Działania w dziedzinie klimatu

Wspólny wysiłek redukcyjny: cele redukcji emisji dla państw członkowskich

Polityka

Przepisy dotyczące wspólnego wysiłku redukcyjnego ustanawiają wiążące dla państw członkowskich roczne cele w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych na lata 2013–2020 i 2021–2030. Cele te dotyczą emisji z większości sektorów nieobjętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), takich jak transport, budownictwo, rolnictwo i gospodarka odpadami.

Przepisy dotyczące wspólnego wysiłku redukcyjnego wchodzą w skład zbioru strategii i środków w zakresie zmian klimatu i energii, który ma na celu rozwój gospodarki niskoemisyjnej w Europie oraz zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego.

Cele krajowe pozwolą na łączne zmniejszenie emisji UE z sektorów objętych przepisami o około 10 proc. do 2020 r. i o 30 proc. do 2030 r. w porównaniu z poziomami emisji w 2005 r.

Wraz z ograniczeniem emisji w ramach EU ETS – 21-procentowym do 2020 r. i 43-procentowym do 2030 – umożliwi to UE osiągnięcie celów w zakresie zmiany klimatu na rok 2020 i 2030.

Redukcje emisji do 2020 r.: 10 proc.

Decyzja o wspólnym wysiłku redukcyjnym stanowi część ram polityki klimatyczno-energetycznej UE na 2020 r.

Ustanowiono w niej cele emisyjne na rok 2020 wyrażone w zmianach procentowych w stosunku do poziomów z 2005 r. Określono ponadto zasady wyliczania rocznych limitów emisji (AEA) w tonach rocznie na lata 2013–2020 oraz określono ich elastyczność.

Cele krajowe opierają się na względnej zamożności państw członkowskich, mierzonej za pomocą produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca.

Mniej zamożnym państwom przypisano mniej ambitne cele z powodu ich niższych zdolności inwestycyjnych oraz wyższego wzrostu gospodarczego niosącego ryzyko większych emisji.

Krajowe cele w zakresie emisji na rok 2020 wahają się od 20-procentowego ograniczenia do 2020 r. (w stosunku do poziomów z 2005 r.) w przypadku najzamożniejszych państw członkowskich do 20-procentowego zwiększenia emisji w przypadku najmniej zamożnego kraju – Bułgarii. Chorwacja, która przystąpiła do Unii 1 lipca 2013 r., może zwiększyć emisję o 11 proc.

Redukcje emisji do 2030 r.: -30 proc.

Cele w zakresie redukcji emisji dla poszczególnych państw członkowskich na rok 2030

Rozporządzenie w sprawie rocznych wiążących ograniczeń emisji gazów cieplarnianych przez państwa członkowskie w latach 2021–2030 (rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego) przyjęte w 2018 r. stanowi część strategii na rzecz unii energetycznej oraz realizuje postanowienia porozumienia paryskiego na terenie UE.

Określono w nim krajowe cele w zakresie redukcji emisji na rok 2030 dla wszystkich państw członkowskich, wahające się od 0 proc. do -40 proc. w stosunku do poziomów z 2005 r.

Więcej informacji na temat celów na lata 2021–2030 i ich elastyczności

Potrzebne są działania krajowe

W przeciwieństwie do sektorów objętych EU ETS, regulowanych na szczeblu europejskim, za krajowe strategie i środki zmierzające do ograniczenia emisji z sektorów objętych zakresem przepisów dotyczących wspólnego wysiłku redukcyjnego odpowiedzialne są państwa członkowskie.

Przykłady możliwych strategii i środków obejmują:

  • ograniczenie potrzeb transportowych,
  • promocję transportu publicznego,
  • odchodzenie od transportu opartego na paliwach kopalnych,
  • systemy wsparcia modernizacji budynków,
  • skuteczniejsze systemy ogrzewania i chłodzenia,
  • stosowanie energii odnawialnej w ogrzewaniu i chłodzeniu,
  • bardziej przyjazne dla środowiska praktyki rolnicze,
  • wytwarzanie biogazu z obornika.

Środki ogólnounijne pomagają państwom członkowskim

Środki przyjęte na szczeblu europejskim pomogą państwom członkowskim ograniczyć emisję gazów cieplarnianych. Oto przykłady:

  • Standardy emisji CO2 dla nowych samochodów osobowych i dostawczych ograniczą emisje z transportu drogowego.
  • Redukcję emisji z budynków ułatwią środki służące poprawie charakterystyki energetycznej budynków, wymogi dotyczące ekoprojektu dla produktów wykorzystujących energię oraz systemy etykietowania efektywności energetycznej zwiększające świadomość konsumentów.
  • Ograniczenia emisji fluorowanych gazów przemysłowych (F-gazów) oraz wdrożenie innych unijnych strategii w zakresie ochrony środowiska, na przykład dotyczących ochrony gleby czy odpadów, również ułatwi osiągnięcie krajowych celów emisji.

Gazy i źródła emisji

Decyzja dotycząca wspólnego wysiłku redukcyjnego obejmuje sześć gazów cieplarnianych nadzorowanych w ramach pierwszego okresu rozliczeniowego protokołu z Kioto (2008–2012):
  • dwutlenek węgla (CO2),
  • metan (CH4),
  • podtlenek azotu (N2O),
  • wodorofluorowęglowodory (HFC),
  • perfluorowęglowodory (PFC),
  • heksafluorek siarki (SF6).

Na mocy rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego dodano do tej listy trójfluorek azotu (NF3) stanowiący bardzo niewielkie źródło emisji w UE.

Ustanowione cele mają zastosowanie do krajowych emisji gazów cieplarnianych pochodzących z kategorii źródeł IPCC obejmujących energię, procesy przemysłowe i użytkowanie produktów, rolnictwo oraz odpady.

Nie mają natomiast zastosowania do emisji objętych EU ETS oraz emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych pochodzących z działalności związanej z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem (LULUCF), objętych zakresem protokołu z Kioto oraz, od 2021 r., zakresem rozporządzenia LULUCF.

Dokumentacja

Najważniejsze dokumenty

Badania

2012

2010

Najczęściej zadawane pytania

Pytania i odpowiedzi dotyczące decyzji w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego (październik 2013 r.)

Jak kształtuje się podział obowiązków między sektory i państwa członkowskie w związku z celem Unii Europejskiej w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych na rok 2020?

Pakiet klimatyczno-energetyczny z 2009 r. wprowadził cel redukcji do 2020 r. emisji gazów cieplarnianych w UE o 20 proc. w stosunku do poziomów z 1990 r. Podział w zakresie zmniejszania emisji kształtuje się następująco:

  • 21-procentowa redukcja emisji z sektorów objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) w stosunku do poziomów z 2005 r.;
  • około 10-procentowa redukcja emisji z większości pozostałych sektorów w stosunku do poziomów z 2005 r. Sektory te są objęte zakresem decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESD).

Te dwa działania pozwolą ograniczyć emisje w sumie o 14 proc. w porównaniu z rokiem 2005, co jest równoznaczne z 20-procentową redukcją w porównaniu z rokiem 1990. Wymóg większego ograniczenia emisji z sektorów EU ETS wynika z niższego kosztu redukcji w sektorze energii elektrycznej niż w większości pozostałych sektorów.

W związku z wprowadzeniem w 2013 r. jednolitego limitu emisji dla całej UE w ramach EU ETS, ustalenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego zawarte w ESD dotyczą wyłącznie emisji z sektorów nieobjętych EU ETS: transportu (drogowego i kolejowego, z wyłączeniem transportu lotniczego oraz międzynarodowej żeglugi morskiej), budownictwa (zwłaszcza ogrzewania), usług, małych instalacji przemysłowych, rolnictwa oraz odpadów. Mimo że wiele spośród nich to mali emitenci, wymienione sektory generują łącznie około 60 proc. całkowitych emisji gazów cieplarnianych w UE. ESD nie obejmuje emisji pochodzących z użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF).

Odpowiedzialność za opracowanie i wdrożenie odpowiednich strategii i środków w celu ograniczenia emisji z sektorów objętych ESD spoczywa zasadniczo na państwach członkowskich. Szereg środków przyjętych na poziomie europejskim w dziedzinach takich jak standardy w zakresie efektywności energetycznej, ograniczenia emisji CO2 przez samochody osobowe i dostawcze oraz gospodarowanie odpadami przyczyni się jednak do redukcji emisji także w sektorach objętych ESD.

Sposób wyznaczania celów w zakresie zmniejszenia emisji

Jak kształtuje się podział obowiązków między państwa członkowskie w związku z celem ograniczenia o 10 proc. emisji z sektorów objętych decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego?

Wszystkie państwa członkowskie przyjęły krajowe cele w zakresie zmniejszenia emisji na rok 2020 wyrażone w zmianie procentowej w porównaniu z poziomami z 2005 r. Łącznie cele krajowe składają się na 10-procentową redukcję emisji.

PKB na mieszkańca użyto jako głównego wyznacznika krajowych docelowych wartości emisji. Można wyróżnić dwie zalety takiego podejścia. Zapewnia ono sprawiedliwy podział rzeczywistych wysiłków i związanych z nimi kosztów. Umożliwia ponadto dalszy, przyspieszony wzrost mniej zamożnych państw, których rozwój gospodarczy nie osiągnął jeszcze poziomu pozostałych państw członkowskich.

Zgodnie z ESD państwa z niższym PKB na mieszkańca będą uprawnione do większych emisji niż w 2005 r., ponieważ ich wyższy w stosunku do innych państw wzrost gospodarczy prawdopodobnie przełoży się na zwiększenie emisji w sektorach takich jak transport. W związku z tym w przypadku tych państw członkowskich, w których PKB na mieszkańca jest niższe od średniej UE, ograniczenia emisji są odpowiednio mniejsze (tj. wynoszą mniej niż 10 proc. w stosunku do poziomów z 2005 r.). Mniej zamożne państwa członkowskie będą uprawnione do zwiększenia emisji w sektorach objętych ESD do wartości wyższej o maksymalnie 20 proc. od poziomów z 2005 r. Cele te nadal zakładają jednak ograniczenie emisji i zobowiązują do wysiłku w zakresie ich redukcji.

Cele na 2020 r. w ramach wspólnego wysiłku redukcyjnego

Od bardziej zamożnych państw członkowskich, w których wartość PKB na mieszkańca przekracza średnią UE, wymaga się natomiast ograniczeń emisji przewyższających średnią UE. Wartości docelowe sięgają 20 proc. poniżej poziomów z 2005 r. w państwach członkowskich o najwyższym PKB na mieszkańca.

Ustalenie górnej granicy zwiększenia lub obniżenia krajowych emisji na poziomie 20 proc. w stosunku do poziomów z 2005 r. zapewnia techniczną i ekonomiczną wykonalność celów dla poszczególnych państw oraz pozwala uniknąć nadmiernego wzrostu ogólnych kosztów.

Co państwo członkowskie może zrobić, żeby zrealizować krajowy cel w sektorach objętych decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego?

W sektorach takich jak budownictwo czy transport drogowy wiele ważnych decyzji zostanie podjętych na szczeblu państw członkowskich. Potencjalne strategie i środki mające na celu ograniczenie emisji obejmują zarządzanie ruchem, odejście od transportu emisyjnego, systemy opodatkowania, promocję transportu publicznego, biopaliwa, planowanie przestrzenne oraz planowanie transportu, poprawę norm efektywności energetycznej w budynkach oraz wydajności systemów grzewczych oraz wykorzystanie energii odnawialnej do celów grzewczych. Środki zmierzające do redukcji i recyklingu strumieni odpadów oraz ograniczenia ich składowania również pozytywnie wpłyną na emisje gazów cieplarnianych.

Wytyczne w sprawie pomocy państwa w dziedzinie środowiska ułatwią państwom członkowskim wdrożenie takich środków, pozwalając jednocześnie uniknąć zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym.

Szereg istotnych ogólnounijnych środków również pomoże państwom członkowskim ograniczyć emisje i, tym samym, osiągnąć krajowe cele. Do znaczącej redukcji emisji z sektora budownictwa mogłyby przyczynić się na przykład nowe standardy efektywności dla kotłów i podgrzewaczy wody wraz z odpowiednim systemem etykietowania efektywności energetycznej w celu zwiększenia świadomości konsumentów. Pełne wdrożenie dyrektywy w sprawie składowania odpadów (w 2016 r.) poskutkuje znacznym ograniczeniem emisji metanu, gazu w dużym stopniu przyczyniającego się do efektu cieplarnianego.

Państwa członkowskie dysponują ponadto szerokim spektrum elastyczności, na przykład w postaci kredytów w ramach projektów mechanizmu czystego rozwoju (CDM) (zob. pkt 5).

Dlaczego wszystkie cele oparto na poziomach emisji z 2005 r. a nie z 1990 r., jak w przypadku protokołu z Kioto?

W 2005 r. rozpoczęto prace nad analizą ekonomiczną leżącą u podstaw pakietu klimatyczno-energetycznego, za punkt wyjścia biorąc ówczesną skalę problemu. Wyliczanie ograniczeń emisji i udziałów energii odnawialnej na 2020 r. w odniesieniu do poziomów z roku 2005 umożliwia zilustrowanie zmian w przejrzysty i łatwy do zrozumienia sposób.

Czy państwo członkowskie może postawić sobie ambitniejszą docelową wartość emisji gazów cieplarnianych niż ta, do której zobowiązują ją przepisy UE?

Tak, nic nie stoi na przeszkodzie, aby państwo członkowskie przyjęło własne cele ograniczenia emisji z sektorów objętych decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego oraz wyeksponowało własne działania w walce ze zmianami klimatu, śledzeniu postępów i zaangażowaniu obywateli. Szereg państw członkowskich, w tym Dania, Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania, rzeczywiście przyjęło krajowe cele wykraczające poza zobowiązania nałożone na nie na mocy przepisów UE.

Niemożliwe jest jednak ustanowienie krajowych wartości docelowych dla całkowitych emisji gazów cieplarnianych w latach 2013–2020, ponieważ nie wiadomo, w jakim stopniu poszczególne państwa członkowskie zdołają ograniczyć emisje z sektorów objętych EU ETS. To z kolei wynika z zastąpienia systemu limitów krajowych jednolitym limitem emisji EU ETS w 2013 r.

Linki

Przydatne linki