Ευρωπαϊκή Επιτροπή > EΔΔ > Εφαρμοστέο δίκαιο > Πολωνία

Τελευταία ενημέρωση: 23-11-2007
Εκτυπώσιμη μορφή Δημιουργήστε σελιδοδείκτη

Εφαρμοστέο δίκαιο - Πολωνία

EJN logo

Η σελίδα αυτή δεν χρησιμοποιείται πλέον. Αυτή τη στιγμή επικαιροποιείται και θα είναι διαθέσιμη στην ευρωπαϊκή πύλη "e-Justice".


 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

I. Πηγές δικαίου I.
I.1. Εθνικό δίκαιο I.1.
I.2. Ισχύουσες πολυμερείς διεθνείς συμφωνίες I.2.
I.3. Ισχύουσες βασικές διμερείς συμβάσεις I.3.
II. Εφαρμογή διατάξεων περί σύγκρουσης νόμων II.
II.1. Υποχρέωση εφαρμογής του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου εκ μέρους του δικαστηρίου II.1.
II.2. Παραπομπή II.2.
II.3. Αλλαγή συνδετικού παράγοντα (conflit mobile) II.3.
II.4. Ρήτρα διεθνούς δημόσιας τάξης (ordre public) και υπέρτερες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου II.4.
II.5. Απόδειξη αλλοδαπού δικαίου II.5.
III. Διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων III.
III.1. Συμβατικές ενοχές III.1.
III.2. Εξωσυμβατικές ενοχές III.2.
III.3. Προσωπικό καθεστώς – φυσικά και νομικά πρόσωπα III.3.
III.4. Εγκαθίδρυση σχέσης γονέα-τέκνου, συμπεριλαμβανομένης της υιοθεσίας III.4.
III.5. Γάμοι, εκτός γάμου ζευγάρια, ελεύθερη συμβίωση, διαζύγια, διάσταση με απόφαση δικαστηρίου, υποχρεώσεις διατροφής III.5.
III.6. Καθεστώτα περιουσιακών στοιχείων συζύγων III.6.
III.7. Διαθήκες και κληρονομική διαδοχή III.7.
III.8. Ιδιοκτησία και εμπράγματα δικαιώματα III.8.
III.9. Αφερεγγυότητα III.9.

 

I. Πηγές δικαίου

I.1. Εθνικό δίκαιο

Η πηγή των κανόνων που διέπουν τις διεθνείς σχέσεις μεταξύ φυσικών και νομικών προσώπων είναι το εθνικό δίκαιο και οι διεθνείς συμφωνίες.

Η πλέον σημαντική πηγή του πολωνικού ιδιωτικού διεθνούς δικαίου είναι ο Νόμος περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου της 12ης Νοεμβρίου 1965.

I.2. Ισχύουσες πολυμερείς διεθνείς συμφωνίες

Η Πολωνία έχει υπογράψει πολλές πολυμερείς συμβάσεις οι οποίες περιέχουν διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων, και συγκεκριμένα:

συμβάσεις που διέπουν οικογενειακά ζητήματα και ζητήματα επιμέλειας:

Τη Σύμβαση της Χάγης της 12ης Ιουνίου 1902 για τη ρύθμιση της επιμέλειας ανηλίκων, τη Σύμβαση της Χάγης της 5ης Οκτωβρίου 1961 για την αρμοδιότητα των αρχών και το εφαρμοστέο δίκαιο όσον αφορά την προστασία των ανηλίκων, τη Σύμβαση της Χάγης της 17ης Ιουλίου 1905 για τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων και συναφή μέτρα προστασίας, τη Σύμβαση της Χάγης της 2ας Οκτωβρίου 1973 για το εφαρμοστέο δίκαιο όσον αφορά τις υποχρεώσεις διατροφής

συμβάσεις που διέπουν κληρονομικά ζητήματα:

Τη Σύμβαση της Χάγης της 5ης Οκτωβρίου 1961 για τις συγκρούσεις νόμων όσον αφορά τον τύπο διατάξεων διαθήκης.

συμβάσεις που διέπουν ζητήματα ιθαγένειας:

Τη Σύμβαση της Χάγης για ορισμένα ζητήματα που αφορούν τη σύγκρουση νόμων περί εθνικότητας και το Πρωτόκολλο σχετικά με συγκεκριμένη περίπτωση απατρίδων και τη Σύμβαση για την εθνικότητα των παντρεμένων γυναικών, που άνοιξε για υπογραφή στη Νέα Υόρκη στις 20 Φεβρουαρίου 1957.

I.3. Ισχύουσες βασικές διμερείς συμβάσεις

Οι διμερείς συμβάσεις που υπέγραψε η Πολωνία αφορούν τη νομική συνδρομή και συνεργασία σε αστικές, οικογενειακές, ποινικές υποθέσεις καθώς και σε συναφείς με την απασχόληση υποθέσεις. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις συμβάσεις με τις ακόλουθες χώρες: Αυστρία, Αλγερία, Γαλλία, Λευκορωσία, Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Φινλανδία, Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας, Κούβα, Λιβύη, Λιθουανία, Λετονία, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Ρωσία, Ρουμανία, Σερβία και Μαυροβούνιο, Ουκρανία, Ουγγαρία, Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Βιετνάμ.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

II. Εφαρμογή διατάξεων περί σύγκρουσης νόμων

II.1. Υποχρέωση εφαρμογής του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου εκ μέρους του δικαστηρίου

Προκειμένου να εκτιμήσει τα νομικά περιστατικά και γεγονότα που αποδεικνύουν ή παραδέχονται οι διάδικοι και τα οποία είναι κρίσιμα για την υπόθεση, το δικαστήριο οφείλει να εφαρμόζει αυτεπαγγέλτως το εφαρμοστέο δίκαιο, ανεξαρτήτως του εάν οι διάδικοι ή οι συμμετέχοντες στη δίκη επικαλούνται ή όχι το δίκαιο αυτό.

Το αλλοδαπό δίκαιο πρέπει να εφαρμόζεται ως δίκαιο (όχι ως πραγματικό περιστατικό) και σύμφωνα με τις υιοθετημένες στη χώρα προέλευσής του αρχές, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις αλλοδαπές πηγές δικαίου (συμπεριλαμβανομένου του εθιμικού δικαίου) όσο και τους αλλοδαπούς κανόνες ερμηνείας του. Τούτο πρέπει να γίνεται ανεξάρτητα από την αμοιβαία εφαρμογή, σε παρόμοιες περιστάσεις, του πολωνικού δικαίου από άλλη χώρα δυνάμει των διατάξεων περί σύγκρουσης νόμων.

II.2. Παραπομπή

Η Πολωνία αποδέχεται την έννοια της παραπομπής στο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο, παρότι σύμφωνα με το πολωνικό δίκαιο οι δυνατότητες εφαρμογής του μέτρου της παραπομπής είναι περιορισμένες. Οι πολωνικές διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων επιτρέπουν την αντιπαραπομπή. Το άρθρο 4 παράγραφος 1 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπει ότι, εάν ένα αλλοδαπό δίκαιο, το οποίο υποδεικνύεται ως εφαρμοστέο δίκαιο από τον Νόμο, προβλέπει ότι μια δεδομένη έννομη σχέση διέπεται από το πολωνικό δίκαιο, τότε εφαρμόζεται το πολωνικό δίκαιο.

Το πολωνικό δίκαιο επιτρέπει επίσης τη λεγόμενη περαιτέρω παραπομπή. Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 του Νόμου, εάν ένα αλλοδαπό εθνικό δίκαιο, το οποίο υποδεικνύεται ως εφαρμοστέο από τον Νόμο, προβλέπει ότι μια δεδομένη έννομη σχέση πρέπει να διέπεται από άλλο αλλοδαπό δίκαιο, τότε εφαρμόζεται το εν λόγω αλλοδαπό δίκαιο. Η διάταξη αυτή περιορίζει την παραπομπή μόνο στο δίκαιο της χώρας που υποδεικνύεται ως το τρίτο διαδοχικό δίκαιο, ανεξαρτήτως του εάν οι διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων της τρίτης χώρας υποδεικνύουν ως εφαρμοστέο το δίκαιο κάποιας άλλης χώρας.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

II.3. Αλλαγή συνδετικού παράγοντα (conflit mobile)

Το φαινόμενο που είναι γνωστό ως conflit mobile παρατηρείται όταν τα μέρη με τις ενέργειές τους, αλλάζουν τις περιστάσεις της υπόθεσης με αποτέλεσμα η διάταξη περί σύγκρουσης νόμων να υποδεικνύει δίκαιο άλλο από το δίκαιο που εφαρμόστηκε πριν από την αλλαγή των περιστάσεων. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 1 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, η κυριότητα και άλλα εμπράγματα δικαιώματα διέπονται από το δίκαιο της χώρας στην οποία βρίσκεται το υποκείμενο. Ωστόσο, σε περίπτωση μεταφοράς κινητών περιουσιακών στοιχείων από μια χώρα σε άλλη, επέρχεται αλλαγή καθεστώτος (εφαρμοστέου δικαίου) κατά τη στιγμή της διέλευσης του κινητού πράγματος από τα σύνορα της χώρας αποστολής. Τίθεται συνεπώς το ερώτημα ποιος νόμος πρέπει να εφαρμόζεται για την εκτίμηση των ειδικών στοιχείων της έννομης σχέσης της οποίας άλλαξε το εφαρμοστέο δίκαιο. Το πρόβλημα αφορά κυρίως τον τόπο των κινητών περιουσιακών στοιχείων στην περίπτωση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας επί κινητών περιουσιακών στοιχείων, αλλά και σε αλλαγές στην ιθαγένεια, στον τόπο κατοικίας, στον τόπο διαμονής ή στην καταστατική έδρα νομικού προσώπου.

Ο Νόμος περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου δεν ρυθμίζει γενικώς το θέμα αυτό, αν και περιέχει ορισμένες συγκεκριμένες λύσεις. Για παράδειγμα, όσον αφορά τα δικαιώματα ιδιοκτησίας κινητών περιουσιακών στοιχείων, το άρθρο 24 παράγραφος 2 του Νόμου προβλέπει ότι η κτήση και η απώλεια του τίτλου κυριότητας, καθώς και η κτήση και η απώλεια, και η ενδεχόμενη αλλαγή του περιεχομένου ή της προτεραιότητας άλλων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας διέπονται από το δίκαιο της χώρας στην οποία βρισκόταν το υποκείμενο των εν λόγω δικαιωμάτων κατά τη στιγμή κατά την οποία επήλθε το περιστατικό που είχε ως αποτέλεσμα τις προαναφερθείσες νομικές συνέπειες.

Σε υποθέσεις οι οποίες δεν ρυθμίζονται, ισχύει γενικά ότι οι σχέσεις που διαμορφώθηκαν δυνάμει προηγούμενου καθεστώτος αλλάζουν μόνο στον βαθμό που απαιτείται από το νέο καθεστώς.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

II.4. Ρήτρα διεθνούς δημόσιας τάξης (ordre public) και υπέρτερες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου

Το άρθρο 6 του πολωνικού Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπει ρήτρα δημόσιας τάξης, σύμφωνα με την οποία είναι δυνατή η μη εφαρμογή αλλοδαπού δικαίου εάν η εφαρμογή του συνεπάγεται παραβίαση των θεμελιωδών αρχών της έννομης τάξης της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Η ρήτρα δημόσιας τάξης δύναται να εφαρμοστεί μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, εάν κάποιο αλλοδαπό δίκαιο παραβιάζει τις πλέον θεμελιώδεις αρχές της έννομης τάξης η οποία ισχύει κατά τη στιγμή της δικαστικής απόφασης. Επιπλέον, προτού εφαρμοστεί η ρήτρα αυτή, είναι αναγκαίο να εξετάζονται όχι τόσο οι διαφορές μεταξύ των διατάξεων του εθνικού δικαίου και των αλλοδαπών δικαίων, όσο οι συνέπειες της εφαρμογής των δύο αυτών νομικών συστημάτων σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, διότι είναι πιθανό, παρά τις ριζικώς διαφορετικές διατάξεις, η εφαρμογή νομικών κανόνων προερχόμενων από διαφορετικά νομικά συστήματα να έχει παρόμοιες συνέπειες, αποκλείοντας έτσι την εφαρμογή του άρθρου 6 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Οι υπέρτερες διατάξεις αναγκαστικού δικαίου (lois de police) έχουν παρόμοιο ρόλο με την αρχή της δημόσιας τάξης. Πρόκειται για ειδικούς κανόνες δικαίου οι οποίοι, αν και δεν εφαρμόζονται σύμφωνα με τις διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων της δικάζουσας χώρας, παρουσιάζουν στενή συνάφεια με την υπόθεση. Μπορεί να είναι οι κανόνες δικαίου της δικάζουσας χώρας ή κάποιας τρίτης χώρας. Οι εν λόγω κανόνες είναι απολύτως αναγκαστικοί και η «πρόθεσή» τους είναι να εφαρμόζονται σε δεδομένη νομική κατάσταση.

Οι διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων δεν προβλέπουν τη δυνατότητα εφαρμογής από μέρους των πολωνικών δικαστηρίων των πολωνικών κανόνων δικαίου ως υπέρτερων διατάξεων αναγκαστικού δικαίου, εάν κάποιο αλλοδαπό δίκαιο υποδεικνύεται ως το εφαρμοστέο δίκαιο σε μια δεδομένη περίπτωση. Η δυνατότητα αυτή, πάντως, προτείνεται τόσο στη νομική θεωρία όσο και σε δικαστικές αποφάσεις.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

II.5. Απόδειξη αλλοδαπού δικαίου

Η αυτεπάγγελτη εφαρμογή στους κόλπους της πολωνικής πολιτικής δικονομίας αλλοδαπού δικαίου έχει ως συνέπεια την επιβολή στο δικαστήριο της υποχρέωσης να εφαρμόζει τα ίδια σε κάθε περίπτωση εάν αυτό προκύπτει από τους κανόνες δικαίου οι οποίοι ισχύουν σε ό,τι αφορά την εκτίμηση των περιστάσεων που είναι κρίσιμες για την εκδίκαση της υπόθεσης. Τούτο εμπεριέχει την υποχρέωση του δικαστηρίου να εξακριβώνει το περιεχόμενο του αλλοδαπού δικαίου, τις αρχές της ερμηνείας του και τις αλλοδαπές δικαστικές αποφάσεις.

III. Διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων

III.1. Συμβατικές ενοχές

Πηγές δικαίου

Δυνάμει του πολωνικού δικαίου, το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου στις συμβατικές ενοχές ρυθμίζεται από τα άρθρα 25 έως 31 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, τα συναφή με το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές ζητήματα ρυθμίζονται και από διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες, καθώς και από τις διατάξεις του εθνικού δικαίου που εφαρμόζουν τις διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων των τομεακών οδηγιών. Οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται κατά προτεραιότητα έναντι των διατάξεων του Νόμου.

Εφαρμοστέο δίκαιο

Οι διατάξεις του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου εισάγουν, ως γενική αρχή, την ελευθερία επιλογής δικαίου από τους συμβαλλόμενους. Σύμφωνα με το άρθρο 25 παράγραφος 1 του Νόμου, οι συμβαλλόμενοι δύνανται να υπαγάγουν τις αμοιβαίες σχέσεις τους όσον αφορά τις συμβατικές ενοχές τους στο δίκαιο της επιλογής τους, εάν το εν λόγω δίκαιο έχει σχέση με την υποχρέωση. Η φράση «έχει σχέση με την υποχρέωση» συνεπάγεται κάποια αντικειμενική σύνδεση της έννομης σχέσης με το κράτος του οποίου το δίκαιο επιλέγουν οι συμβαλλόμενοι (βάσει του τόπου εκτέλεσης ή εφαρμογής της συμφωνίας, του τόπου διαμονής ή της καταστατικής έδρας των συμβαλλόμενων μερών, κλπ.). Η επιλογή δικαίου ισχύει μόνο για υποχρεώσεις με διεθνή διάσταση, και αποκλείεται εάν η υποχρέωση έχει σχέση με ακίνητη περιουσία (άρθρο 25 παράγραφος 2 του Νόμου).

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Εάν δεν επιλεγεί κάποιο δίκαιο, ο νόμος προβλέπει ορισμένους αντικειμενικούς συνδετικούς παράγοντες. Η εφαρμογή τέτοιων συνδετικών παραγόντων απαιτεί την τήρηση κάποιας ιεράρχησης. Για παράδειγμα, σύμφωνα με το άρθρο 28 του Νόμου, οι υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις οι οποίες αφορούν χρηματιστηριακές πράξεις διέπονται από το δίκαιο που ισχύει στην καταστατική έδρα του χρηματιστηρίου, εκτός αν τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν επιλέξει διαφορετικό δίκαιο. Η διάταξη αυτή ισχύει κατ' αναλογία για τις υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις οι οποίες συνάπτονται σε εμπορικές εκθέσεις. Εάν οι καταστατικές έδρες ή οι τόποι διαμονής των συμβαλλόμενων βρίσκονται στην ίδια χώρα, τότε, σύμφωνα με το άρθρο 26 του Νόμου, είναι εφαρμοστέο το δίκαιο της εν λόγω χώρας (η διάταξη αυτή δεν ισχύει για συναφείς με ακίνητη περιουσία υποχρεώσεις). Σύμφωνα με το άρθρο 27 του Νόμου, οι υποχρεώσεις που απορρέουν από σύμβαση πώλησης κινητής περιουσίας, σύμβαση προμήθειας, σύμβαση εκτέλεσης συγκεκριμένου καθήκοντος ή έργου, σύμβαση παροχής υπηρεσιών, σύμβαση πρακτόρευσης, σύμβαση αποστολής, σύμβαση φόρτωσης, σύμβαση μεταφοράς, σύμβαση φύλαξης, σύμβαση αποθήκευσης, ασφαλιστήριο συμβόλαιο και σύμβαση μεταβίβασης δικαιωμάτων δημιουργού διέπονται από το δίκαιο του τόπου διαμονής ή της καταστατικής έδρας του συμβαλλόμενου που υποχρεούται να παράσχει συγκεκριμένη υπηρεσία (υπό τον όρο ότι, όσον αφορά τις υποχρεώσεις που απορρέουν από συμφωνίες οι οποίες συνάπτονται με επιχειρήσεις, αντί του δικαίου της χώρας στην οποία βρίσκεται η καταστατική έδρα του νομικού προσώπου ή ο τόπος διαμονής του φυσικού προσώπου, εφαρμόζεται το δίκαιο της χώρας στην οποία βρίσκεται η εταιρική έδρα της επιχείρησης - άρθρο 27 παράγραφος 3 του Νόμου).

Οι πολωνικές νομοθετικές πράξεις δεν περιέχουν γενικές διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων σε ό,τι αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο στις σχέσεις καταναλωτών, που να αντιστοιχούν στο άρθρο 5 της Σύμβασης της Ρώμης. Εάν οι περιστάσεις της υπόθεσης δεν εμπίπτουν στα εθνικά δίκαια που εφαρμόζουν τις διατάξεις σύγκρουσης νόμων των οδηγιών για τους καταναλωτές, σε κάθε διασυνοριακή διαφορά στην οποία εμπλέκονται καταναλωτές πρέπει να εφαρμόζεται το εφαρμοστέο δίκαιο βάσει των γενικών κανόνων που διέπουν τις ενοχές.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Όσον αφορά τις μονομερείς δικαιοπραξίες, σύμφωνα με το άρθρο 30 του Νόμου, εφαρμόζονται κατ' αναλογία οι διατάξεις που σχετίζονται με το εφαρμοστέο δίκαιο για τις συμβατικές ενοχές.

Πεδίο εφαρμογής του εφαρμοστέου δικαίου

Το συμβατικό καθεστώς (και το καθεστώς που διέπει τις μονομερείς δικαιοπραξίες) καθορίζει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα εκτέλεσης συγκεκριμένης δικαιοπραξίας και τους παράγοντες που καθορίζουν την εγκυρότητά της. Ωστόσο, η ικανότητα ως εκ των προτέρων καθοριστικός παράγοντας δικαιοπραξίας εκτιμάται σε συμφωνία με το προσωπικό καθεστώς, ενώ το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου ως προς τον τύπο της ρυθμίζεται ξεχωριστά από το άρθρο 12 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Επιπλέον, το εφαρμοστέο δίκαιο στις δικαιοπραξίες προσδιορίζει τους κανόνες που σχετίζονται με την ερμηνεία των δηλώσεων προθέσεων, των όρων και των προθεσμιών, τα περιεχόμενα της συμβατικής σχέσης, τη μη εκπλήρωση ή ατελή εκπλήρωση υποχρέωσης, τη μέθοδο και το εύρος της αποζημίωσης, την τροποποίηση, τη λήξη υποχρέωσης και τη μεταβίβαση υποχρέωσης (π.χ. με ανάθεση).

III.2. Εξωσυμβατικές ενοχές

Πηγές δικαίου και η σχέση τους

Δυνάμει του πολωνικού δικαίου, το ζήτημα του δικαίου που διέπει τις εξωσυμβατικές ενοχές ρυθμίζεται από το άρθρο 31 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, όπως ισχύει και για τις συμβατικές ενοχές, τα ζητήματα που σχετίζονται με το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές ρυθμίζονται επίσης από διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες, και από τις διατάξεις που εφαρμόζουν τις διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων των τομεακών οδηγιών. Οι εν λόγω κανόνες εφαρμόζονται κατά προτεραιότητα έναντι των διατάξεων του Νόμου.

Όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο στα τροχαία ατυχήματα, υπεροχή εφαρμογής έχει η Σύμβαση της Χάγης του 1971 για το εφαρμοστέο δίκαιο σε τροχαία ατυχήματα (την οποία έχει υπογράψει η Πολωνία).

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής τους, οι διατάξεις που εφαρμόζουν τις διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων των τομεακών οδηγιών (π.χ. όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών) έχουν επίσης προτεραιότητα έναντι των διατάξεων του Νόμου.

Εφαρμοστέο δίκαιο

Το άρθρο 31 παράγραφοι 1 και 2 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπει ότι οι εξωσυμβατικές ενοχές διέπονται από το δίκαιο της χώρας στην οποία επήλθε το περιστατικό από το οποίο απορρέει η υποχρέωση. Ωστόσο, εάν οι συμβαλλόμενοι είναι πολίτες της ίδιας χώρας και έχουν την κατοικία τους σε αυτή, ισχύει το δίκαιο αυτής της χώρας.

III.3. Προσωπικό καθεστώς – φυσικά και νομικά πρόσωπα

Πηγές δικαίου

Δυνάμει του πολωνικού δικαίου, το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου στην ικανότητα δικαίου φυσικών και νομικών προσώπων ρυθμίζεται από τα άρθρα 9 έως 11 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Εφαρμοστέο δίκαιο

Ο γενικός κανόνας εισάγεται με το άρθρο 9 παράγραφοι 1 και 2 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, η ικανότητα δικαίου και η δικαιοπρακτική ικανότητα φυσικού προσώπου υπόκειται στο εθνικό του δίκαιο, ενώ η ικανότητα δικαίου νομικού προσώπου υπόκειται στο δίκαιο της χώρας στην οποία βρίσκεται η καταστατική του έδρα. Ως καταστατική έδρα νομικού προσώπου η νομική θεωρία εννοεί την πραγματική έδρα των βασικών διοικητικών οργάνων του (του διοικητικού συμβουλίου).

Οι συνδετικοί παράγοντες της ιθαγένειας και της καταστατικής έδρας όσον αφορά το προσωπικό καθεστώς φυσικών και νομικών προσώπων, αντίστοιχα, υπόκεινται σε ορισμένες εξαιρέσεις. Πρώτον, όσον αφορά την ικανότητα δικαίου νομικού προσώπου, ορισμένες διμερείς συμβάσεις προβλέπουν την εφαρμογή του δικαίου της χώρας στην οποία το εν λόγω πρόσωπο απέκτησε νομική μορφή.

Δεύτερον, εάν το νομικό ή το φυσικό πρόσωπο εκτελεί δικαιοπραξία σχετική με επιχείρηση, η ικανότητα δικαίου του εν λόγω νομικού ή φυσικού προσώπου διέπεται από το δίκαιο της χώρας στην οποία βρίσκεται η καταστατική έδρα της επιχείρησης (άρθρο 9 παράγραφος 3 του Νόμου).

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Τρίτον, το άρθρο 10 του Νόμου προβλέπει ότι, εάν κάποιος αλλοδαπός, ο οποίος δεν έχει ικανότητα δικαίου δυνάμει του εθνικού του δικαίου, εκτελεί δικαιοπραξία στην Πολωνία η οποία αναμένεται να έχει συνέπειες στην Πολωνία, η ικανότητα δικαίου του εν λόγω αλλοδαπού υπόκειται, στον βαθμό αυτό, στο πολωνικό δίκαιο, εάν αυτό απαιτείται στο πλαίσιο της προστασίας των ατόμων που ενεργούν καλή τη πίστει. Σκοπός της εν λόγω διάταξης, όπως και του άρθρου 11 της Σύμβασης της Ρώμης, είναι η προστασία της καλής πίστης των αντισυμβαλλομένων προσώπων που είναι ικανά να εκτελούν δικαιοπραξίες σύμφωνα με το δίκαιο της χώρας στην οποία εκτελείται η δικαιοπραξία, χωρίς όμως να έχουν ικανότητα δικαίου δυνάμει του εθνικού τους δικαίου. Για τον λόγο αυτό, η εν λόγω εξαίρεση δεν ισχύει για δικαιοπραξίες που εμπίπτουν στο οικογενειακό ή κληρονομικό δίκαιο ή στη νομοθεσία περί επιμελείας.

Ειδικοί κανόνες ισχύουν επίσης για το τεκμήριο θανάτου και την επιβεβαίωση θανάτου. Σύμφωνα με το άρθρο 11 του Νόμου, προκειμένου να θεωρηθεί κάποιος εξαφανισθείς ως αποβιώσας ή να επιβεβαιωθεί ο θάνατος κάποιου ατόμου, ισχύει το εθνικό δίκαιο αυτού του ατόμου (εκτός κι αν κάποιο πολωνικό δικαστήριο εκδικάζει υπόθεση η οποία σχετίζεται με την κήρυξη θανάτου αλλοδαπού ή την επιβεβαίωση θανάτου αλλοδαπού, περίπτωση στην οποία είναι εφαρμοστέο το πολωνικό δίκαιο).

III.4. Εγκαθίδρυση σχέσης γονέα-τέκνου, συμπεριλαμβανομένης της υιοθεσίας

Εγκαθίδρυση σχέσης γονέα-τέκνου - πηγές δικαίου και εφαρμοστέο δίκαιο

Τα ζητήματα που άπτονται της σχέσης γονέα-τέκνου ρυθμίζονται από το άρθρο 19 παράγραφος 2 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, σύμφωνα με το οποίο η απόδειξη ή η άρνηση πατρότητας ή μητρότητας διέπεται από το εθνικό δίκαιο του τέκνου το οποίο εφαρμόζεται κατά τη στιγμή της γέννησής του· η εγκαθίδρυση σχέσης γονέα-τέκνου διέπεται από το δίκαιο της χώρας της οποίας είναι υπήκοος το τέκνο κατά τη στιγμή της εγκαθίδρυσης αυτής της σχέσης, ενώ η εγκαθίδρυση της σχέσης γονέα-τέκνου για τα έμβρυα διέπεται από το εθνικό δίκαιο της μητέρας.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Σε περίπτωση διπλής ή πολλαπλής ιθαγένειας του τέκνου ή της μητέρας, ισχύει η αρχή της αποκλειστικότητας της πολωνικής ιθαγένειας, που διατυπώνεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 του Νόμου.

Οι περισσότερες διμερείς συμβάσεις υιοθετούν την ίδια αρχή ως προς την εφαρμοσιμότητα του εθνικού δικαίου του τέκνου κατά τη στιγμή της γέννησής του. Ορισμένες χώρες, πάντως, υπάγουν το ζήτημα της καταγωγής του τέκνου στο ισχύον κατά τη στιγμή της γέννησης του τέκνου εθνικό δίκαιο της μητέρας ή στο δίκαιο του τόπου κατοικίας των γονέων και των τέκνων, και εάν δεν υπάρχουν τέτοιοι συνδετικοί παράγοντες, στο εθνικό δίκαιο του τέκνου.

Υιοθεσία - πηγές δικαίου και εφαρμοστέο δίκαιο

Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 1 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, η υιοθεσία διέπεται από το εθνικό δίκαιο του υιοθετούντα, πρέπει όμως να συμμορφώνεται με τις διατάξεις του εθνικού δικαίου του τέκνου όσον αφορά τη συγκατάθεση του τέκνου, τη συγκατάθεση του νομίμου αντιπροσώπου του τέκνου, την άδεια της αρμόδιας κρατικής αρχής ή τους συναφείς με την υιοθεσία περιορισμούς που σχετίζονται με την αλλαγή του ισχύοντος τόπου κατοικίας και την επιλογή άλλης χώρας για μόνιμο τόπο κατοικίας.

Βάσει των διμερών συμφωνιών που έχει συνάψει η Πολωνία, ισχύουν οι εξής κανόνες: α) η υιοθεσία διέπεται από το δίκαιο του συμβαλλόμενου μέρους του οποίου την ιθαγένεια έχει το τέκνο· β) η υιοθεσία διέπεται από τα δίκαια αμφότερων των συμβαλλομένων μερών, εάν οι σύζυγοι που υποβάλλουν αίτηση για υιοθεσία έχουν διαφορετικές ιθαγένειες· γ) η υιοθεσία διέπεται από το δίκαιο του κράτους στο έδαφος του οποίου κατοικούν ο υιοθετούμενος και ο εξ υιοθεσίας γονέας ή, εάν κατοικούν σε διαφορετικές χώρες, από το δίκαιο του συμβαλλόμενου μέρους του οποίου ο υιοθετούμενος είναι υπήκοος.

Η Πολωνία έχει υπογράψει επίσης την ευρωπαϊκή σύμβαση περί υιοθεσίας ανηλίκων, που συνάφθηκε στο Στρασβούργο στις 24 Απριλίου 1967, και τη σύμβαση της Χάγης της 29ης Μαΐου 1993 για την προστασία των παιδιών και τη συνεργασία σε περιπτώσεις διεθνών υιοθεσιών.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

III.5. Γάμοι, εκτός γάμου ζευγάρια, ελεύθερη συμβίωση, διαζύγια, διάσταση με απόφαση δικαστηρίου, υποχρεώσεις διατροφής

Γάμος

Δυνάμει του πολωνικού δικαίου, το ζήτημα του δικαίου που διέπει τον γάμο ρυθμίζεται από τα άρθρα 14 έως 16 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Ο κανόνας είναι ότι οι λόγοι σύναψης γάμου και ακύρωσης αυτού εκτιμώνται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο κάθε συζύγου ξεχωριστά (άρθρο 14). Τούτο σημαίνει ότι η ικανότητα σύναψης γάμου εκτιμάται ξεχωριστά για κάθε έναν σύζυγο σε συμφωνία με τα εθνικά τους δίκαια.

Στις διμερείς συμφωνίες μεταξύ της Πολωνίας και, μεταξύ άλλων, της Ουγγαρίας, της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Σλοβακίας, της Ρουμανίας, της Αυστρίας και της Γαλλίας χρησιμοποιείται επίσης ο συνδετικός παράγοντας της ιθαγένειας.

Εάν ο σύζυγος ή οι σύζυγοι έχουν διπλή ή ακόμη και πολλαπλή ιθαγένεια, ο Πολωνός πολίτης υπόκειται στο πολωνικό δίκαιο, παρά το γεγονός ότι το δίκαιο κάποιας άλλης χώρας επίσης τον/την αναγνωρίζει ως πολίτη.

Εάν κάποιος Πολωνός πολίτης συνάψει γάμο με αλλοδαπό που έχει την ιθαγένεια δύο ή περισσότερων χωρών, ο αλλοδαπός υπόκειται στο εθνικό του δίκαιο, δηλαδή στο δίκαιο της χώρας με την οποία έχει στενότερες σχέσεις.

Διαζύγιο - εφαρμοστέο δίκαιο

Το άρθρο 18 του πολωνικού Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπει ότι το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση διαζυγίου είναι το κοινό εθνικό δίκαιο των συζύγων το οποίο ισχύει κατά τη στιγμή της υποβολής της αίτησης διαζυγίου. Εάν οι σύζυγοι δεν έχουν τέτοιο κοινό εθνικό δίκαιο, το εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία κατοικούν αμφότεροι οι σύζυγοι. Εάν αποδειχθεί ότι οι σύζυγοι δεν κατοικούν στην ίδια χώρα, εφαρμόζεται το πολωνικό δίκαιο.

Διάσταση

Το άρθρο 18 του πολωνικού Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου προβλέπει ότι το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση διάστασης είναι το κοινό εθνικό δίκαιο των συζύγων το οποίο ισχύει κατά τη στιγμή της υποβολής της αίτησης διαζυγίου. Εάν οι σύζυγοι δεν έχουν τέτοιο κοινό εθνικό δίκαιο, το εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία κατοικούν αμφότεροι οι σύζυγοι. Εάν αποδειχθεί ότι οι σύζυγοι δεν κατοικούν στην ίδια χώρα, εφαρμόζεται το πολωνικό δίκαιο.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Καταβολή διατροφής

Δυνάμει του πολωνικού δικαίου, δεν υπάρχουν αυτοτελείς διατάξεις σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στις περιπτώσεις καταβολής διατροφής μεταξύ των συζύγων, επομένως ισχύουν επικουρικά οι κανόνες που διέπουν το καθεστώς των περιουσιακών στοιχείων των συζύγων. Συνεπώς, οι υποχρεώσεις διατροφής μεταξύ των συμβαλλομένων κατά τη διάρκεια του γάμου υπόκεινται στο οικονομικό καθεστώς μεταξύ των συζύγων.

Εάν ένας από τους συζύγους εγείρει αξίωση διατροφής κατά τη διάρκεια του γάμου, εφαρμόζεται το κοινό εθνικό δίκαιο των συζύγων που ισχύει κατά τη στιγμή της έγερσης της αξίωσης διατροφής. Εάν οι σύζυγοι δεν έχουν κοινό εθνικό δίκαιο, εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία κατοικούν αμφότεροι οι σύζυγοι, και εάν οι σύζυγοι δεν κατοικούν στην ίδια χώρα, ισχύει το πολωνικό δίκαιο. Οι αξιώσεις διατροφής σε σχέσεις μεταξύ διαζευγμένων συζύγων διέπονται από το δίκαιο που εφαρμόστηκε για τη διαδικασία του διαζυγίου.

III.6. Καθεστώτα περιουσιακών στοιχείων συζύγων

Εφαρμοστέο δίκαιο

Οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ των συμβαλλομένων διέπονται από το κοινό εθνικό τους δίκαιο που ισχύει κατά τη στιγμή της σύναψης των οικονομικών σχέσεων (άρθρο 17 παράγραφος 1 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου). Εάν οι σύζυγοι δεν έχουν κοινό εθνικό δίκαιο, εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία κατοικούν αμφότεροι οι σύζυγοι και, εάν οι σύζυγοι δεν κατοικούν στην ίδια χώρα, ισχύει το πολωνικό δίκαιο.

Το κοινό εθνικό δίκαιο των συζύγων που ισχύει σε μια δεδομένη στιγμή διέπει επίσης το παραδεκτό της εκτέλεσης, τροποποίησης ή καταγγελίας τυχόν συμφωνίας μεταξύ των συζύγων περί ρύθμισης των περιουσιακών τους στοιχείων. Πάντως, οι οικονομικές σχέσεις που απορρέουν από συμφωνία των συζύγων περί ρύθμισης των περιουσιακών τους στοιχείων διέπονται από το κοινό εθνικό δίκαιο των συμβαλλομένων το οποίο ισχύει κατά τη στιγμή της εκτέλεσης της συμφωνίας. Εάν οι σύζυγοι δεν έχουν κοινό εθνικό δίκαιο, το εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία κατοικούν οι σύζυγοι και, εάν οι σύζυγοι δεν κατοικούν στην ίδια χώρα, ισχύει το πολωνικό δίκαιο.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

III.7. Διαθήκες και κληρονομική διαδοχή

Πηγές δικαίου

Τα ζητήματα που σχετίζονται με το εφαρμοστέο δίκαιο σε περιπτώσεις κληρονομιάς ρυθμίζονται από τα άρθρα 34 και 35 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Πάντως, η Σύμβαση της Χάγης του 1961 για τις συγκρούσεις νόμων που αφορούν τον τύπο διατάξεων τελευταίας βούλησης καθώς και οι συναφείς διατάξεις ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των διμερών συμβάσεων δικαστικής συνδρομής τις οποίες έχει υπογράψει η Πολωνία υπερισχύουν των διατάξεων του Νόμου.

Εφαρμοστέο δίκαιο

Σύμφωνα με το άρθρο 34 του Νόμου, οι υποθέσεις κληρονομιάς διέπονται από το εθνικό δίκαιο του διαθέτη που ισχύει κατά τη στιγμή του θανάτου του. Το άρθρο 35 του Νόμου προβλέπει εξαίρεση από τον κανόνα αυτόν όσον αφορά την εκτίμηση της εγκυρότητας της διαθήκης και άλλων νομικών υποχρεώσεων σε περίπτωση θανάτου, ορίζοντας ότι, στον βαθμό αυτό, αρκεί η συμμόρφωση με τον τύπο που προβλέπει το δίκαιο της χώρας στην οποία συντάσσεται ο επίσημος τίτλος.

Κληρονομικές διατάξεις που αφορούν αγροκτήματα στην Πολωνία.

Οι κληρονομικές διατάξεις που αφορούν αγροκτήματα στην Πολωνία διέπονται από ξεχωριστούς κανονισμούς, οι οποίοι διαφέρουν σημαντικά από τις γενικές διατάξεις του κληρονομικού δικαίου. Σύμφωνα με τη νομική θεωρία αλλά και τη νομική βιβλιογραφία, το κληρονομικό καθεστώς ισχύει και για τα αγροκτήματα που βρίσκονται στο έδαφος της Πολωνίας, με την επιφύλαξη όμως των τροποποιήσεων που απορρέουν από τους λεπτομερείς πολωνικούς κανονισμούς σχετικά με τους εφαρμοστέους κανόνες στην κληρονομική διαδοχή των αγροκτημάτων.

III.8. Ιδιοκτησία και εμπράγματα δικαιώματα

Εφαρμοστέο δίκαιο

Η ιδιοκτησία και άλλα εμπράγματα δικαιώματα διέπονται από το δίκαιο της χώρας στην οποία βρίσκεται το πράγμα (άρθρο 24 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου). Το εφαρμοστέο δίκαιο είναι το δίκαιο που ισχύει στον τόπο όπου βρίσκεται το (κινητό ή ακίνητο) περιουσιακό στοιχείο. Όμως, η κτήση και η απώλεια περιουσιακών στοιχείων, καθώς και η κτήση, απώλεια, τροποποίηση ή προτεραιότητα άλλων εμπράγματων δικαιωμάτων διέπονται από το δίκαιο της χώρας στην οποία βρισκόταν το υποκείμενο αυτών των δικαιωμάτων κατά τη στιγμή κατά την οποία επήλθε το περιστατικό που είχε τις προαναφερθείσες νομικές συνέπειες. Για τα αεροσκάφη ισχύουν άλλοι κανονισμοί, καθώς τα εμπράγματα δικαιώματα εντός του αεροσκάφους εκτιμώνται σύμφωνα με το δίκαιο της χώρας στην οποία έχει καταχωριστεί το αεροσκάφος.

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Σύμφωνα με το ναυτικό δίκαιο, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας επί πλοίου διέπονται από το δίκαιο του κράτους στο οποίο έχει νηολογηθεί το πλοίο.

Ακίνητη περιουσία

Σύμφωνα με το άρθρο 25 παράγραφος 2 του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, οι υποχρεώσεις που σχετίζονται με την ακίνητη περιουσία (π.χ. συμφωνία πώλησης, ανταλλαγή, δωρεά, πρόσοδος, διάφορες μορφές μίσθωσης) διέπονται πάντοτε από το δίκαιο της χώρας στην οποία βρίσκεται το ακίνητο. Τούτο σημαίνει ότι οι συμβαλλόμενοι που έχουν τέτοιες υποχρεώσεις δεν δικαιούνται να επιλέξουν το εφαρμοστέο δίκαιο.

III.9. Αφερεγγυότητα

Εφαρμοστέο δίκαιο

Τα ζητήματα που σχετίζονται με το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση αφερεγγυότητας (παύσης πληρωμών) ρυθμίζονται από το πολωνικό δίκαιο τόσο με τον Νόμο της 28ης Φεβρουαρίου 2003 (περί πτώχευσης και αποκατάστασης) όσο και με τον Νόμο περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, υπό τον όρο όμως ότι ο Νόμος περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου δεν περιέχει διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων που θα είχαν ως αποτέλεσμα την απευθείας ρύθμιση του ζητήματος της πτώχευσης ή των συνεπειών δήλωσης πτώχευσης.

Οι διατάξεις των άρθρων 460 έως 470 του νόμου περί πτωχευτικού δικαίου αποκλείουν την εφαρμογή του Νόμου περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σε διαδικασίες πτώχευσης οι οποίες έχουν κινηθεί στο έδαφος της Δημοκρατίας της Πολωνίας και αφορούν μόνο οντότητες οι οποίες απαριθμούνται στο πτωχευτικό δίκαιο, δηλαδή αλλοδαπές τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τα υποκαταστήματά τους. Όσον αφορά τις διαδικασίες πτώχευσης άλλων οντοτήτων, π.χ. εταιρειών, στις οποίες συμμετέχουν ενδεχομένως φυσικά πρόσωπα, νομικά πρόσωπα και μη μετοχικού χαρακτήρα οργανωτικές μονάδες, ισχύουν οι διατάξεις περί σύγκρουσης νόμων που προβλέπονται στον Νόμο περί ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Το άρθρο 460 του νόμου περί πτωχευτικού δικαίου εισάγει μια διάταξη σύμφωνα με την οποία το πολωνικό δίκαιο ισχύει σε όλες τις διαδικασίες πτώχευσης που κινούνται στη Δημοκρατία της Πολωνίας. Πάντως, ο νόμος προβλέπει επίσης πολλές εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της εκάστοτε έννομης σχέσης, τους τυχόν στενότερους δεσμούς της με άλλες χώρες ή τον τόπο του (κινητού) περιουσιακού στοιχείου.

« Εφαρμοστέο δίκαιο - Γενικές Πληροφορίες | Πολωνία - Γενικές Πληροφορίες »

Αρχή σελίδαςΑρχή σελίδας

Τελευταία ενημέρωση: 23-11-2007

 
  • Κοινοτικό δίκαιο
  • Διεθνές δίκαιο

  • Βέλγιο
  • Βουλγαρία
  • Τσεχία
  • Δανία
  • Γερµανία
  • Εσθονία
  • Ιρλανδία
  • Ελλάδα
  • Ισπανία
  • Γαλλία
  • Ιταλία
  • Κύπρος
  • Λεττονία
  • Λιθουανία
  • Λουξεµβούργο
  • Ουγγαρία
  • Μάλτα
  • Κάτω Χώρες
  • Αυστρία
  • Πολωνία
  • Πορτογαλία
  • Ρουμανία
  • Σλοβενία
  • Σλοβακία
  • Φινλανδία
  • Σουηδία
  • Ηνωµένο Βασίλειο