Gníomhú ar son na hAeráide

Cúiseanna leis an athrú aeráide

Tá méadú ag teacht ar an tionchar atá ag daoine ar an aeráid agus ar theocht an domhain, trí bhreoslaí iontaise a dhó, foraoiseacha báistí a ghearradh síos agus feirmeoireacht a dhéanamh ar bheostoc.

Dá bhrí sin, tá méideanna ollmhóra de gháis cheaptha teasa á gcur leis na gáis atá san atmaisféar go nádúrtha, rud a mhéadaíonn an éifeacht cheaptha teasa agus téamh domhanda.

Gáis cheaptha teasa

Feidhmíonn roinnt de na gáis atá in atmaisféar an domhain beagán cosúil leis an ngloine i dteach gloine: ceapann siad teas na gréine agus stopann siad de bheith ag sceitheadh amach sa spás é.

Go leor de na gáis sin, bíonn siad ann go nádúrtha, ach de dheasca ghníomhaíochtaí an duine tá tiúchán roinnt acu san atmaisféar ag méadú, go háirithe:

  • dé-ocsaíd charbóin (CO2)
  • meatán
  • ocsaíd nítriúil
  • gáis fhluairínithe

Is é CO2 an gás is mó a chruthaítear ó ghníomhaíochtaí an duine agus is é is cúis le 63% de théamh domhanda de thoradh ghníomhaíochta an duine. Tá tiúchán an gháis sin san atmaisféar 40% níos airde ná mar a bhí sé nuair a cuireadh tús leis an tionsclaíocht.  

Scaoiltear níos lú de na gáis cheaptha teasa eile, ach tá siad níos éifeachtaí ná CO2 ó thaobh teas a cheapadh, agus i gcás roinnt acu tá siad na mílte uaire níos láidre. Meatán is cúis le 19% de théamh domhanda de thoradh ghníomhaíochta an duine; ocsaíd nítriúil is cúis le 6%.

Cúiseanna leis an méadú ar astaíochtaí

  • Cruthaítear dé-ocsaíd charbóin agus ocsaíd nítriúil nuair a dhéantar gual, ola agus gás a dhó.
  • Foraoisí á ngearradh síos (dífhoraoisiú). Cabhraíonn crainn chun an t-aeráid a chothromú trí CO2 ón atmaisféar a ionsú. Mar sin má bhaintear iad, cailltear an tionchar tairbhiúil sin agus scaoiltear an carbón atá stóráilte sna crainn san atmaisféar, rud a chuireann leis an éifeacht cheaptha teasa.
  • Méadú ar fheirmeoireacht beostoc. Cruthaíonn ba agus caoirigh méideanna móra meatáin agus a mbia á ndíleá acu.
  • Tagann astaíochtaí ocsaíde nítriúla ó leasacháin ina bhfuil nítrigin.
  • Tá éifeacht cheaptha teasa an-láidir ag gáis fhluairínithe, suas le 23,000 uair níos láidre ná CO2. Ar an dea-uair, is lú na méideanna de na gáis sin atá á scaoileadh agus tá a n-úsáid ag laghdú de réir a chéile i ngeall ar reachtaíocht an Aontais Eorpaigh.

Téamh domhanda

Is iad stáisiúin chumhachta agus suiteálacha eile tionsclaíocha na príomhastairí CO2.

an mheánteocht dhomhanda 0.85ºC níos airde anois ná mar a bhí sé ag deireadh an 19ú haois. Na 1980idí, na 1990idí agus na blianta 2000, bhí gach tréimhse acu sin níos teo ná aon tréimhse deich mbliana roimhe sin ó tosaíodh ar thaifid a choinneáil i 1850.

Ceapann eolaithe aeráide ceannasacha an domhain gur scéal beagnach cinnte é gur gníomhaíochtaí an duine is príomhchúis leis an téamh atá feicthe againn ó lár an 20ú haois i leith.

Dar leis na heolaithe, má thagann ardú níos mó ná 2°C ar an teocht i gcomparáid leis an teocht a bhí ann roimh ré na tionsclaíochta, go mbeidh baol i bhfad níos mó ann go ndéanfar athruithe contúirteacha ar thimpeallacht an domhain, athruithe a d'fhéadfadh a bheith tubaisteach. Ar an gcúis sin, tá sé aitheanta ag an gcomhphobal idirnáisiúnta gur gá an méadú sa teocht a choinneáil faoi bhun 2°C.

Links
An t-eolas atá uait, tá fáil air sa teanga/sna teangacha seo a leanas:English (en)