Komisja Europejska > EJN > Porządek prawny > Gibraltar

Ostatnia aktualizacja: 16-10-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Porządek prawny - Gibraltar

 

SPIS TRESCI

Ustawodawstwo pierwotne Ustawodawstwo pierwotne
Ustawodawstwo wtórne Ustawodawstwo wtórne
Sądy Sądy

 

Porządek prawny Gibraltaru reguluje Gibraltarska Ustawa Konstytucyjna z 1969 r. oraz zbiór aktów normatywnych (zwanych rozporządzeniami), prawo zwyczajowe, zwyczaje i praktyka.

Głównym źródłem prawa Gibraltaru są rozporządzenia. Akty normatywne Zjednoczonego Królestwa rozszerzone na Gibraltar mocą rozporządzenia królewskiego, prawo Wspólnoty Europejskiej, ustawodawstwo wtórne oraz prawo zwyczajowe wypracowane poprzez orzeczenia sądowe. Poniżej opisano hierarchię tych źródeł prawa. W przypadku konfliktów pomiędzy różnymi źródłami prawa, podstawowym miejscem ich rozstrzygania są sądy.

Prawo cywilne Gibraltaru nie jest określone w kodeksie cywilnym. Prawo cywilne wywodzi się w głównej mierze z prawa zwyczajowego, ale istnieją też duże elementy ustawodawstwa zajmujące się konkretnymi obszarami.

Ustawodawstwo pierwotne

Ustawodawstwem pierwotnym zajmuje się Izba Zgromadzenia Gibraltaru. Zanim propozycja ustawy (zwana projektem) może stać się ustawą, musi zostać przyjęta przez większość Izby Zgromadzenia oraz zatwierdzona przez Jej Królewską Mość Królową bądź przez Gubernatora Gibraltaru w imieniu Jej Królewskiej Mości. Większość projektów ustaw, które stają się prawem Gibraltaru, przedkładają Izbie Zgromadzenia ministrowie rządowi, zwykle w następstwie procesu konsultacji.

Izba Zgromadzenia składa się z 15 wybranych członków, z których 8 tworzy rząd Gibraltaru, a pozostałych 7 tworzy opozycję.

Po przedłożeniu projektu ustawy Izbie Zgromadzenia, odbywa się debata na temat zasad projektu („drugie czytanie”), po której następują szczegółowe rozważania na temat jego przepisów przez komisję („etap komisyjny”), oraz kolejna debata w Izbie w celu rozważenia przepisów projektu oraz wszelkich zmian wprowadzonych przez komisję („sprawozdanie” i „trzecie czytanie”).

Po przejściu przez wszystkie etapy parlamentarne, projekt ustawy jest przesyłany do Gubernatora Gibraltaru po sankcję królewską, po której staje się rozporządzeniem.

Rozporządzenie wchodzi w życie w dniu jego opublikowania w gibraltarskim Dzienniku Urzędowym (Gibraltar Gazette), o ile jego przepisy nie stanowią inaczej. W praktyce większość rozporządzeń określa datę rozpoczęcia lub przewiduje wydanie rozporządzenia wprowadzającego.

Spory dotyczące wykładni ustawodawstwa mogą rozstrzygać sądy, w tym kwestie, czy któreś z przepisów ustawowych są sprzeczne z konstytucją.

back

Do góryDo góry

Ustawodawstwo wtórne

Wiele rozporządzeń umocowuje gubernatora bądź inne organy, np. ministrów rządowych do stanowienia ustawodawstwa wtórnego.

Ustawodawstwo wtórne uchwalone przez rząd i organy ustawowe może nosić różne nazwy, np. rozporządzenia i dekrety („Orders in Council”), regulacje lub normy.

Cele wydania takiego ustawodawstwa wtórnego reguluje stosowne rozporządzenie i obejmują one datę rozpoczęcia ustawodawstwa pierwotnego, uzupełnienie szczegółów niezbędnych do wprowadzenia szerokich przepisów ustawowych, a w niektórych przypadkach zmianę ustawodawstwa pierwotnego.

Wymogi proceduralne mające zastosowanie do konkretnego ustawodawstwa wtórnego zależą od przepisów rozporządzenia nadrzędnego, ale istnieje również ogólny wymóg publikacji całości ustawodawstwa wtórnego. Niektóre elementy ustawodawstwa wtórnego (np. większość rozporządzeń wprowadzających) zwykle nie podlegają żadnej procedurze parlamentarnej i po podpisaniu wchodzą w życie w dniu opublikowania w Gibraltarskim Dzienniku Urzędowym, o ile nie postanowiono inaczej.

Całość ustawodawstwa wtórnego musi spełniać warunki umocowującego rozporządzenia i będzie nieważna w przypadku przekroczenia uprawnień nadanych przez to rozporządzenie lub w przypadku niezastosowania się do obowiązkowej procedury ustawowej przy jej uchwalaniu. Ustawodawstwo wtórne można również zakwestionować na innej podstawie, np. jego niezgodności z prawami nadanymi przez inne ustawodawstwo pierwotne, Gibraltarską Ustawę Konstytucyjną z 1969 r. lub bezpośrednio skuteczne prawo WE. Zakwestionowania takiego można dokonać poprzez wszczęcie postępowania o kontrolę sądową w Sądzie Najwyższym Gibraltaru. Najczęstszym środkiem naprawczym jest ogłoszenie, że ustawodawstwo jest nieważne lub niezgodne z konstytucją.

back

Do góryDo góry

Sądy

Orzecznictwo sądów Gibraltaru odgrywa ważną rolę w rozwoju prawa. Dostarcza ono nie tylko autorytatywnych orzeczeń w zakresie wykładni ustawodawstwa, ale jest również podstawą prawa zwyczajowego, które stanowi znaczną część prawa cywilnego i handlowego. Prawo zwyczajowe Gibraltaru opiera się również na prawie zwyczajowym z Anglii i Walii.

Prawo zwyczajowe wywodzi się z orzeczeń sądów we wcześniejszych sprawach (prawo precedensowe).Ważną cechą systemu prawa zwyczajowego jest doktryna precedensu (lub stare decisis). Oznacza to zasadniczo, że przy orzekaniu w danej sprawie, sąd musi mieć wzgląd na zasady prawne określone we wcześniejszych sprawach dotyczących tych samych kwestii, i w przypadku gdy taki precedens „obowiązuje”, sąd musi iść tym samym tokiem rozumowania co we wcześniejszej sprawie. Aby zrozumieć, w jaki sposób działa doktryna precedensu, konieczne jest określenie, które z wcześniejszych decyzji sądów będą wiążące dla innych sądów, a które z elementów tych orzeczeń będą wiążące w konkretnej sprawie. Więcej informacji na temat systemu sądownictwa Gibraltaru można znaleźć w zakładce Organizacja wymiaru sprawiedliwości – Wielka Brytania.

Zasadniczo, jeżeli chodzi o to, które orzeczenia sądów są wiążące dla innych sądów, podstawowa zasada mówi o tym, iż sąd obowiązują wcześniejsze orzeczenia wydane przez sąd wyższej instancji. Dla sądów apelacyjnych wiążące mogą być również wcześniejsze orzeczenia tego samego sądu. W celu określenia, które precedensy mogą być wiążące dla danego sądu, konieczne jest zrozumienie hierarchii sądów w systemie prawnym Gibraltaru.

back

Do góryDo góry

Postępowaniem cywilnym, handlowym i rodzinnym w Gibraltarze zajmuje się w głównej mierze Sąd Najwyższy Gibraltaru. Ze względu na fakt, że właściwość sądów pierwszej instancji jest obecnie ograniczona do roszczeń nieprzekraczających kwoty 1000 £, również Sąd Najwyższy zajmuje się większością roszczeń cywilnych w pierwszej instancji. Sądy pokoju (są to zasadniczo sądy karne) również sprawują ograniczoną jurysdykcję cywilną w sprawach z zakresu prawa rodzinnego oraz w niektórych innych sprawach. Orzeczenia sądu pokoju nie są wiążące dla tego sądu ani dla żadnego innego sądu. Dla sądów pokoju oraz dla Sądu Pierwszej Instancji wiążące są orzeczenia Sądu Najwyższego, Sądu Apelacyjnego oraz Tajnej Rady.

Sąd Najwyższy rozpoznaje odwołania od orzeczeń Sądu Pierwszej Instancji. Pełni również rolę sądu pierwszej instancji w odniesieniu do spraw cywilnych o wartości przedmiotu sporu powyżej pewnej kwoty; a niektóre rodzaje powództwa (np. o zniesławienie i kontrolę sądową) można wytaczać wyłącznie przed Sądem Najwyższym. W sprawach orzeka zwykle jeden sędzia, którego orzeczenie jest wiążące dla sądu niższej instancji, ale nie jest ściśle wiążące dla sędziego Sądu Najwyższego. Dla Sądu Najwyższego wiążące są orzeczenia Sądu Apelacyjnego oraz Tajnej Rady.

Odwołania przed Sądem Apelacyjnym rozpoznaje grupa w składzie dwóch lub trzech sędziów (zwanych „Lords Justices of Appeal”). Ich orzeczenia są wiążące dla sądów niższej instancji oraz dla samego Sądu Apelacyjnego. Istnieje jednakże szereg wyjątków od zasady, iż dla Sądu Apelacyjnego wiążące są jego własne wcześniejsze orzeczenia (np. jeżeli sądowi, który wydał wcześniejsze orzeczenie nie zwrócono uwagi na stosowne ustawodawstwo czy wiążący precedens i w przeciwnym wypadku doszedłby do innego wniosku, jeżeli w rozstrzyganej kwestii są sprzeczne orzeczenia Sądu Apelacyjnego, lub jeżeli wcześniejsze orzeczenie Sądu Apelacyjnego jest niezgodne z późniejszym orzeczeniem Tajnej Rady). Dla Sądu Apelacyjnego wiążące są orzeczenia Tajnej Rady.

back

Do góryDo góry

Ostatecznym sądem apelacyjnym dla Gibraltaru jest Tajna Rada, obradująca w Londynie. Odwołania rozpoznaje zwykle Komisja Sądowa w składzie pięciu sędziów.

Orzeczenia Tajnej Rady są wiążące dla wszystkich sądów na niższych szczeblach hierarchii. Dla Tajnej Rady zwykle wiążące będą jej własne orzeczenia, jednakże będzie od nich odstępować, jeżeli będzie się to wydawało słuszne (mając na uwadze niebezpieczeństwo naruszania uzgodnień już zawartych).

Wreszcie, w odniesieniu do spraw z zakresu prawa Wspólnoty Europejskiej, najwyższą instancją jest Europejski Trybunał Sprawiedliwości.

Należy również określić, które części orzeczenia sądu są wiążące. To co jest wiążące dla innego sądu to ratio decidendi (uzasadnienie danego rozstrzygnięcia) orzeczenia sądu, co oznacza normy prawne, które sąd traktował jako kroki niezbędne do uzyskania orzeczenia w sprawie. Części wyroku sądu mogą rozważać zasady prawne będące obiter dicta, czyli niekluczowymi dla orzeczenia sądu, w którym to przypadku nie są one wiążące (choć mogą nadal mieć moc przekonującą).

Ponadto, ratio decidendi wcześniejszej sprawy nie będzie stosowane, jeżeli istnieje istotne rozróżnienie pomiędzy faktami wcześniejszej sprawy a sprawą aktualnie rozpoznawaną przez sąd. Zamiast tego, sąd „wyróżni” wcześniejszą sprawę (tj. stwierdzi, że jej ratio decidendi nie jest istotne dla rozstrzyganej sprawy).

Nawet w przypadku gdy oświadczenia sądowe nie są wiążące, często będą przekonujące. Sądy mogą również mieć wzgląd na orzeczenia innych jurysdykcji prawa zwyczajowego (np. Australii, Kanady oraz Nowej Zelandii) oraz na rozprawy naukowe.

Ważnym aspektem systemu prawa zwyczajowego jest publikowanie wyroków. Wyroki sądów wydaje się publicznie, choć istnieją od tego wyjątki (np. w sprawach związanych z dziećmi lub kwestiami bezpieczeństwa narodowego). Ważne wyroki mogą również zostać opublikowane w Gibraltarskich Zbiorach Orzecznictwa Sądowego.

Dalsze informacje

  • Rząd Gibraltaru English

« Porządek prawny - Informacje ogólne | Wielka Brytania - Informacje ogólne »

back

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 16-10-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania