Komisja Europejska > EJN > Właściwość sądu > Prawo wspólnotowe

Ostatnia aktualizacja: 12-07-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Właściwość sądu - Prawo wspólnotowe

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


Pełen zbiór zasad dotyczących jurysdykcji sądów na terytorium Unii Europejskiej określa, sądy których Państw Członkowskich są właściwe w danej sprawie

W przypadku zaangażowania w spór z firmą, przedstawicielem firmy lub instytucji, pracodawcą, czy też inną osobą z innego Państwa Członkowskiego, należy dowiedzieć się, sądy którego Państwa Członkowskiego są właściwe w danej sprawie. Odpowiedź na to pytanie może mieć poważne skutki. W razie konieczności procesowania się za granicą, możemy być narażeni na dodatkowe utrudnienia i koszty, na przykład ze względu na konieczność przetłumaczenia oświadczeń, wynajęcia adwokata w Państwie Członkowskim, w którym toczy się postępowanie, bądź dojazdu na rozprawę w sądzie.

W 2000 r. Unia Europejska przyjęła rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, które określa zasady dotyczące jurysdykcji w sprawach sądowych o wymiarze międzynarodowym z udziałem więcej niż jednego Państwa Członkowskiego. Zastąpiło ono i zmieniło treść Konwencji brukselskiej o jurysdykcji, uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, zawartej przez Państwa Członkowskie w 1968 r.

Rozporządzenie to ma bezpośrednie zastosowanie w całej Unii, z wyjątkiem Danii. Kwestie jurysdykcji pomiędzy Danią a pozostałymi Państwami Członkowskimi reguluje nadal Konwencja brukselska z 1968 r.

Przepisy rozporządzenia odnoszą się tylko do Państwa Członkowskiego, którego sądy są właściwe w danej sprawie. Określenie konkretnego właściwego sądu na terenie tego Państwa Członkowskiego wynika z prawa procesowego obowiązującego w danym kraju. Aby uzyskać praktyczne informacje na temat ustawodawstwa w dziedzinie jurysdykcji w sprawach roszczeń cywilnych i handlowych w danym Państwie Członkowskim, należy kliknąć na flagę danego kraju.

Jakie są główne zasady rozporządzenia w odniesieniu do jurysdykcji?

Ogólnie rzecz biorąc, czynnikiem decydującym o właściwości sądu jest miejsce zamieszkania pozwanego. Osoby zamieszkałe w danym Państwie Członkowskim, niezależnie od narodowości, będą pozywane w sądach tego Państwa Członkowskiego. Niemniej jednak rozporządzenie zawiera szereg przepisów odbiegających od tej zasady i zezwalających na wnoszenie sprawy do sądu w innym Państwie Członkowskim niż to, w którym znajduje się miejsce zamieszkania pozwanego. Oto w skrócie najważniejsze przykłady tych szczególnych zasad:

Do góryDo góry

  • w sprawach związanych ze zobowiązaniem umownym można pozwać osobę w sądach właściwych dla miejsca wykonania tego zobowiązania. Przykładowo, niemieckiego sprzedawcę samochodu ciężarowego można pozwać we Włoszech, jeśli to właśnie tam miał być dostarczony pojazd.
  • w powództwach o odszkodowanie właściwe są sądy obejmujące swą jurysdykcją miejsce, gdzie doszło do zdarzenia powodującego szkodę. Zatem w przypadku wypadku drogowego, który miał miejsce w Grecji z udziałem brytyjskiego turysty oraz mieszkańca Grecji, powód grecki może wytoczyć powództwo w sądach greckich. Czasem miejsce zdarzenia powodującego odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek czynu niedozwolonego (np. emisja substancji trujących do rzeki we Francji) oraz miejsce, gdzie zdarzenie to powoduje szkodę (np. szkody dla roślin nawadnianych wodą z zanieczyszczonej rzeki w Belgii) nie znajdują się w tym samym Państwie Członkowskim. W takim przypadku powód ma możliwość wyboru sądów któregoś z tych dwóch Państw Członkowskich.
  • w sprawach alimentacyjnych osoba uprawniona do alimentów może zwrócić się do sądów tego Państwa Członkowskiego, w którym znajduje się jej miejsce zamieszkania.
  • w pewnych stosunkach umownych, które charakteryzuje wyraźny brak równowagi sił pomiędzy stronami, takich jak: sprawy związane z umowami konsumenckimi, ubezpieczeniem oraz indywidualnymi umowami o pracę, uznaje się, iż strona słabsza potrzebuje szczególnej ochrony. Ogólnie stosuje się zasadę, iż strony słabsze (konsumenta, ubezpieczonego, pracobiorcę) można pozywać wyłącznie w Państwie Członkowskim, w którym znajduje się ich miejsce zamieszkania. Strony silniejsze (przedsiębiorcę, ubezpieczyciela, pracodawcę) natomiast można również pozywać, czasami przy spełnieniu pewnych warunków, w Państwie Członkowskim, w którym znajduje się miejsce zamieszkania strony słabszej, lub (w przypadku umów o pracę) miejsce wykonywania pracy.

Zasady dotyczące jurysdykcji szczególnej, wymienione powyżej, stanowią dodatkową opcję dla powoda, który może również zwrócić się do sądów w Państwie Członkowskim, gdzie zamieszkuje pozwany. Istnieją jednak również przypadki tak zwanej jurysdykcji wyłącznej, która nie uzupełnia, ale zastępuje jurysdykcję opartą na miejscu zamieszkania pozwanego. I tak:

  • w sprawach związanych z prawem własności bądź dzierżawą nieruchomości jurysdykcję sprawują jedynie sądy Państwa Członkowskiego, w którym położona jest dana nieruchomość;
  • w sprawach związanych z prawami wymagającymi rejestracji, takimi jak patenty czy znaki towarowe, wyłączną jurysdykcję sprawują sądy Państwa Członkowskiego, w którym dokonano rejestracji;
  • spełniwszy pewne warunki, strony mają również możliwość dowolnego wyboru Państwa Członkowskiego, którego sądy mają sprawować jurysdykcję. Takie porozumienie w sprawie wyboru sądu prowadzi zwykle do właściwości wyłącznej sądów wybranego Państwa Członkowskiego, o ile strony nie postanowią inaczej.

Poza pewnymi wyjątkami, sam fakt stawienia się pozwanego przed sądem prowadzi do ustalenia jurysdykcji sądów tego Państwa Członkowskiego, nawet jeśli nie są one normalnie sądami właściwymi.

Proszę zwrócić uwagę, iż powyższy opis zasad dotyczących jurysdykcji w rozporządzeniu nie jest ani wyczerpujący, ani wystarczająco dokładny, by umożliwić miarodajną ocenę kwestii jurysdykcji w konkretnym przypadku.

Co się dzieje, gdy postępowanie dotyczące tego samego sporu toczy się w dwóch Państwach Członkowskich?

Może zdarzyć się tak, że obie strony sporu wszczynają postępowanie sądowe w tej samej sprawie w różnych Państwach Członkowskich. Przykładowo, po wypadku drogowym z udziałem dwóch osób mieszkających odpowiednio w Niemczech i we Francji, może się zdarzyć, że obie osoby pozwą się nawzajem o odszkodowanie w Państwie Członkowskim będącym miejscem zamieszkania drugiej strony. W takiej sytuacji rozporządzenie zasadniczo ustanawia zasadę „kto pierwszy ten lepszy”. Sąd, przed którym wytoczono powództwo później, musi zawiesić postępowanie do czasu podjęcia przez drugi sąd decyzji w sprawie ustalenia jurysdykcji. Jeśli sąd, przed którym najpierw wytoczono powództwo, uzna się za właściwy w sprawie, drugi sąd musi sprawę oddalić. Drugi sąd może kontynuować postępowanie tylko wówczas, gdy sąd, przed którym najpierw wytoczono powództwo, stwierdzi, że sprawa wykracza poza jego jurysdykcję.

Dokumenty źródłowe

  • Opina Trybunału 1/03, 07.02.2006: Kompetencja Wspólnoty do zawarcia nowej konwencji z Lugano o jurysdykcji i uznawaniu orzeczeń sądowych oraz ich wykonywaniu w sprawach cywilnych i handlowych
  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
  • Konwencja brukselska z 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (wersja skonsolidowana)

« Właściwość sądu - Informacje ogólne | Prawo wspólnotowe - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 12-07-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania