Skip to main content
Climate Action

Cúiseanna leis an athrú aeráide

Cúiseanna leis an athrú aeráide

Tá méadú ag teacht ar an tionchar atá ag an gcine daonna ar an aeráid agus ar theocht an domhain trí bhreoslaí iontaise a dhó, foraoiseacha a ghearradh síos agus feirmeoireacht a dhéanamh ar bheostoc.

Dá bhrí sin, tá méideanna ollmhóra de gháis cheaptha teasa á gcur leis na gáis atá san atmaisféar go nádúrtha, rud a mhéadaíonn an iarmhairt ceaptha teasa agus an téamh domhanda.

Gáis cheaptha teasa

Is í an iarmhairt ceaptha teasa an phríomhchúis leis an athrú aeráide. Feidhmíonn roinnt de na gáis atá in atmaisféar an domhain beagán cosúil leis an ngloine i dteach gloine: ceapann siad teas na gréine agus stopann siad de bheith ag sceitheadh amach sa spás é, rud is cúis leis an téamh domhanda.

Go leor de na gáis cheaptha teasa sin, bíonn siad ann go nádúrtha, ach de dheasca ghníomhaíochtaí an duine tá tiúchan roinnt acu san atmaisféar ag méadú, go háirithe:

  • dé-ocsaíd charbóin (CO2)
  • meatán
  • ocsaíd nítriúil
  • gáis fhluairínithe

Is iad gníomhaíochtaí an duine a ghineann CO2 agus is é is mó a chuireann leis an téamh domhanda. Faoi 2020, bhí tiúchan CO2 san atmaisféar méadaithe go 48% níos airde ná an leibhéal réamhthionsclaíoch (roimh 1750).

Tá méideanna níos lú de gháis cheaptha teasa eile á n-astú freisin i ngeall ar ghníomhaíocht an duine. I dtaca le gáis cheaptha teasa, is láidre meatán ná CO2 ach is giorra an saolré atá aige san atmaisféar. Cosúil le CO2, is gás ceaptha teasa fadsaolach é ocsaíd nítriúil, gás a chruinníonn le chéile san atmaisféar ar feadh na ndeicheanna nó fiú na gcéadta de bhlianta.

Is cúiseanna nádúrtha iad athruithe radaíochta na gréine nó oibriú bolcánach, agus meastar gurb ionann an méid a chuir siad le teocht an téimh ina iomláine idir 1890 agus 2010 agus 0.1°C a bheag nó a mhór.

Cúiseanna leis an méadú ar astaíochtaí

  • Cruthaítear dé-ocsaíd charbóin agus ocsaíd nítriúil nuair a dhéantar gual, ola agus gás a dhó.
  • Foraoisí á ngearradh síos (dífhoraoisiú). Cabhraíonn crainn chun an aeráid a chothromú trí CO2 ón atmaisféar a shú isteach. Nuair a bhaintear iad, cailltear an tionchar tairbhiúil sin agus scaoiltear an carbón atá stóráilte sna crainn san atmaisféar, rud a chuireann leis an iarmhairt ceaptha teasa.
  • Méadú ar fheirmeoireacht beostoc. Cruthaíonn ba agus caoirigh méideanna móra meatáin agus a mbia á ndíleá acu.
  • Tagann astaíochtaí ocsaíde nítriúla ó leasacháin ina bhfuil nítrigin.
  • Astaítear gáis fhluairínithe ó threalamh agus ó tháirgí a úsáideann na gáis sin. Bíonn éifeacht cheaptha teasa an-láidir ag astaíochtaí den chineál sin, suas le 23,000 uair níos láidre ná CO2.

Téamh domhanda

Ba iad 2011–2020 na deich mbliana ba theo ó thosaigh na taifid, agus in 2019 bhí meánteocht an domhain 1.1°C níos airde ná an leibhéal réamhthionsclaíoch. Faoi láthair, tá méadú 0.2°C in aghaidh na ndeich mbliana ag teacht ar théamh domhanda arb é an duine is cúis leis.

An méadú 2°C ar an teocht i gcomparáid leis an teocht réamhthionsclaíoch, baineann tionchair dhiúltacha thromchúiseacha ar an gcomhshaol nádúrtha leis, mar aon le ionchair dhiúltacha thromchúiseacha ar shláinte agus folláine an duine, agus baol i bhfad níos mó go dtiocfaidh athruithe contúirteacha ar thimpeallacht an domhain, athruithe a d’fhéadfadh a bheith tubaisteach.

Ar an gcúis sin, tá sé aitheanta ag an gcomhphobal idirnáisiúnta gur gá an méadú ar an teocht a choinneáil faoi bhun 2°C agus gach iarracht a dhéanamh é a choinneáil ag 1.5°C ar a mhéad.