Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης

Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση αποτελεί βασικό στοιχείο των συστημάτων διά βίου μάθησης, τα οποία στόχο έχουν να παράσχουν στους πολίτες τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες που απαιτούνται σε συγκεκριμένα επαγγέλματα και στην αγορά εργασίας.

Τι είναι η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση;

Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΕΕΚ) ανταποκρίνεται στις ανάγκες της οικονομίας, αλλά παρέχει επίσης στους εκπαιδευόμενους τις αναγκαίες δεξιότητες για προσωπική εξέλιξη και ενεργό συμμετοχή στα κοινά. 

Η ΕΕΚ μπορεί να ενισχύσει τις επιδόσεις των επιχειρήσεων, την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα και την καινοτομία, ενώ παράλληλα αποτελεί κεντρική πτυχή μιας επιτυχημένης πολιτικής απασχόλησης και κοινωνικής πολιτικής.

Τα συστήματα ΕΕΚ στην Ευρώπη μπορούν να βασίζονται σε ένα καλά ανεπτυγμένο δίκτυο ενδιαφερομένων στον τομέα της ΕΕΚ. Τα δίκτυα αυτά διέπονται από τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, όπως είναι οι εργοδότες και οι συνδικαλιστικές ενώσεις, στα διάφορα όργανα, για παράδειγμα, επιμελητήρια, επιτροπές και συμβούλια.

Τα συστήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ) αποτελούνται από την αρχική και τη συνεχιζόμενη ΕΕΚ.

Η αρχική επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΑΕΕΚ) παρέχεται συνήθως στο επίπεδο της ανώτερης δευτεροβάθμιας και στο επίπεδο της μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, πριν από την είσοδο των σπουδαστών στον επαγγελματικό βίο. 

Πραγματοποιείται είτε σε σχολικό περιβάλλον (κυρίως στην τάξη) είτε σε εργασιακό περιβάλλον, όπως τα κέντρα κατάρτισης και οι επιχειρήσεις. Ωστόσο, αυτό διαφέρει από χώρα σε χώρα, ανάλογα με τα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και τις οικονομικές δομές.

Η συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΣΕΕΚ) παρέχεται μετά την αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση ή μετά την είσοδο στον επαγγελματικό βίο. Αποσκοπεί στην αναβάθμιση των γνώσεων, στην παροχή βοήθειας στους πολίτες για την απόκτηση νέων δεξιοτήτων, στην επανεκπαίδευση και στην προαγωγή της προσωπικής και της επαγγελματικής εξέλιξης. 

Η ΣΕΕΚ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εργασία, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της μάθησης πραγματοποιείται στο χώρο εργασίας.

Κατά μέσο όρο, το 50 % των νεαρών Ευρωπαίων ηλικίας 15-19 ετών συμμετέχει στην ΑΕΕΚ στο επίπεδο της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ωστόσο, πίσω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) κρύβονται σημαντικές γεωγραφικές διαφορές όσον αφορά τη συμμετοχή, η οποία κυμαίνεται από 15 % έως άνω του 70 %.

Πολιτική της ΕΕ στον τομέα της ΕΕΚ και προσπάθειες ανάκαμψης από την κρίση λόγω της νόσου COVID-19

Την 1η Ιουλίου 2020 η Επιτροπή πρότεινε μια φιλόδοξη ατζέντα για την καθοδήγηση των προσπαθειών με στόχο την ανάκαμψη από την κρίση της COVID-19 στους τομείς της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής. Η ατζέντα επικεντρώνεται στις δεξιότητες και την ΕΕΚ. 

Οι προτάσεις αποτελούν σημαντική συμβολή στο σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη της προέδρου κ. φον ντερ Λάιεν. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:

Πρόσφατες εξελίξεις στην πολιτική της ΕΕ για την ΕΕΚ

Συστάσεις του Συμβουλίου του 2020 για την ΕΕΚ

Στις 24 Νοεμβρίου 2020 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε σύσταση για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα.

Η σύσταση καθορίζει βασικές αρχές για να εξασφαλιστεί ότι η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι ευέλικτη υπό την έννοια ότι προσαρμόζεται γρήγορα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και παρέχει ευκαιρίες ποιοτικής μάθησης τόσο για τους νέους όσο και στους ενήλικες.

Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αυξημένη ευελιξία της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, στις ενισχυμένες ευκαιρίες μάθησης και μαθητείας στον χώρο εργασίας και στη βελτίωση της διασφάλισης της ποιότητας.

Η σύσταση αντικαθιστά επίσης τη σύσταση EQAVET —Ευρωπαϊκή διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση— και περιλαμβάνει επικαιροποιημένο πλαίσιο για την EQAVET, με δείκτες ποιότητας και περιγραφικούς δείκτες, ενώ καταργεί την προηγούμενη σύσταση ECVET.https://www.eqavet.eu/

Για την προαγωγή των μεταρρυθμίσεων αυτών, η Επιτροπή στηρίζει τα Κέντρα Επαγγελματικής Αριστείας, τα οποία συγκεντρώνουν τοπικούς εταίρους για την ανάπτυξη «οικοσυστημάτων δεξιοτήτων» Τα οικοσυστήματα δεξιοτήτων θα συμβάλουν στις στρατηγικές περιφερειακής, οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξη, καινοτομίας και έξυπνης εξειδίκευσης.

Δήλωση του Osnabrück του 2020

Στις 30 Νοεμβρίου 2020 υπουργοί αρμόδιοι για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση από τα κράτη μέλη της ΕΕ, τις υποψήφιες χώρες και τον ΕΟΧ-ΕΖΕΣ (Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος — Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών), Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκριναν τη «Δήλωση του Osnabrück του 2020 σχετικά με την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση ως καταλύτη ανάκαμψης και δίκαιης μετάβασης στην ψηφιακή και πράσινη οικονομία.» 

Η δήλωση του Osnabruck υποστηρίζεται από ενώσεις παρόχων ΕΕΚ σε ευρωπαϊκό επίπεδο (VET4EU2) και εκπροσώπους φοιτητών ΕΕΚ (OBESSU, Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μαθητευομένων). 

Η δήλωση καθορίζει νέες δράσεις πολιτικής για την περίοδο 2021-2025 οι οποίες συμπληρώνουν τη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση για βιώσιμη ανταγωνιστικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και ανθεκτικότητα: 

  • προώθηση της ανθεκτικότητας και της αριστείας μέσω ποιοτικής, χωρίς αποκλεισμούς και ευέλικτης ΕΕΚ 
  • διαμόρφωση νέας αντίληψης για τη διά βίου μάθηση με έμφαση στη σημασία της Σ-ΕΕΚ και της ψηφιοποίησης 
  • προώθηση της βιωσιμότητας της ΕΕΚ 
  • ανάπτυξη ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης και Κατάρτισης και Κατάρτισης και της Διεθνούς ΕΕΚ 

Η συμβουλευτική επιτροπή επαγγελματικής κατάρτισης ενέκρινε γνωμοδότηση σχετικά με το μέλλον της ΕΕΚ η οποία θα συμβάλει στην πολιτική της Επιτροπής μετά το 2020.

Περαιτέρω ενέργειες σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για την ΕΕΚ

  • Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας (EQAVET) είναι ένα εργαλείο αναφοράς που έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τις χώρες της ΕΕ να προάγουν και να παρακολουθούν τη συνεχή βελτίωση των συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με βάση όρους αναφοράς που έχουν συμφωνηθεί από κοινού. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στον ιστότοπο του EQAVET.
     
  • Η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας προσδιορίζει 14 βασικά κριτήρια, τα οποία πρέπει να χρησιμοποιούν οι χώρες της ΕΕ και οι ενδιαφερόμενοι φορείς για να αναπτύσσουν ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας.
     
  • Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για Θέσεις Μαθητείας, που συστάθηκε το 2013, έχει κινητοποιήσει αποτελεσματικά τα κράτη μέλη της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, καθώς και περισσότερους από 230 ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν στην ενίσχυση της προσφοράς, της ποιότητας και της προβολής των θέσεων μαθητείας. Πρόσφατα, η κινητικότητα των μαθητευομένων προστέθηκε επίσης στους στόχους της Συμμαχίας.
     
  • Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μαθητευομένων δημιουργήθηκε για να διασφαλίζεται ότι η γνώμη των νεαρών μαθητευομένων θα λαμβάνεται υπόψη στις συζητήσεις σχετικά με την ΕΕΚ και τις θέσεις μαθητείας.
     
  • Η ετήσια Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Επαγγελματικών Δεξιοτήτων, που καθιερώθηκε το 2016, είναι μια πανευρωπαϊκή εκστρατεία που στοχεύει στη βελτίωση της ελκυστικότητας και της εικόνας της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ).
     
  • Η ομάδα εργασίας «ΕΚ2020» για την ΕΕΚ έχει ως στόχο να βοηθήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να σχεδιάσουν πολιτικές και πρακτικές. Η πλέον πρόσφατη ομάδα εργασίας επικεντρώνεται στην καινοτομία και την ψηφιοποίηση στον τομέα της ΕΕΚ και της ανώτερης ΕΕΚ σε επίπεδο συστήματος. 
     
  • Η διυπηρεσιακή ομάδα για την τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (IAG-TVET), υπό την καθοδήγηση της UNESCO, διασφαλίζει τον συντονισμό των δραστηριοτήτων μεταξύ βασικών διεθνών οργανισμών, μεταξύ άλλων της Επιτροπής, που συμμετέχουν σε πολιτικές, προγράμματα και έρευνες σχετικά με την τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση (ΤΕΕΚ).

Χρηματοδοτικά μέσα που στηρίζουν την πολιτική για την ΕΕΚ:

  • Το πρόγραμμα Erasmus + έχει ενδεικτικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους 14,774 δισεκατομμύρια ευρώ. Από το ποσό αυτό, περίπου 3 δισεκατομμύρια προορίζονται για την ΕΕΚ κατά την περίοδο 2014-2020. Κάθε χρόνο περίπου 130.000 εκπαιδευόμενοι και 20.000 εργαζόμενοι στον τομέα της ΕΕΚ επωφελούνται από τις ευκαιρίες κινητικότητας που προσφέρει το πρόγραμμα Erasmus+. 

    Επιπλέον, σχεδόν 500 έργα στον τομέα της ΕΕΚ χρηματοδοτούνται ετησίως στο πλαίσιο των στρατηγικών συμπράξεων του προγράμματος Erasmus+. Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί και άλλες δραστηριότητες, όπως τις τομεακές συμμαχίες δεξιοτήτων.
     
  • Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) αποτελεί σημαντικό χρηματοδοτικό μοχλό για την ΕΕΚ. Από το 2014 έως το 2020 το ΕΚΤ έχει έναν θεματικό στόχο στο πλαίσιο του οποίου ένα σημαντικό τμήμα του προϋπολογισμού διατίθεται σε δράσεις που στηρίζουν την ΕΕΚ. Περίπου 15 δισ. ευρώ έχουν διατεθεί, μεταξύ άλλων στόχων, για την ενίσχυση της ισότιμης πρόσβασης στη διά βίου μάθηση, την προώθηση ευέλικτων οδών πρόσβασης, καθώς και για τη βελτίωση της συνάφειας των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης με την αγορά εργασία.

Η ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης ανάγεται χρονικά στο 2002 και στη διαδικασία της Κοπεγχάγης. Ενισχύθηκε περαιτέρω με την πάροδο των ετών, για παράδειγμα με το ανακοινωθέν της Μπριζ και τα συμπεράσματα της Ρίγας.

Το έργο της Επιτροπής όσον αφορά την ΕΕΚ, υποστηρίζεται από δύο οργανισμούς: