Działania w dziedzinie klimatu

Redukcja emisji z sektora żeglugi

Polityka

Żegluga międzynarodowa jest dużym i stale rosnącym źródłem emisji gazów cieplarnianych. UE, która wspiera globalne działania na rzecz zwalczania tych emisji, wprowadziła ogólnounijne środki w zakresie gromadzenia danych.

Port w Oakland, Kalifornia, Stany Zjednoczone (c) Digital Vision/Digital Vision/Digital Vision

Transport morski emituje około 940 mln ton CO2 rocznie i odpowiada za około 2,5 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych (trzecie badanie IMO dotyczące gazów cieplarnianych).

Jeżeli środki łagodzące nie zostaną szybko wprowadzone, przewiduje się znaczący wzrost tych emisji. Zgodnie z trzecim badaniem IMO dotyczącym gazów cieplarnianych przy dotychczasowym scenariuszu postępowania emisje pochodzące z żeglugi mogłyby wzrosnąć o 50–250 proc. do 2050 r., co zagroziłoby realizacji celów porozumienia paryskiego.

Istnieje jednocześnie znaczny niewykorzystany potencjał pod względem opłacalnej redukcji emisji z żeglugi. Wiele środków technicznych i operacyjnych – takich jak ograniczenia prędkości, pogodowe planowanie tras statków, przeciwbieżne śruby napędowe i urządzenia zwiększające efektywność układu napędowego – może przynieść oszczędności paliwa, które przewyższą wymagane inwestycje.

Chociaż najskuteczniejsze, a zatem najbardziej pożądane byłoby globalne podejście do problemu emisji gazów cieplarnianych pochodzących z żeglugi międzynarodowej pod przewodnictwem Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), to stosunkowo powolne postępy poczynione przez tę organizację spowodowały, że UE podjęła działania.

Strategia UE

Emisje pochodzące z żeglugi stanowią około 13 proc. całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE z sektora transportu (2015 r.).

W 2013 r. Komisja przedstawiła strategię na rzecz zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sektorze żeglugi.

Strategia obejmuje 3 kolejne etapy:

  • monitorowanie, raportowanie i weryfikacja (MRW) emisji CO2 z dużych statków korzystających z portów w UE
  • cele w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w sektorze transportu morskiego
  • dalsze środki, w tym instrumenty rynkowe, w perspektywie średnio- i długoterminowej.

Wkład sektora żeglugi morskiej w redukcję emisji zgodnie z celami porozumienia paryskiego dotyczącymi temperatury pozostaje dla Unii istotnym problemem.

Ostatnia zmiana dyrektywy w sprawie systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), wprowadzona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/410, uwypukla potrzebę podjęcia działań w kwestii emisji z sektora żeglugi, a także wszystkich innych sektorów gospodarki.

W dyrektywie stwierdza się również, że Komisja powinna regularnie dokonywać przeglądu działań IMO i apeluje o podjęcie działań w celu uwzględnienia emisji z żeglugi przez IMO lub UE począwszy od 2023 r., w tym prac przygotowawczych i konsultacji z zainteresowanymi stronami.

Etap pierwszy: monitorowanie, raportowanie i weryfikacja emisji CO2

Od dnia 1 stycznia 2018 r. duże statki o pojemności brutto ponad 5 tys. ton dokonujące załadunku lub wyładunku towarów lub pasażerów w portach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) mają monitorować i zgłaszać powiązane z tą działalnością emisje CO2 i inne istotne informacje.

Monitorowanie, raportowanie i weryfikacja informacji odbywa się zgodnie z rozporządzeniem 2015/757 (zmienionym rozporządzeniem delegowanym 2016/2071).

Znaczenie mają tu również cztery inne akty prawne:

Główne obowiązki przedsiębiorstw kwalifikujących się na mocy unijnego rozporządzenia w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji:

  • Monitorowanie: Od dnia 1 stycznia 2018 r. przedsiębiorstwa – zgodnie ze swoimi odpowiednimi planami monitorowania – monitorują w przypadku każdego ze swoich statków emisje CO2, zużycie paliwa i inne parametry, takie jak przebyta odległość, czas spędzony na morzu i przewożony ładunek w odniesieniu do każdego rejsu, w celu zebrania rocznych danych w raporcie na temat wielkości emisji, przedłożonym akredytowanemu weryfikatorowi MRW w dziedzinie żeglugi.
  • Raport na temat wielkości emisji: Począwszy od 2019 r., do 30 kwietnia każdego roku przedsiębiorstwa, za pośrednictwem systemu THETIS MRW, przedkładają Komisji i państwom, w których statki są zarejestrowane („państwa bandery”), pomyślnie zweryfikowane raporty na temat wielkości emisji w odniesieniu do każdego statku, który w poprzednim okresie sprawozdawczym (rok kalendarzowy) prowadził działalność w zakresie transportu morskiego na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
  • Dokument zgodności: Począwszy od 2019 r., do 30 czerwca każdego roku przedsiębiorstwa muszą dopilnować, aby wszystkie ich statki, które prowadziły działalność w poprzednim okresie sprawozdawczym oraz zawijają do portów w Europejskim Obszarze Gospodarczym, posiadały na pokładzie dokument zgodności wydany przez THETIS MRV. Obowiązek ten może podlegać kontroli ze strony organów państw członkowskich.

Działania globalne

System gromadzenia danych IMO

Po przyjęciu unijnego rozporządzenia w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji Międzynarodowa Organizacja Morska ustanowiła system zbierania danych IMO.

System wymaga od właścicieli dużych statków (powyżej 5 tys. ton brutto) uprawiających żeglugę międzynarodową, aby przekazywały państwom bandery tych statków informacje o zużyciu paliwa. Państwa bandery przekazują zbiorcze dane do IMO, która sporządza roczne sprawozdanie podsumowujące dla swojego Komitetu Ochrony Środowiska Morskiego.

System IMO wszedł w życie w marcu 2018 r., a gromadzenie danych dotyczących zużycia paliwa rozpoczęto w dniu 1 stycznia 2019 r.

W konsekwencji od 2019 r. statki zawijające do portów w EOG będą musiały składać sprawozdania zarówno na podstawie rozporządzenia UE w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji, jak i w ramach systemu gromadzenia danych IMO.

W rozporządzeniu UE w sprawie MRW przewidziano taką sytuację, ponieważ jego art. 22 stanowi, że Komisja powinna – w przypadku wypracowania międzynarodowego porozumienia w sprawie globalnego systemu monitorowania, raportowana i weryfikacji emisji z transportu morskiego – dokonać przeglądu rozporządzenia oraz, w razie potrzeby, zaproponować zmiany, aby dostosować je do tego porozumienia międzynarodowego.

W lutym 2019 r. Komisja Europejska przedstawiła wniosek w sprawie zmiany rozporządzenia UE w sprawie MRW, aby odpowiednio uwzględnić globalny system gromadzenia danych.

Wstępna strategia IMO dotycząca emisji gazów cieplarnianych

W wyniku wzmożonych działań podjętych w ostatnich latach, w kwietniu 2018 r. IMO uzgodniła wstępną strategię ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Zgodnie z przyjętymi na szczeblu międzynarodowym celami w zakresie temperatury określonymi w porozumieniu paryskim strategia zakłada:

  • ograniczenie całkowitej rocznej emisji gazów cieplarnianych z żeglugi o co najmniej 50 proc. do 2050 r. w porównaniu z poziomami z 2008 r.
  • kontynuację starań na rzecz jak najszybszego ich zlikwidowania w obecnym stuleciu.

Nadal konieczne są jednak krótko-, średnio- i długoterminowe środki redukcji emisji, a także badania naukowe i innowacje, bez których nie da się osiągnąć celów określonych w strategii.

W październiku 2018 r. Komitet Ochrony Środowiska Morskiego IMO uzgodnił program działań służących realizacji pierwotnej strategii oraz ustalił terminy rozpatrzenia i przyjęcia środków redukcji emisji gazów cieplarnianych:

  • środki krótkoterminowe mają zostać ustalone w latach 2020–2023
  • propozycje środków średnio- i długoterminowych należy rozpatrzyć, lecz nie ustalono terminów ich uzgodnienia.

Strategia ta zostanie poddana przeglądowi w 2023 r. z uwzględnieniem:

  • danych z systemu gromadzenia danych IMO
  • innych danych, takich jak sprawozdania Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu.

Wsparcie UE dla projektu IMO w zakresie efektywności energetycznej

Komisja Europejska przeznacza 10 mln euro na finansowanie realizowanego wspólnie z IMO projektu na rzecz racjonalizacji zużycia energii.

W ramach czteroletniego projektu utworzono ośrodki współpracy w dziedzinie technologii morskich w pięciu regionach: Afryki, Azji, Karaibów, Ameryki Łacińskiej i Pacyfiku.

Ośrodki te będą świadczyć pomoc techniczną i budować zdolności, propagując w ten sposób wykorzystanie niskoemisyjnych technologii i operacji w transporcie morskim w krajach rozwijających się.

Pomogą również wdrażać uzgodnione na szczeblu międzynarodowym zasady i normy dotyczące efektywności energetycznej – wskaźnik konstrukcyjny efektywności energetycznej (EEDI) oraz plan zarządzania efektywnością energetyczną statku (SEEMP).

Dokumenty

Poszukiwane informacje są dostępne w następujących językach:

Badania

Poszukiwane informacje są dostępne w następujących językach:

Najczęściej zadawane pytania

Poszukiwane informacje są dostępne w następujących językach: