Our planet, Our future

Co powoduje zmiany klimatu?

Przyczyny

Klimat na Ziemi ulegał zmianom na przestrzeni wieków – stopniowo i długotrwale się ocieplał lub ochładzał.

Ponosimy odpowiedzialność

Zmiany te następowały z przyczyn naturalnych, takich jak zmiany nachylenia osi Ziemi, aktywności słońca lub prądów morskich. Jednak zmiany, które obserwujemy dzisiaj są inne – to my za nie odpowiadamy! Uwalniając więcej gazów zatrzymujących ciepło w atmosferze, powodujemy, że temperatura na Ziemi rośnie bardzo szybko.

Przyczyny i skutki zmiany klimatu

Trochę nauki

Gdy światło słoneczne pada na powierzchnię Ziemi, część promieni jest przez nią pochłaniana, co podnosi temperaturę gleby oraz oceanów. Reszta energii słonecznej może uciec z powrotem w kosmos, ale jej część pozostaje zamknięta w atmosferze i ogrzewa naszą planetę. Nazywa się to „efektem cieplarnianym”, gdyż atmosfera zachowuje się w tym wypadku jak szkło w cieplarni – zatrzymując ciepło, które znajduje się wewnątrz.

Efekt cieplarniany ma miejsce, gdyż ziemska atmosfera zawiera gazy, takie jak para wodna, dwutlenek węgla, metan oraz podtlenek azotu (nazywa się je gazami cieplarnianymi). Efekt cieplarniany jest odpowiedzialny za to, że nasza planeta zachowuje przyjemną temperaturę.

Jednak działania ludzi zwiększają obecność gazów cieplarnianych w atmosferze, co z kolei sprawia, że efekt cieplarniany wzmacnia się, a temperatura planety rośnie.

causes_greenhouse

Zmiany klimatu spowodowane są rosnącą temperaturą Ziemi (globalne ocieplenie), która wynika ze zwiększającej się (w stosunku do naturalnie występującej) ilości gazów cieplarnianych w atmosferze.

Ta zwiększona ilość gazów pochodzi głównie ze spalanych celem otrzymania energii paliw kopalnych oraz innych działań człowieka, takich jak wycinka lasów tropikalnych, hodowla bydła czy proces wytwarzania chemikaliów.

causes cause

Pogoda i klimat to różne, ale powiązane ze sobą pojęcia. „Pogoda” opisuje codzienne warunki panujące w określonym miejscu (jeden dzień może być na przykład pochmurny i wilgotny, a kolejny może być słoneczny).

Określenie „klimat” oznacza średnią warunków pogodowych dla danego regionu w dłuższym okresie (np. w ciągu 30 lat). Pustynie charakteryzują się na przykład gorącym i suchym klimatem, Arktyka i Antarktyka zaś – zimnym i suchym.

causes difference

Globalne ocieplenie a zmiany klimatu

Globalne ocieplenie to aktualny wzrost temperatury na Ziemi. Jest to tylko jeden z elementów zmian klimatu. Zmiany klimatu odnoszą się do wielu różnych skutków, jakie globalne ocieplenie wywiera na system klimatyczny Ziemi. 

Obejmują one podnoszący się poziom mórz, topnienie lodowców, zmieniające się wzorce opadów atmosferycznych, częstsze występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych (takich jak powodzie i fale upałów), zmianę długości pór roku oraz wahania wydajności upraw.

causes warming

Czy wiesz, że…?

Emisja gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej została obniżona o 23% w latach 1990–2018.

Robi się gorąco

W 2019 r. Ziemia była cieplejsza o około 1,5°C w stosunku do końca XIX w. – a oczekuje się, że średnia temperatura globalna wzrośnie jeszcze bardziej w przeciągu następnego stulecia. 1,5°C może nie wydawać się wielką zmianą, ale pamiętajcie o tym, że:

większość z tego wzrostu miała miejsce głównie na przestrzeni kilku ostatnich dekad, co oznacza, że wzrost temperatury postępuje coraz szybciej.

Nie zapominajmy, że wzrost jest uśredniony: niektóre regiony stały się znacznie cieplejsze, inne zaś ochłodziły się. Przykładowo Arktyka w ciągu ostatnich 60 lat stała się miejscem dużo cieplejszym i latem 2040 r. jej pokrywa lodowa może w całości zniknąć. Europa ociepla się szybciej niż inne miejsca na świecie.

Zgodnie z niektórymi badaniami temperatura Ziemi podczas ostatniej epoki lodowcowej była tylko o około 4°C niższa niż pod koniec XIX w.

Zapytaj naukowca

Avatar blond boy character
Jak groźne są zmiany klimatu?
Scientist avatar
Temperatura na naszej planecie szybko rośnie. Za tę zmianę odpowiada działalność ludzka, a jej konsekwencje stają się widoczne na całym świecie.
Im bardziej zakłócamy klimat, tym większe staje się ryzyko niebezpiecznych zmian i tym trudniej i kosztowniej będzie nam ograniczyć przyszłe zmiany i przystosować się do nieuniknionych skutków. Jeśli szybko nie rozpoczniemy działań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, średnia temperatura na powierzchni Ziemi może wzrosnąć o 4°C, a nawet więcej, w stosunku do czasów przed rozwojem wielkiego przemysłu, jeszcze przed końcem tego wieku.
—  Dr Jolene Cook, klimatolog

Ślad węglowy

Ślad węglowy pokazuje, w jaki sposób oddziałujemy na planetę w kwestii ilości gazów cieplarnianych produkowanych w wyniku codziennych czynności, np. ile zużywamy paliw i energii lub jaka ich ilość jest potrzebna do wytworzenia używanych przez nas przedmiotów.

Dowiedz się, jak zmniejszyć swój ślad węglowy; przeczytaj wskazówki w części Twoja kolej.

Earth illustration

Obieg węgla: zawsze w ruchu

Węgiel można znaleźć wszędzie i we wszystkich żyjących organizmach – również w Tobie! Nie pozostaje on jednak w jednym miejscu.

Wciąż przemieszcza się z jednej części planety do drugiej, zmieniając przy tym postać. W powietrzu węgiel unosi się głównie w formie gazu (dwutlenek węgla, nazywany także CO2), który pochłaniany jest przez rośliny, w tym drzewa i florę morską.

Na lądzie zwierzęta i ludzie wchłaniają dwutlenek węgla podczas spożywania roślin, po czym wydalają go podczas oddychania. Szczątki roślin i zwierząt ulegają procesom rozkładu, w wyniku czego powstaje dwutlenek węgla, który przenika z powrotem do ziemi.

Dzięki obiegowi dwutlenku węgla jego poziom w atmosferze pozostawał dotąd w miarę stabilny przez wiele tysięcy lat.

Niestety, ta krucha równowaga naruszana jest przez działalność człowieka polegającą na emisji do atmosfery większej ilości CO2, niż natura jest w stanie sama usunąć, oraz zmniejszaniu naturalnych rezerwuarów dwutlenku węgla, np. przez wycinkę tropikalnych lasów deszczowych czy przez wylesianie.

Takie działania zwiększają ilość CO2 w atmosferze i sprawiają, że podnosi się temperatura Ziemi, gdyż CO2 jest gazem cieplarnianym.

Czy wiesz, że…?

Gdyby nie efekt cieplarniany, przeciętna temperatura na Ziemi osiągnęłaby mroźny poziom -18°C, nie zaś jak to ma miejsce obecnie – przyjemne 15°C. Byłaby o wiele za niska dla przetrwania roślin i zwierząt, a także ludzi!

Czy dziura w powłoce ozonowej wpływa na zmiany klimatu?

Nie!

Ozon to bardzo pożyteczny gaz znajdujący się wysoko w ziemskiej atmosferze. Pochłania szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez słońce.

Kiedy naukowcy zdali sobie sprawę, że wytwarzane przez człowieka gazy wykorzystywane w lodówkach i aerozolach powodują dziurę ozonową, wspólnota międzynarodowa postanowiła stopniowo je wycofać. Wypracowano porozumienie pod nazwą protokół montrealski, zgodnie z którym wykorzystywanie tych niebezpiecznych substancji zwanych chlorofluorowęglowodorami (CFC) miało ulec redukcji.

Wysiłki zakończyły się sukcesem – powłoka ozonowa powinna się odbudować do połowy XXI w. Niestety CFC oraz ich pochodne zostały z czasem zastąpione przez gazy fluorowane, zwane F-gazami. Co prawda nie wpływają one na powłokę ozonową, są jednak agresywnymi gazami cieplarnianymi. Kolejny raz społeczność światowa podejmuje działanie: wszystkie 198 państw podpisało protokół montrealski, w którym zobowiązały się one do ograniczenia emisji tych szkodliwych gazów. Unia Europejska jest obecnie światowym liderem, jeśli chodzi o ograniczenie ich użycia i znajdowanie odpowiedników. Do 2030 r. emisje F-gazów w Unii zostaną zmniejszone o dwie trzecie w porównaniu z poziomami zanotowanymi w 2014 r.

causes ozone

Czy wiesz, że…?

Czy wiesz, że Unia Europejska prowadzi własny program satelitarny, który ma na celu obserwację Ziemi? Nazywa się on „Copernicus” i jest najbardziej zaawansowanym systemem monitorowania na świecie. „Copernicus” składa się z sześciu „rodzin” satelitarnych – „strażników” – które przesyłają na ziemię wysokiej rozdzielczości obrazy lądów i wód. Obrazy te może obejrzeć każdy, za darmo, i używać w dowolnym celu, wliczając w to śledzenie zmian klimatycznych oraz tych powstałych w środowisku.

Satellite illustration

Paliwa kopalne

Paliwa kopalne, takie jak węgiel, to szczątki prehistorycznych roślin i zwierząt pozostających głęboko w ziemi przez miliony lat. Z czasem przekształciły się one w substancje wykorzystywane jako paliwa.

Fossil image