Działania w dziedzinie klimatu

Wspólny wysiłek redukcyjny w latach 2021–2030: cele i elastyczność

Polityka

Państwom członkowskim UE wyznaczone zostały roczne cele dotyczące emisji gazów cieplarnianych do osiągnięcia w latach 2021–2030 w tych sektorach gospodarki, które nie są objęte unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Sektory te, do których zaliczają się: transport, budownictwo, rolnictwo, gałęzie przemysłu nieobjęte systemem ETS oraz sektor odpadów, odpowiadają za blisko 60 proc. całkowitej wartości emisji w UE.

Redukcja emisji o 30 proc. w sektorach nieobjętych systemem ETS do 2030 r.

W październiku 2014 r. przywódcy państw członkowskich UE wyznaczyli wiążący cel polegający na zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych w UE we wszystkich sektorach gospodarki o co najmniej 40 proc. do 2030 r. w stosunku do poziomu z 1990 r.

Ustalono, że sektory gospodarki, które nie są objęte EU ETS, muszą zmniejszyć emisje o 30 proc. do 2030 r. (w stosunku do poziomu z 2005 r.), przyczyniając się w ten sposób do osiągnięcia celu ogólnego.

Rozporządzenie w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego przekłada to zobowiązanie na wiążące, roczne cele w zakresie emisji gazów cieplarnianych dla poszczególnych państw członkowskich na lata 2021–2030. Cele te wyznaczono w oparciu o zasady sprawiedliwości, racjonalności kosztowej oraz integralności środowiskowej.

Rozporządzenie zostało przyjęte 14 maja 2018 r.

Cele państw członkowskich

W rozporządzeniu nadal uznaje się, że państwa członkowskie mają różne możliwości działania i wyznaczone dla nich cele są zróżnicowane w zależności od wielkości produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca.

Jest to sprawiedliwe rozwiązanie, ponieważ państwa członkowskie uzyskujące wyższe dochody stawiają sobie bardziej ambitne cele niż państwa członkowskie o niższych dochodach.

Podejście określające państwa członkowskie o wyższych dochodach wyłącznie na podstawie względnego PKB na mieszkańca oznaczałoby jednak, że niektóre państwa ponosiłyby stosunkowo wysokie koszty osiągnięcia swoich celów.

Aby temu zapobiec, cele są dostosowywane z uwzględnieniem racjonalności kosztowej w przypadku państw członkowskich, w których PKB na mieszkańca przekracza średnią.

Ostateczne cele na 2030 r. zakładają redukcję emisji od 0 do -40 proc. w porównaniu z poziomami z 2005 r.

Przebieg redukcji emisji

Celem każdego państwa członkowskiego do 2030 r. jest punkt końcowy liniowego przebiegu redukcji emisji, który określa roczne wartości redukcji emisji w latach 2021–2030.

Punkt początkowy tego przebiegu wyznaczają dwa elementy:

  • średnie emisje poszczególnych państw członkowskich w latach 2016–2018 wyrażone jako wartość;
  • zaznaczone na osi czasu jako pięć dwunastych odległości między rokiem 2019 a 2020 (lub na 2020 r. jeżeli dzięki temu redukcja w przypadku danego państwa członkowskiego będzie bardziej wymagająca).

Aby sprostać wyzwaniom, przed którymi mogą stanąć niektóre państwa członkowskie o niższych dochodach, na rok 2021 przewidziano dodatkową korektę o łącznej wartości 41 mln ton. Dodano również rezerwę bezpieczeństwa o maksymalnej wartości 105 mln ton.

Rezerwa ta jest uzależniona od osiągnięcia unijnego celu 30 proc. redukcji emisji do 2030 r. i jest dostępna wyłącznie ex post w 2032 r. jako rozwiązanie ostateczne, obwarowane rygorystycznymi warunkami (np. tylko w przypadku osiągnięcia z nadwyżką celów na lata 2013–2020).

Zapewnienie sprawiedliwego i racjonalnego pod względem kosztów osiągnięcia celów

W rozporządzeniu utrzymano istniejące mechanizmy elastyczności ustanowione w obowiązującej decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego (np. przechowywanie, pożyczanie, kupno i sprzedaż między państwami członkowskimi) i wprowadzono dwa nowe mechanizmy elastyczności umożliwiające realizację celów w sposób sprawiedliwy i racjonalny pod względem kosztów.

Nowa elastyczność zapewniająca dostęp do uprawnień w ramach EU ETS

Dzięki tej elastyczności kwalifikujące się państwa członkowskie będą mogły osiągać swoje cele krajowe, zastępując część emisji uprawnieniami w ramach EU ETS, które w innym przypadku zostałyby sprzedane na aukcji. W skali całej UE takie emisje nie mogą przekroczyć 100 mln ton CO2 w latach 2021–2030.

Kwalifikujące się państwa członkowskie muszą zgłosić Komisji, do 2020 r., wartość elastyczności, którą wykorzystają w całym okresie. Mogą one dwukrotnie obniżyć tę wartość.

Taka elastyczność ma ściśle ograniczony wolumen i nie jest uwzględniana przy obliczaniu wkładu w rezerwę stabilności rynkowej w ramach systemu handlu emisjami. Zachowana zostaje integralność środowiskowa przy bardzo ograniczonym wpływie na rynek węgla.

Nowa elastyczność zapewniająca dostęp do jednostek emisji z sektora użytkowania gruntów

Aby zainicjować dodatkowe działania w sektorze użytkowania gruntów i jednocześnie osiągnąć swoje cele krajowe, państwa członkowskie mogą przez cały okres 2021–2030 wykorzystać do 280 mln jednostek emisji.

Wszystkie państwa członkowskie mogą skorzystać z tej elastyczności, jeżeli jest im to niezbędne do osiągnięcia swoich celów, przy czym większy dostęp mają te państwa członkowskie, w których udział emisji z rolnictwa jest wyższy. W ten sposób uwzględnia się niższy potencjał redukcji emisji ze strony sektora rolnego.

Przechowywanie, pożyczanie, kupno i sprzedaż

W rozporządzeniu zachowano mechanizmy elastyczności dostępne na mocy decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku emisyjnego.

W latach, w których emisje będą niższe niż roczne limity emisji, państwa członkowskie mogą przechować nadwyżki i wykorzystać je w kolejnych latach. W przypadku wysokich nadwyżek dodano limity przechowywania.

W latach, w których emisje przekraczają roczny limit, państwa członkowskie mogą pożyczyć pewną, ograniczoną część uprawnień z przydziału na kolejny rok.

Dzięki temu państwa członkowskie mogą w elastyczny sposób reagować na roczne wahania emisji spowodowane warunkami pogodowymi lub ekonomicznymi.

Państwa członkowskie mogą również nabywać i sprzedawać sobie nawzajem uprawnienia do emisji. Jest to istotny czynnik zapewniający racjonalność kosztową. W ten sposób państwa członkowskie mogą korzystać z najtańszych redukcji emisji, a uzyskane w ten sposób dochody przeznaczyć na inwestycje w modernizację.

Jednym z możliwych sposobów wspierania takich transferów są wewnątrzunijne mechanizmy projektowe.

W tabeli poniżej przedstawiono docelowy i maksymalny poziom dostępu do nowych mechanizmów elastyczności dla poszczególnych państw członkowskich.

 Cel na rok 2030 w stosunku do roku 2005Maksymalna roczna elastyczność (jako procent emisji w sektorach podejmujących wspólny wysiłek redukcyjny w 2005 r.)
Elastyczność w ramach ETS w stosunku do rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnegoElastyczność sektora użytkowania gruntów w stosunku do rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego
LU-40%4%0,2%
SE-40%2%1,1%
DK-39%2%3,6%
FI-39%2%1,4%
DE-38% 0,5%
FR-37% 1,5%
UK-37% 0,4%
NL-36%2%1,0%
AT-36%2%0,4%
BE-35%2%0,5%
IT-33% 0,3%
IE-30%4%5,7%
ES-26% 1,2%
CY-24% 1,4%
MT-19%2%0,3%
PT-17% 1,1%
EL-16% 1,1%
SI-15% 1,1%
CZ-14% 0,4%
EE-13% 1,7%
SK-12% 0,5%
LT-9% 4,9%
PL-7% 1,2%
HR-7% 0,5%
HU-7% 0,4%
LV-6% 3,6%
RO-2% 1,7%
BG0% 1,9%

*Dane szacunkowe, wartość graniczna jest wyrażona w bezwzględnych milionach ton na przestrzeni 10 lat.

Przejrzyste zasady sprawozdawczości i monitorowania postępów

Co roku Komisja będzie oceniać postępy w osiąganiu celów i opracowywać sprawozdania.

Państwa członkowskie, które nie będą osiągać wyznaczonych celów, będą musiały opracować odpowiedni plan działania.

Aby zmniejszyć obciążenia administracyjne i umożliwić ewentualny udział sektora użytkowania gruntów (w którym obowiązuje 5-letni okres oceny zgodności), co 5 lat przeprowadzany będzie kompleksowy przegląd sprawozdań dotyczących emisji przygotowywanych przez państwa członkowskie, a także bardziej formalna ocena zgodności z przepisami. W ten sposób dostosowano się do propozycji dotyczącej 5-letniego cyklu przeglądów zawartej w porozumieniu paryskim.

Jeżeli w jakimkolwiek roku któreś z państw członkowskich nadal nie będzie wywiązywało się ze swojego rocznego zobowiązania, z uwzględnieniem wykorzystania elastyczności, niedobór ten zostanie pomnożony przez współczynnik 1,08, a obliczona w ten sposób kara zostanie dodana do zobowiązania na kolejny rok.

Wkład zainteresowanych stron

Zainteresowane strony uczestniczyły w pracach nad rozporządzeniem na różnych etapach procedury, np. w ramach:

Wyniki tych konsultacji podsumowano w załączniku 8.2 do oceny skutków.

Wszyscy zainteresowani mieli możliwość przedstawiania swoich uwag na temat wniosku ustawodawczego po jego przyjęciu przez Komisję Europejską. Uwagi przedstawiło 11 zainteresowanych stron, a streszczenie otrzymanych informacji przedstawiono Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

Dokumentacja

Najważniejsze dokumenty

Uwagi zainteresowanych stron