Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ)

Η ΕΕΚ αποτελεί βασικό στοιχείο των συστημάτων διά βίου μάθησης, καθώς παρέχει στους πολίτες τις γνώσεις, την τεχνογνωσία, τις δεξιότητες και/ή τις ικανότητες που απαιτούνται σε συγκεκριμένα επαγγέλματα ή γενικότερα στην αγορά εργασίας.

Τι είναι η Επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ);

Η ΕΕΚ αποτελεί βασικό στοιχείο των συστημάτων διά βίου μάθησης, καθώς παρέχει στους πολίτες τις γνώσεις, την τεχνογνωσία, τις δεξιότητες και/ή τις ικανότητες που απαιτούνται σε συγκεκριμένα επαγγέλματα ή γενικότερα στην αγορά εργασίας. Ανταποκρίνεται στις ανάγκες της οικονομίας και παρέχει στους εκπαιδευόμενους τις αναγκαίες δεξιότητες για προσωπική εξέλιξη και ενεργό συμμετοχή στα κοινά. Η ΕΕΚ συμβάλλει στις επιδόσεις των επιχειρήσεων, στην ανταγωνιστικότητα, την έρευνα και την καινοτομία και έχει καθοριστική σημασία για την πολιτική απασχόλησης και την κοινωνική πολιτική.

Τα συστήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρώπη στηρίζονται σε ένα καλά ανεπτυγμένο δίκτυο φορέων παροχής ΕΕΚ. Βασίζονται σε δομές διακυβέρνησης με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων (εργοδοτών, συνδικαλιστικών οργανώσεων) σε διάφορα όργανα (επιμελητήρια, επιτροπές, συμβούλια, κ.λπ.). Τα συστήματα ΕΕΚ αποτελούνται από την αρχική και τη συνεχιζόμενη ΕΕΚ:

  1. Η αρχική επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΑΕΕΚ) παρέχεται συνήθως σε ανώτερο δευτεροβάθμιο επίπεδο, πριν από την είσοδο στον επαγγελματικό βίο. Πραγματοποιείται είτε σε σχολικό περιβάλλον (με το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης να πραγματοποιείται στην τάξη) είτε σε εργασιακό περιβάλλον, όσο το δυνατόν πιο κοντά στην πραγματική ζωή (στα σχολεία, στα κέντρα κατάρτισης ή στις επιχειρήσεις, με τα προγράμματα μαθητείας ως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα). Αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης κάθε χώρας, αλλά και από τη δομή της οικονομίας της.
  2. Η συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΣΕΕΚ) πραγματοποιείται μετά την αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση, ή μετά την είσοδο στον επαγγελματικό βίο. Αποσκοπεί στη βελτίωση ή την αναβάθμιση των γνώσεων και/ή των ικανοτήτων, στην απόκτηση νέων δεξιοτήτων, στην επανακατάρτιση για αλλαγή επαγγελματικής σταδιοδρομίας, ή στη συνέχιση της προσωπικής και επαγγελματικής εξέλιξης. Η ΣΕΕΚ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εργασία, όπου το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης πραγματοποιείται στο χώρο εργασίας.

Κατά μέσο όρο, το 50 % των νεαρών Ευρωπαίων ηλικίας 15-19 ετών συμμετέχει στην ΑΕΕΚ (στο επίπεδο της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης). Ωστόσο, ο μέσος όρος της ΕΕ συγκαλύπτει σημαντικές γεωγραφικές διαφορές των ποσοστών συμμετοχής που κυμαίνονται από κάτω του 15% έως άνω του 70% (βλ. ενημερωτικό υλικό παρακάτω).

Οι προτεραιότητες της ΕΕ για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (2015-2020)

Η ευρωπαϊκή συνεργασία για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (που ξεκίνησε στην Κοπεγχάγη το 2002) ενισχύθηκε περαιτέρω με το ανακοινωθέν της Μπριζ το 2010 και τα συμπεράσματα της Ρίγας το 2015, όπου η ΕΕ, οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, οι χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, οι κοινωνικοί εταίροι της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι ευρωπαϊκοί φορείς ΕΕΚ συμφώνησαν σε μια σειρά επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων για την περίοδο 2015-2020:

  1. Προώθηση της μάθησης στον χώρο εργασίας, σε όλες τις μορφές της, με ιδιαίτερη έμφαση στα προγράμματα μαθητείας, μέσω της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων, των επιχειρήσεων, των επιμελητηρίων και των παρόχων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ), καθώς και μέσω της προαγωγής της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας.
  2. Περαιτέρω ανάπτυξη των μηχανισμών διασφάλισης της ποιότητας της ΕΕΚ σύμφωνα με τη σύσταση σχετικά με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση (EQAVET) (βλ. ενότητα κατωτέρω) και, ως μέρος των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας, καθιέρωση συνεχούς πληροφόρησης και ανάδρασης στο πλαίσιο των συστημάτων ΑΕΕΚ και ΣΕΕΚ με βάση τα μαθησιακά αποτελέσματα.
  3. Βελτίωση της πρόσβασης στην ΕΕΚ και στα επαγγελματικά προσόντα για όλους χάρη σε περισσότερο ευέλικτα και διαπερατά συστήματα, κυρίως με την παροχή αποτελεσματικών και ολοκληρωμένων υπηρεσιών προσανατολισμού, και τη δυνατότητα πιστοποίησης της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης.
  4. Περαιτέρω ενίσχυση των βασικών ικανοτήτων στο πλαίσιο των προγραμμάτων σπουδών ΕΕΚ και παροχή πιο αποτελεσματικών ευκαιριών για απόκτηση ή ανάπτυξη των εν λόγω δεξιοτήτων μέσω της ΑΕΕΚ και της ΣΕΕΚ.
  5. Καθιέρωση συστηματικών προσεγγίσεων και δυνατοτήτων για την αρχική και τη συνεχή επαγγελματική εξέλιξη εκπαιδευτικών, εκπαιδευτών και καθοδηγητών ΕΕΚ τόσο σε σχολικό όσο και σε εργασιακό περιβάλλον.·

Το έργο της Επιτροπής όσον αφορά την ΕΕΚ, υποστηρίζεται από δύο οργανισμούς:

  • το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop) το οποίο συμβάλλει στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών πολιτικών ΕΕΚ, μέσω ερευνών, αναλύσεων και πληροφοριών σχετικά με τα συστήματα, τις πολιτικές και τις πρακτικές ΕΕΚ, καθώς και τις ανάγκες και τη ζήτηση δεξιοτήτων στην ΕΕ.
  • το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (ETF) το οποίο συμβάλλει, στο πλαίσιο των πολιτικών εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ, στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. Ειδικότερα, συμβάλλει στη διά βίου ανάπτυξη των ατομικών δεξιοτήτων και ικανοτήτων μέσω της βελτίωσης των συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Τι γίνεται για την ΕΕΚ σε επίπεδο ΕΕ;

  • Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για Θέσεις Μαθητείας, που συστάθηκε το 2013, κινητοποίησε τα κράτη μέλη της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, καθώς και περισσότερους από 230 ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν στην ενίσχυση της προσφοράς, της ποιότητας και της προβολής των θέσεων μαθητείας. Πρόσφατα, η κινητικότητα των μαθητευομένων προστέθηκε επίσης στους στόχους της Συμμαχίας.
  • Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μαθητευομένων δημιουργήθηκε το 2017 για να διασφαλίσει ότι η γνώμη των νεαρών μαθητευομένων θα λαμβάνεται υπόψη στις συζητήσεις σχετικά με την ΕΕΚ και τις θέσεις μαθητείας.
  • Η ομάδα εργασίας ΕΚ2020 για την ΕΕΚ έχει ως στόχο να βοηθά τους φορείς χάραξης πολιτικής και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να σχεδιάζουν πολιτικές και πρακτικές που παρέχουν τη δυνατότητα σε εκπαιδευτικούς και εκπαιδευτές να αξιοποιούν πλήρως το δυναμικό τους και να συμβάλλουν στη βελτίωση των προγραμμάτων μαθητείας και της μάθησης στον χώρο εργασίας.

Χρηματοδοτικά μέσα που στηρίζουν την πολιτική για την ΕΕΚ

  • Το πρόγραμμα Erasmus+ διαθέτει (αρχικό) συνολικό ενδεικτικό προϋπολογισμό ύψους 14,774 δισ. ευρώ, εκ των οποίων ποσό ίσο με 3 δισ. ευρώ διατίθεται για την ΕΕΚ την περίοδο 2014-2020. Κάθε χρόνο, περίπου 130.000 εκπαιδευόμενοι και 20.000 εργαζόμενοι στον τομέα της ΕΕΚ επωφελούνται από τις ευκαιρίες κινητικότητας που προσφέρει το πρόγραμμα Erasmus+. Επιπλέον, σχεδόν 500 έργα στον τομέα της ΕΕΚ χρηματοδοτούνται ετησίως στο πλαίσιο των στρατηγικών συμπράξεων του προγράμματος Erasmus+. Επίσης, το πρόγραμμα χρηματοδοτεί και άλλες δραστηριότητες, όπως τις τομεακές συμμαχίες δεξιοτήτων (συμπεριλαμβανομένων των τομεακών σχεδίων).
  • Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) αποτελεί σημαντικό χρηματοδοτικό μοχλό για την ΕΕΚ. Από το 2014 έως το 2020 το ΕΚΤ έχει έναν θεματικό στόχο στο πλαίσιο του οποίου ένα σημαντικό τμήμα του προϋπολογισμού διατίθεται σε δράσεις που στηρίζουν την ΕΕΚ. Σχεδόν 15 δισ. ευρώ έχουν διατεθεί, μεταξύ άλλων, για την ενίσχυση της ισότιμης πρόσβασης στη διά βίου μάθηση και στην προώθηση ευέλικτων οδών πρόσβασης, καθώς και για τη βελτίωση της διασύνδεσης της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με την αγορά εργασίας.