Our planet, Our future

Garspriocanna

Ag dul i ngleic leis an athrú aeráide ar fud an domhain

Cuireadh tús leis an iarracht dhomhanda chun dul i ngleic leis an athrú aeráide in 1992, nuair a chuaigh tíortha ar fud an domhain isteach i gconradh idirnáisiúnta a dtugtar Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide (CCNAA) air.

Caith súil ar na ngarspriocanna is mó sa chomhrac domhanda in aghaidh an athraithe aeráide

  • 1988
  • 1992
  • 1997
  • 2005
  • 2007
  • 2009
  • 2014
  • 2015
  • 2016
  • 2018
  • 2019
1988
Cruthaítear Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (PIAA), ina dtugtar na mílte eolaí le chéile chun measúnú a dhéanamh ar an bhfianaise eolaíoch maidir leis an athrú aeráide agus lena thionchair
1992
Glacann gach tír ar domhan, nach mór, tíortha ballraíocht i gCreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le CCNAA an príomhchonradh idirnáisiúnta chun dul i ngleic leis an athrú aeráide
1997
Glacann an CCNAA Prótacal Kyoto, an chéad chonradh domhanda um astaíochtaí gás ceaptha teasa
2005
Lainseálann an tAontas a chóras trádála astaíochtaí
2007
Glacann an tAontas pacáiste um aeráid agus um fhuinneamh 2020 ina bhfuil trí cinn de phríomhspriocanna: chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú 20 % i gcomparáid le leibhéil 1990, sciar na bhfoinsí in-athnuaite a mhéadú go 20 % d’úsáid fuinnimh an Aontais, agus feabhas 20 % a chur ar éifeachtúlacht fuinnimh
2009
Críochnaíonn Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide i gCóbanhávan gan comhaontú foriomlán ar chiorruithe ceangailteacha ar astaíochtaí
2014
Tagann 100 ceannaire domhanda le chéile le haghaidh cruinniú mullaigh aeráide i Nua-Eabhrac; Dearbhaítear i 15ú Tuarascáil Measúnachta an PIAA gur féidir an cuspóir faoi bhun 2 °C a bhaint amach fós; glacann an tAontas a phacáiste um aeráid agus um fhuinneamh 2030, lena n-áirítear sprioc chun astaíochtaí gás ceaptha teasa an Aontais a laghdú 40 % ar a laghad, i gcomparáid le 1990
2015
Aontaítear comhaontú nua domhanda ar an aeráid — Comhaontú Pháras 2015. Geallann 195 thír astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú, an téamh domhanda a laghdú go 1.5 °C ar a mhéad os cionn teochtaí réamhthionsclaíocha.
2016
Tagann Comhaontú Pháras i bhfeidhm an 4 Samhain 2016.
2018
Aontaíonn na tíortha na rialacha agus na treoirlínte mionsonraithe is gá chun go n-oibreoidh Comhaontú Pháras i bhfírinne ar fud an domhain
2019
Glacann ceannairí an Aontais leis an sprioc an tAontas a bheith neodrach ar charbón faoi 2050.

An raibh a fhios agat

Tá beagnach gach tír sa domhan ina comhalta de Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide — is é sin 197 dtír, lena n-áirítear gach Ballstát an Aontais ina n-aonar, agus an tAontas mar eagraíocht.

Comhartha de ghealltanas domhanda

An 22 Aibreán 2016, shínigh 174 thír Comhaontú Páras go hoifigiúil i Nua-Eabhrac — bhí an líon tíortha sin i bhfad níos mó ná an líon a shínigh conradh idirnáisiúnta ar bith riamh ar lá amháin.

Le dlí a dhéanamh de Chomhaontú Pháras, b’éigean do 55 thír ar a laghad a sholáthraíonn 55 % ar a laghad d’astaíochtaí an domhain é a dhaingniú go foirmiúil.

Dhaingnigh an tAontas an beart go hoifigiúil an 5 Deireadh Fómhair 2016, a chiallaigh gur tháinig sé i bhfeidhm an 4 Samhain, níos lú ná bliain sular glacadh é.

An raibh a fhios agat

In 2016, bhí an tAontas freagrach as níos lú ná 10 % d’astaíochtaí domhanda CO2, bhí an tSín freagrach as 29 % díobh agus na SA as 14 % díobh.

Athrú a mhaoiniú

Beidh cuidiú de dhíth ar thíortha bochta agus leochaileacha chun a n-astaíochtaí a laghdú agus chun oiriúnú do thionchair an athraithe aeráide.

Soláthraíonn an tAontas an méid is mó airgid phoiblí do thíortha i mbéal forbartha chun tionscadail aeráide a mhaoiniú. In 2016, mar shampla, sholáthair an tAontas agus a bhallstáit le chéile €20.2 billiún chun cuidiú leo dul i ngleic leis an athrú aeráide. Chuir Ballstáit an Aontais beagnach leath den $10 mbilliún a gealladh don Chiste Glas úr don Aeráid de chuid na Náisiún Aontaithe chomh maith, atá ag tacú le tíortha i mbéal forbartha fosta.

An raibh a fhios agat

Bronnadh duais Nobel na Síochána le chéile ar an bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide agus ar iar-Leasuachtarán SA Al Gore in 2007 as a gcuid oibre ar an athrú aeráide.

An cuspóir faoi 2 °C

D’aontaigh rialtais má táthar le dianiarmhairtí an athraithe aeráide a chosc, ní mór an méadú ar an teocht domhanda a theorannú go dtí faoi bhun 2 °C i gcomparáid leis an leibhéal i dtréimhsí réamhthionsclaíocha (roimh an Réabhlóid Thionsclaíoch).

Is é is cúis leis sin go gcreideann eolaithe go bhfuil an baol ann go dtiocfaidh méadú suntasach ar athruithe mórscála do-athraithe. D’aontaigh tíortha an téamh a theorannú go 1.5 °C, de bhrí go laghdódh sin go suntasach rioscaí agus tionchar an athraithe aeráide.

Aontaíodh na cuspóirí seo faoi Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide (CCNAA) — an comhaontú náisiúnta chun dul i ngleic leis an athrú aeráide.

An raibh a fhios agat

Idir 2014 agus 2020, caithfear 20 % de bhuiséad an Aontais — suas le €180 billiún — ar bhearta a bhaineann leis an aeráid.