Komisja Europejska > EJN > Właściwość sądu > Prawo międzynarodowe

Ostatnia aktualizacja: 10-12-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Właściwość sądu - Prawo międzynarodowe

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


Zasady wspólnotowe dotyczące własciwosci sądów mają również zastosowanie do stosunków między poszczególnymi państwami członkowskimi oraz do stosunków z niektórymi krajami spoza Unii Europejskiej

Jesli znajdujemy się w sporze z firmą, specjalistą, pracodawcą czy kims innym spoza Unii Europejskiej, musimy ustalić, który sąd i w którym państwie jest własciwy w danej sprawie. Odpowiedź na to pytanie może mieć znaczące skutki. Jesli musimy wystąpić na drogę sądową w innym kraju, może się to wiązać z dodatkowymi niedogodnosciami i kosztami, na przykład ze względu na koniecznosć przetłumaczenia naszego pozwu, wynajęcia prawnika w państwie, gdzie odbywa się postępowanie lub podróży w celu stawienia się przed sądem.

Konwencja z Lugano

W roku 1988 państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz niektóre inne państwa zawarły Konwencję z Lugano English - français o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych. Obecnie poza państwami członkowskimi UE stronami umawiającymi się tej konwencji jest Szwajcaria, Norwegia, Islandia i Polska. Konwencja z Lugano rozszerzyła zasady ustalania własciwosci sądów w sporach między państwami członkowskimi, okreslone poprzednio w Konwencji brukselskiej z 1968 roku o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych poza granice Unii Europejskiej. W marcu 2002 r. konwencja brukselska z 1968 roku została zastąpiona rozporządzeniem Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Rozporządzenie zmodyfikowało niektóre postanowienia dotyczące jurysdykcji. Z tego względu konwencja z Lugano zostanie wkrótce zmieniona, aby w pełni dostosować ją do zasad mających zastosowanie w ramach Unii Europejskiej.

Jakie są główne zasady konwencji z Lugano w odniesieniu do jurysdykcji?

Ogólnie rzecz biorąc, czynnikiem umożliwiającym ustalenie własciwej jurysdykcji jest miejsce zamieszkania/siedziba strony pozwanej. Osoby mające miejsce zamieszkania/siedzibę w umawiającym się państwie są podawane do sądu w tymże państwie, niezależnie od swojego obywatelstwa. Niemniej jednak konwencja zawiera szereg postanowień, które odchodzą od tej zasady i pozwalają na toczenie się postępowania sądowego w innym umawiającym się państwie niż to, w którym miejsce zamieszkania/siedzibę ma strona pozwana. Najważniejsze przykłady tych szczególnych zasad przedstawiono niżej:

Do góryDo góry

  • W sprawach dotyczących zobowiązania umownego dana osoba może zostać podana do sądów własciwych dla miejsca wykonania zobowiązania. Na przykład francuski sprzedawca samochodu ciężarowego może być podany do sądu w Norwegii, jesli jest to kraj, do którego miał zostać dostarczony dany pojazd.
  • W przypadku pozwu o odszkodowanie są to sądy własciwe dla miejsca, gdzie miało miejsce zdarzenie prowadzące do powstania szkody. Tak więc jesli wypadek drogowy miał miejsce w Szwajcarii między turystą zamieszkującym w Wielkiej Brytanii a Szwajcarem, powód pochodzący ze Szwajcarii może wykorzystać sądy szwajcarskie. Niekiedy miejsce wydarzenia prowadzącego do odpowiedzialnosci deliktowej (np. odprowadzanie toksycznych substancji do rzeki w Polsce) oraz miejsce, w którym dane wydarzenie prowadzi do szkody (np. szkody dla roslin nawadnianych wodą z zanieczyszczonej rzeki na terytorium Niemiec) nie znajdują się w tym samym umawiającym się państwie. W tym przypadku powód ma swobodę wyboru sądów w dowolnym z tych umawiających się państw.
  • W sprawach dotyczących alimentów wierzyciel alimentacyjny może zwrócić się do sądów w umawiającym się państwie, w którym sam zamieszkuje.
  • W niektórych stosunkach umownych charakteryzujących się wyraźnym brakiem równowagi władzy między stronami, jak np. sprawy dotyczące umów konsumenckich oraz ubezpieczeń, uważa się, że słabsza strona potrzebuje szczególnej ochrony. Zgodnie z ogólną zasadą słabsze strony (konsumenta, osobę ubezpieczoną) można podawać do sądu tylko w państwie, w którym ma ona swoje miejsce zamieszkania/siedzibę. Silniejsze strony (dealer, ubezpieczyciel) z kolei mogą być podane do sądu - niekiedy przy wymogu spełnienia okreslonych warunków - w umawiającym się państwie, w którym ma swoje miejsce zamieszkania/siedzibę strona słabsza.

Powyższe zasady szczególnej jurysdykcji stanowią dodatkową opcję dla powoda, który może również zadecydować o podaniu pozwanego do sądu w umawiającym się państwie, w którym dana osoba ma swoje miejsce zamieszkania/siedzibę. Istnieją jednak także przypadki tak zwanej szczególnej jurysdykcji, które nie uzupełniają, lecz zastępują jurysdykcję opartą na miejscu zamieszkania/siedzibie pozwanego. Przykładowo:

  • W sprawach dotyczących własnosci lub najmu nieruchomosci własciwe są tylko sądy umawiającego się państwa, w którym znajduje się dana nieruchomosć.
  • W sprawach dotyczących praw, które muszą być rejestrowane, takich jak patenty czy znaki handlowe, wyłączną własciwosć mają sądy tego umawiającego się państwa, w którym miała miejsce rejestracja.
  • Z zastrzeżeniem okreslonych warunków strony mają również możliwosć swobodnego wyboru umawiającego się państwa, którego sądy mają własciwosć. Na przykład umowa o wyborze sądu zwykle oznacza wyłączną własciwosć sądów w wybranym państwie umawiającym się, chyba że strony postanowią inaczej.

Z zastrzeżeniem okreslonych wyjątków już sam fakt stawiennictwa w sądzie pozwanego oznacza, że własciwe są sądy tego państwa umawiającego się, nawet jesli w zwykłych przypadkach nie miałyby one jurysdykcji.

Do góryDo góry

Należy zauważyć, że powyższy opis zasad własciwosci zawartych w konwencji nie jest ani wyczerpujący, ani wystarczająco pogłębiony, aby umożliwiał niezawodną ocenę kwestii własciwosci sądów w konkretnym przypadku.

Co się dzieje, jesli postępowanie dotyczące tego samego sporu jest wszczynane w dwóch państwach umawiających się?

Może się zdarzyć, że obie strony sporu wszczynają postępowanie sądowe w tej samej sprawie w różnych państwach umawiających się. Na przykład po wypadku samochodowym między dwiema osobami mieszkającymi odpowiednio w Islandii i Finlandii może się zdarzyć, że każda ze stron pozywa drugą o odszkodowanie w państwie, w którym ma miejsce zamieszkania/siedzibę druga strona. W takiej sytuacji rozporządzenie ustanawia zasadę „kto pierwszy, ten lepszy”. Drugi z wykorzystywanych sądów musi wstrzymać postępowanie i oczekiwać, aż drugi sąd zdecyduje o jego własciwosci. Jesli pierwszy sąd uzna się za własciwy w sprawie, drugi sąd musi sprawę odrzucić. Tylko jesli pierwszy sąd dojdzie do wniosku, że nie ma własciwosci, wtedy drugi sąd może kontynuować postępowanie.

Jak okresla się międzynarodową własciwosć sądów, jesli chodzi o państwo członkowskie Unii Europejskiej oraz państwo spoza Unii, które nie jest sygnatariuszem Konwencji z Lugano?

Jeżeli pozwany ma miejsce zamieszkania/siedzibę w państwie członkowskim UE, natomiast powód nie pochodzi z innego państwa członkowskiego ani umawiającego się państwa w ramach konwencji z Lugano, sądy państw członkowskich oceniają swoją własciwosć międzynarodową na podstawie przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych.

Jeżeli pozwany ma miejsce zamieszkania/siedzibę poza sferą zastosowania tego rozporządzenia oraz konwencji z Lugano, krajowe przepisy o postępowaniu sądowym każdego państwa członkowskiego okreslają, pod jakimi warunkami ich sądy posiadają własciwosć w sprawie. Aby dowiedzieć się więcej o krajowych przepisach proceduralnych w sprawie międzynarodowej jurysdykcji państwa członkowskiego, proszę kliknąć na flagę tegoż państwa członkowskiego.

Pod egidą Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego English - français, która jest organizacją międzynarodową, podejmowane są obecnie próby wynegocjowania ogólnoswiatowej konwencji w sprawie międzynarodowej jurysdykcji oraz zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych

Dokumenty źródłowe

  • Konwencja z Lugano English - français z dnia 16 wrzesnia 1988 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych
  • Konwencja brukselska z 1968 roku o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych
  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych

« Właściwość sądu - Informacje ogólne | Prawo międzynarodowe - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 10-12-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania