται ότι η γνώμη των νεαρών μαθητευομένων θα λαμβάνεται υπόψη στις συζητήσεις σχετικά με την ΕΕΚ και τις θέσεις μαθητείας.
  • Η ετήσια Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Επαγγελματικών Δεξιοτήτων, που καθιερώθηκε το 2016, είναι μια πανευρωπαϊκή εκστρατεία που στοχεύει στη βελτίωση της ελκυστικότητας και της εικόνας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ).
  • Η ομάδα εργασίας «ΕΚ2020» για την ΕΕΚ έχει ως στόχο να βοηθήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να σχεδιάσουν πολιτικές και πρακτικές. Η σημερινή ομάδα εργασίας επικεντρώνεται στην καινοτομία και την ψηφιοποίηση στον τομέα της ΕΕΚ και της ανώτερης ΕΕΚ σε επίπεδο συστήματος. Η διυπηρεσιακή ομάδα για την τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (IAG-TVET), της οποίας ηγείται η UNESCO, διασφαλίζει τον συντονισμό των δραστηριοτήτων μεταξύ των βασικών διεθνών οργανισμών, μεταξύ άλλων της Επιτροπής, που συμμετέχουν σε πολιτικές, προγράμματα και έρευνες σχετικά με την τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΤΕΕΚ).

Χρηματοδοτικά μέσα που στηρίζουν την πολιτική για την ΕΕΚ:

  • Το πρόγραμμα Erasmus + έχει ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους 14,774 δισεκατομμύρια ευρώ. Από το ποσό αυτό, περίπου 3 δισεκατομμύρια προορίζονται για την ΕΕΚ κατά την περίοδο 2014-2020. Κάθε χρόνο, περίπου 130.000 εκπαιδευόμενοι και 20.000 εργαζόμενοι στον τομέα της ΕΕΚ επωφελούνται από τις ευκαιρίες κινητικότητας που προσφέρει το πρόγραμμα Erasmus+. Επιπλέον, σχεδόν 500 έργα στον τομέα της ΕΕΚ χρηματοδοτούνται ετησίως στο πλαίσιο των στρατηγικών συμπράξεων του προγράμματος Erasmus+. Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί και άλλες δραστηριότητες, όπως τις τομεακές συμμαχίες δεξιοτήτων.
  • Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) αποτελεί σημαντικό χρηματοδοτικό μοχλό για την ΕΕΚ. Από το 2014 έως το 2020 το ΕΚΤ έχει έναν θεματικό στόχο στο πλαίσιο του οποίου ένα σημαντικό τμήμα του προϋπολογισμού διατίθεται σε δράσεις που στηρίζουν την ΕΕΚ. Περίπου 15 δισ. ευρώ έχουν διατεθεί, μεταξύ άλλων στόχων, για την ενίσχυση της ισότιμης πρόσβασης στη διά βίου μάθηση, την προώθηση ευέλικτων οδών πρόσβασης, καθώς και για τη βελτίωση της συνάφειας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης με την αγορά εργασία.