Komisja Europejska > EJN > Pomoc sądowa > Polska

Ostatnia aktualizacja: 06-11-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Pomoc sądowa - Polska

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Jakie są koszty rozprawy sądowej i kto zwykle powinien je ponieść? 1.
2. Czym jest pomoc prawna? 2.
3. Czy mogę skorzystać z pomocy prawnej? 3.
4. Czy pomoc prawną można uzyskać dla wszystkich sporów? 4.
5. Czy istnieje specjalna procedura w nagłych przypadkach? 5.
6. Gdzie mogę uzyskać formularz wniosku o pomoc prawną? 6.
7. Jakie dokumenty powinienem załączyć do mojego wniosku o pomoc prawną? 7.
8. Gdzie powinienem zarejestrować mój wniosek o pomoc prawną? 8.
9. Jak zostanę poinformowany o tym, czy kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej? 9.
10. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, co powinienem zrobić? 10.
11. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, kto wybiera mojego prawnika? 11.
12. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy obejmie ona całość kosztów mojej rozprawy sądowej? 12.
13. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania częściowej pomocy prawnej, kto pokryje pozostałe koszty? 13.
14. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy obejmie ona odwołania, które ewentualnie zdecyduję się wnieść po rozprawie? 14.
15. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy pomoc ta może zostać cofnięta przed zakończeniem rozprawy (lub nawet po jej zakończeniu)? 15.
16. Jeśli nie kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy mogę odwołać się od tej decyzji? 16.

 

1. Jakie są koszty rozprawy sądowej i kto zwykle powinien je ponieść?

Koszty związane z postępowaniem sądowym to koszty sądowe oraz wynagrodzenie prawnika w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez prawnika. Gdy stronie przyznano pomoc prawną w pełnym lub częsciowym wymiarze w zakresie kosztów sądowych, może ona również zwrócić się o wyznaczenie adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie zostanie opłacone z budżetu państwa.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe oraz wydatki ponoszone przez sąd.

Opłaty sądowe to opłaty rejestracyjne i wynagrodzenia adwokackie.

Wydatki ponoszone przez sąd obejmują:

  • koszty podróży strony związane z nakazanym przez sąd jej osobistym stawiennictwem,
  • zwrot kosztów podróży i noclegu oraz utraconych zarobków lub dochodów swiadków w związku ze stawiennictwem w sądzie,
  • wynagrodzenie i zwrot kosztów poniesionych przez biegłych, tłumaczy oraz kuratorów,
  • wynagrodzenie należne innym osobom lub instytucjom oraz zwrot poniesionych przez nie kosztów,
  • koszty przeprowadzenia innych dowodów,
  • koszty przewozu zwierząt i rzeczy, utrzymywania ich lub przechowywania,
  • koszty ogłoszeń,
  • koszty osadzenia i pobytu w areszcie,
  • ryczałty należne kuratorom sądowym za przeprowadzenie wywiadu srodowiskowego.

W zakresie kosztów sądowych istnieje możliwosć uzyskania pełnej lub jedynie częsciowej pomocy prawnej. Osoba, która otrzymała częsciową pomoc prawną w zakresie kosztów sądowych, musi pokryć pozostałą częsć samodzielnie.

Do góryDo góry

Co istotne, decyzja w sprawie pomocy prawnej nie zwalnia strony przegrywającej od zwrotu kosztów postępowania sądowego poniesionych przez stronę wygrywającą.

2. Czym jest pomoc prawna?

Pomoc prawną reguluje kodeks postępowania cywilnego, ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawa o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Istnieją dwa główne instrumenty pomocy prawnej:

  1. pomoc w zakresie kosztów sądowych,
  2. pomoc w zakresie wynagrodzenia prawnika.

3. Czy mogę skorzystać z pomocy prawnej?

Pomoc prawna może być udzielana obywatelom polskim, obywatelom wszystkich państw członkowskich UE oraz wszystkim osobom fizycznych posiadającym legalne miejsce pobytu w jednym z państw członkowskich UE. Osoba fizyczna może skorzystać z pomocy prawnej pod warunkiem, że nie jest ona w stanie poniesć kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osoba prawna może skorzystać z pomocy prawnej, jeżeli nie ma dostatecznych srodków na pokrycie kosztów postępowania. Gdy wszystkie te warunki są spełnione, sąd może orzec, że wnioskodawca kwalifikuje się do otrzymania pomocy.

Niektóre grupy są automatycznie zwalniane ze wszystkich kosztów sądowych. Są to strony:

  1. dochodzące ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych,
  2. dochodzące roszczeń alimentacyjnych,
  3. wnoszące o uznanie postanowień umownych za niedozwolone.

To samo zwolnienie ze wszystkich kosztów sądowych dotyczy wszystkich spraw dotyczących stosunku pracy i swiadczeń socjalnych (np. emerytur i rent).

Do góryDo góry

4. Czy pomoc prawną można uzyskać dla wszystkich sporów?

Pomoc prawną można uzyskać we wszystkich sprawach cywilnych, w tym w sprawach rodzinnych, sprawach dotyczących stosunku pracy oraz kwestii socjalnych.

5. Czy istnieje specjalna procedura w nagłych przypadkach?

Istnieje możliwość złożenia wniosku ustnego o pomoc prawną w trakcie rozprawy, nie ma więc konieczności składania oficjalnego wniosku przed rozpoczęciem sprawy i czekania na decyzję do ostatecznego wyroku.

6. Gdzie mogę uzyskać formularz wniosku o pomoc prawną?

Wniosek o pomoc prawną można uzyskać w każdym sądzie rejonowym lub sądzie okręgowym. Nie istnieje urzędowy formularz wniosku o pomoc prawną. Wniosek ma po prostu formę pisemną. Istnieją jednak specjalne formularze oswiadczeń, które należy dołączyć do wniosku (patrz sekcja 7).

7. Jakie dokumenty powinienem załączyć do mojego wniosku o pomoc prawną?

Wniosek o pomoc prawną powinien obejmować oświadczenie osoby składającej wniosek dotyczące jej rodziny, sytuacji finansowej i majątkowej oraz źródeł dochodów. Do wniosku należy także dołączyć dokumenty urzędowe potwierdzające powyższe informacje oraz obywatelstwo osoby składającej wniosek, jej zwykłe miejsce pobytu, a w wypadku, gdy osoba składająca wniosek nie jest obywatelem państwa członkowskiego UE – dokumenty świadczące o tym, że posiada ona legalne miejsce pobytu w jednym z państw członkowskich UE.

Do góryDo góry

8. Gdzie powinienem zarejestrować mój wniosek o pomoc prawną?

Wnioski o pomoc prawną należy składać w sądzie, w którym ma się toczyć postępowanie lub w którym postępowanie powinno zostać wszczęte. Wnioskodawca nieposiadający stałego miejsca zamieszkania na terytorium Polski może złożyć wniosek za pośrednictwem właściwego organu państwa członkowskiego, w którym zamieszkuje, albo za pośrednictwem Ministerstwa Sprawiedliwości RP. Ministerstwo Sprawiedliwości prześle wniosek do właściwego sądu.

9. Jak zostanę poinformowany o tym, czy kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej?

Informacje dotyczące pomocy w ramach systemu pomocy prawnej można uzyskać z sądu, w którym został złożony wniosek. Sąd orzeka w sprawie wniosku, a wyrok jest doręczany wnioskodawcy.

10. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, co powinienem zrobić?

Jesli dana osoba kwalifikuje się jedynie do otrzymania pomocy prawnej w zakresie kosztów sądowych, w takim przypadku wnioskodawca powinien złożyć w sądzie, w którym ma odbyć się postępowanie, wniosek wraz ze wszystkimi oswiadczeniami wymienionymi w sekcji 7.

W sytuacjach, gdy pomoc prawna obejmuje także koszty pomocy prawnika lokalna rada adwokacka wyznacza adwokata do reprezentowania wnioskodawcy. Wnioskodawca winien następnie kontaktować się ze swoim adwokatem w wypadku jakichkolwiek wątpliwosci.

Do góryDo góry

11. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, kto wybiera mojego prawnika?

Adwokaci wyznaczani są do konkretnego postępowania przez lokalną radę adwokacką. Wnioskodawca ma możliwość zmiany wyznaczonego adwokata, lecz jedynie w sytuacji, gdy uzasadniają to zaistniałe okoliczności. Podobnie adwokat może odmówić przyjęcia sprawy z ważnych powodów.

Co istotne, sąd przyznaje pomoc prawną w zakresie wynagrodzenia prawnika jedynie wtedy, gdy uzna, że wnioskodawca w konkretnym przypadku musi być reprezentowany przez adwokata.

12. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy obejmie ona całość kosztów mojej rozprawy sądowej?

Pomoc udzielana jest w zakresie:

  • kosztów sądowych,
  • wynagrodzenia prawnika - w sytuacjach, gdy strona jest reprezentowana przez prawnika.

Możliwe jest uzyskanie pomocy prawnej w obu tych zakresach, a tym samym wnioskodawca nie musi nic płacić, o ile nie jest stroną przegraną w sprawie, gdyż w tym ostatnim wypadku musi zwrócić stronie wygrywającej poniesione przez nią koszty procesowe.

13. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania częściowej pomocy prawnej, kto pokryje pozostałe koszty?

Jeżeli dana osoba kwalifikuje się do otrzymania częściowej pomocy prawnej, pozostałe koszty pokrywa wnioskodawca.

14. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy obejmie ona odwołania, które ewentualnie zdecyduję się wnieść po rozprawie?

Przyznanie pomocy prawnej w sądzie pierwszej instancji automatycznie obejmuje postępowanie odwoławcze i egzekucyjne. Jeżeli jednak przyznano częsciową pomoc prawną pokrywającą jedynie koszty postępowania przed sądem pierwszej instancji, wnioskodawca może złożyć nowy wniosek.

Do góryDo góry

15. Jeśli kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy pomoc ta może zostać cofnięta przed zakończeniem rozprawy (lub nawet po jej zakończeniu)?

Pomoc w przypadku kosztów sądowych i wynagrodzenia prawnika może zostać cofnięta, jeżeli została przyznana na podstawie okoliczności, które nie miały miejsca lub które ustały po przyznaniu pomocy prawnej.

W wyżej wymienionych sytuacjach wnioskodawca musi spłacić wszystkie koszty sądowe oraz wynagrodzenie adwokata. Istnieje jednak zwolnienie dotyczące drugiej z wymienionych sytuacji, kiedy to wnioskodawca może spłacić koszty tylko częściowo, proporcjonalnie do zmiany w sytuacji wnioskodawcy.

Zasady te nie stosują się również w sytuacji, gdy pomoc prawna została cofnięta, ponieważ powództwo lub odpowiedź na powództwo okazały się nieuzasadnione.

16. Jeśli nie kwalifikuję się do otrzymania pomocy prawnej, czy mogę odwołać się od tej decyzji?

Istnieje możliwosć wniesienia zażalenia na decyzję o odmowie przyznania pomocy prawnej lub o cofnięciu takiej pomocy. Zażalenie takie winno być skierowane do sądu instancji wyższej niż sąd, który podjął decyzję o odmowie przyznania pomocy prawnej, lecz powinno być złożone w drugim z wymienionych sądów. Termin na złożenie takiego zażalenia to jeden tydzień, a bieg tego terminu liczy się od dnia skutecznego doręczenia wnioskodawcy decyzji sądu w sprawie pomocy prawnej. Jeżeli wnioskodawca nie zażądał doręczenia decyzji w sprawie pomocy prawnej, wtedy bieg terminu na złożenie zażalenia liczy się od dnia ogłoszenia decyzji sądu. Jeżeli decyzja o odmowie przyznania pomocy prawnej została podjęta na posiedzeniu niejawnym, wyrok jest doręczany wnioskodawcy automatycznie, a więc bieg terminu na złożenie zażalenia liczy się od dnia doręczenia.

Dalsze informacje

witryna internetowa Rzecznika Praw Obywatelskich

« Pomoc sądowa - Informacje ogólne | Polska - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 06-11-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania