Komisja Europejska > EJN > Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów > Prawo wspólnotowe

Ostatnia aktualizacja: 06-08-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów - Prawo wspólnotowe

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


Ostatnia aktualizacja patrz English

Unia Europejska jest bardzo zainteresowana alternatywnymi metodami rozwiązywania sporów

Komisja Europejska opublikowała w kwietniu 2002 r. dokument do dyskusji na temat alternatywnych metod rozwiązywania sporów. W lipcu 2004 r. Komisja rozpoczęła wprowadzanie w życie kodeksu postępowania dla mediatorów English PDF File (PDF File 118 KB), który został zatwierdzony i przyjęty przez dużą liczbę specjalistów do spraw mediacji, a w październiku 2004 r. Komisja przyjęła i przedłożyła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Europejskiej projekt dyrektywy ramowej w sprawie mediacji.

Zielona księga, kodeks postępowania oraz projekt dyrektywy stanowią część trwających obecnie prac Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie stworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości oraz, w szczególności, lepszego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Komisja stoi na stanowisku, że wspieranie wykorzystywania mediacji i innych alternatywnych metod rozwiązywania sporów (ADR) sprzyja rozwiązywaniu sporów, pozwala ograniczyć czas, uciążliwość i koszty postępowań sądowych, a tym samym pomaga obywatelom efektywnie korzystać ze swoich praw.

Kierując się założeniami planu działania z Wiednia z 1998 r. oraz konkluzjami Rady Europejskiej z Tampere z 1999 r., Rada Ministrów Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych wezwała Komisję do przedstawienia Zielonej Księgi w sprawie alternatywnych metod rozwiązywania sporów w zakresie prawa cywilnego i handlowego innych niż sąd polubowny, opisującą istniejącą sytuację i dającą początek szerokim konsultacjom, zmierzającym do podjęcia konkretnych środków. Przede wszystkim należy umożliwić ustalenie podstawowych zasad - bądź to ogólnych, bądź szczególnych - gwarantujących, że rozwiązywanie sporów przez organy pozasądowe zapewni poziom bezpieczeństwa wymagany przez wymiar sprawiedliwości.

W Zielonej Księdze Komisja przypomniała, że rozwoju tych form rozwiązywania sporów nie należy uznawać za sposób zaradzenia trudnościom w działaniu sądów, lecz za bardziej naturalną postać łagodzenia konfliktów, a także rozwiązywania sporów i konfliktów w społeczeństwie, w wielu przypadkach właściwszą niż rozwiązywanie sporów przez stronę trzecią za pośrednictwem sądów czy w drodze arbitrażu.

Do góryDo góry

Alternatywne metody rozwiązywania sporów, takie jak na przykład mediacja, pozwalają bowiem stronom na ponowne nawiązanie dialogu w celu znalezienia prawdziwego rozwiązania sporu w drodze negocjacji bez konieczności wchodzenia w konflikt i podejmowania konfrontacji, z której zwykle wychodzi jeden zwycięzca i jeden zwyciężony. Znaczenie takich rozwiązań jest bardzo widoczne na przykład w zakresie sporów rodzinnych, lecz ich potencjalna użyteczność jest bardzo szeroka również dla wielu innych rodzajów sporów.

 Mediacja jest coraz częściej wykorzystywana w bardziej złożonych sprawach handlowych, w których strony, mimo że zainteresowane rozwiązaniem konfliktu, chciałyby również zachować w miarę możliwości bieżące relacje handlowe. Mediacja staje się coraz bardziej popularną formą rozwiązywania sporów wynikających z błędów i wypadków medycznych, w których może się ona przyczynić się do przyjęcia innowacyjnych rozwiązań dla zaistniałych konfliktów, które dotyczą bardzo często drażliwych kwestii, oraz zapewnić atrakcyjne środki naprawcze, które mogą wykraczać poza kompetencje sądów.

Dzięki informacjom, jakie zawierała, i sprawom, które poruszała, Zielona Księga stanowiła okazję do zwrócenia uwagi szerszego grona osób na te alternatywne, często nowe metody rozwiązywania sporów. Skierowana ona była przede wszystkim do stron w procesach sądowych, sędziów i prawników.

Zielona Księga miała przede wszystkim na celu podanie sposobów zachowania delikatnej równowagi polegającej na zapewnieniu elastyczności przy jednoczesnej gwarancji jakości, a także zgodności z procedurami sądowymi. Podkreśliła również znaczenie osiągnięć i inicjatyw, które już zostały podjęte w tej dziedzinie przez państwa członkowskie i na szczeblu wspólnotowym.

Wreszcie publikując Zieloną Księgę, Komisja zabrała głos w debatach odbywających się w państwach członkowskich oraz na szczeblu międzynarodowym, w sprawie zapewnienia optymalnych warunków rozwoju dla alternatywnych metod rozwiązywania sporów.

21 pytań zawartych w Zielonej Księdze dotyczyło elementów określających różne alternatywne metody rozwiązywania sporów, takich jak: klauzule przewidujące porozumienie w kwestii skorzystania z ADR, problem terminów wygaśnięcia i przedawnienia, wymóg poufności, ważność ugody, skuteczność odnośnych porozumień, a zwłaszcza ich egzekwowania, szkolenie mediatorów i innych osób trzecich, ich akredytacja, system odpowiedzialności, jakiemu podlegają.

Do góryDo góry

Kodeks postępowania English PDF File (PDF File 118 KB)

Kodeks postępowania wyznacza szereg norm, które mogą być stosowane przez mediatorów oraz przestrzegane przez organizacje świadczące usługi mediacji. Został on opracowany we współpracy z dużą liczbą organizacji i osób prywatnych, wśród których są mediatorzy oraz inne osoby zainteresowane wspieraniem rozwoju mediacji w Unii Europejskiej. Kodeks został przyjęty przez specjalistów na spotkaniu w lipcu 2004 r. Komisja wyraziła zadowolenie z udziału w spotkaniu i z możliwości wspierania tego procesu.

Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie mediacji

Wniosek Komisji został przyjęty przez kolegium komisarzy w październiku 2004 r. i następnie bezzwłocznie przekazany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Wniosek został opracowany po opublikowaniu Zielonej Księgi i opierał się na szeroko zakrojonych konsultacjach z osobami uczestniczącymi w procesie mediacji. Równocześnie z procesem przygotowawczym toczyły się prace nad kodeksem postępowania i w obu przypadkach często zaangażowane były te same osoby.

Wniosek dotyczący dyrektywy ma na celu szersze wykorzystanie mediacji poprzez włączenie niektórych przepisów prawnych do systemów prawnych państw członkowskich. Przepisy te dotyczą przestrzegania wymogu poufności w procesie mediacji oraz w przypadku mediatorów występujących w charakterze świadków, egzekwowania porozumień osiągniętych w wyniku mediacji, zawieszania okresów wygaśnięcia i przedawnienia roszczeń w trakcie świadczenia usług mediacyjnych, a tym samym usunięcia potencjalnego czynnika zniechęcającego do stosowania mediacji, co nie wiąże się z próbą regulacji lub harmonizacji przepisów prawnych w państwach członkowskich, a zarazem stanowi zachętę do wdrażania norm i mechanizmów kontroli jakości w stosunku do świadczenia usług mediacyjnych oraz szkolenia mediatorów w oparciu o spójną podstawę w całej Unii.

Komisja ma nadzieję, że przedmiotowa dyrektywa zostanie łatwiej i szybciej zatwierdzona i przyjęta, tak aby zachęcić do rozwijania kompetencji w zakresie świadczenia usług mediacyjnych na terytorium całej Unii Europejskiej oraz w znaczący sposób ułatwić obywatelom Europy dostęp do wymiaru sprawiedliwości we wszystkich państwach członkowskich.

Do góryDo góry

Zielona księga opiera się także na szeregu sprawdzonych osiągnięć

W szeregu aktów prawnych i wniosków podkreślono już, bezpośrednio lub pośrednio, rolę alternatywnych metod rozwiązywania sporów. Państwom członkowskim zaleca się wprowadzanie w życie takich metod albo przynajmniej wspieranie ich wprowadzenia i stosowania.

Można tu podać następujące przykłady:

  • Komisja zainteresowała się aspektami finansowymi ADR w ogóle. W związku z tym w dniu 18 stycznia 2002 r. Komisja złożyła wniosek dotyczący dyrektywy dansk - Deutsch - ελληνικά - English - español - français - italiano - Nederlands - português - suomi - svenska PDF File (PDF File 85 KB) w sprawie pomocy sądowej, która przewiduje, że w celu umożliwienia osobom mniej zamożnym korzystania z alternatywnych metod rozwiązywania sporów pomoc prawna może, pod pewnymi warunkami, obejmować również procedury pozasądowe.
  • Jeżeli chodzi o stosunki rodzinne, Komisja stara się wspierać alternatywne metody rozwiązywania sporów we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, który został opublikowany dnia 3 maja 2002 r.
  • Jeżeli chodzi o spory konsumenckie dotyczące handlu elektronicznego, rola alternatywnych metod rozwiązywania sporów została podkreślona zarówno w dyrektywie 2000/31/WE w sprawie handlu elektronicznego, jak i we wspólnej deklaracji Rady i Komisji dansk - Deutsch - ελληνικά - English - español - français - italiano - Nederlands - português - suomi - svenska PDF File (PDF File 61 KB), sporządzonej przy okazji przyjęcia rozporządzenia znanego pod nazwą „Bruksela I” w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych.
  • Dyrektywa 98/10/WE w sprawie zastosowania zasady otwartej sieci (ONP) w telefonii głosowej oraz w sprawie usług powszechnych w telekomunikacji w konkurencyjnym środowisku wzywa państwa członkowskie do tworzenia procedur rozstrzygania sporów, „łatwo dostępnych i z zasady niezbyt kosztownych, w celu rozstrzygania sporów w sposób sprawiedliwy, przejrzysty i w odpowiednim czasie”.
  • Dyrektywa 2002/21/WE w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej przewiduje wprowadzenie struktur pozasądowych do rozstrzygania sporów, które mogłyby wystąpić między osobami związanymi zawodowo z tą dziedziną.
  • We wniosku dotyczącym dyrektywy, przedstawionym dnia 13 marca 2001 r., w sprawie rynku elektryczności i gazu naturalnego Komisja wyraźnie wzywa państwa członkowskie do wprowadzenia procedur rozstrzygania sporów między dostawcami i klientami, którzy przestrzegają zasad wprowadzonych przez Komisję w zaleceniu z dnia 30 marca 1998 r. dotyczącym sporów konsumenckich (patrz poniżej).

W niektórych dziedzinach Komisja poszła w praktyce dalej niż jedynie zachęcanie do wprowadzania w życie alternatywnych metod rozwiązywania sporów. Starała się bowiem wspierać jakość i skuteczność alternatywnych metod rozwiązywania sporów konsumenckich.

Do góryDo góry

Jakość alternatywnych metod rozwiązywania sporów

Prace wspólnotowe starannie rozgraniczają dwie główne kategorie alternatywnych metod rozwiązywania sporów, do których konsumenci mogą się odwołać, by rozwiązać spory ze sprzedawcami:

  • Procedury, według których strona trzecia pomaga stronom sporu w zawarciu porozumienia, jednak bez zajmowania formalnego stanowiska w sprawie ewentualnego rozwiązania sporu na korzyść którejś ze stron.

    Komisja podjęła inicjatywę mającą na celu zapewnienie, by procedury pozasądowe w sprawach sporów konsumenckich opierały się na szeregu zasad. W dniu 4 kwietnia 2001 Komisja opublikowała zalecenie dotyczące procedur, w których strona trzecia nie zajmuje stanowiska w sprawie rozwiązania sporu, lecz jedynie pomaga stronom samodzielnie znaleźć rozwiązanie. Zalecenie to określa cztery zasady: bezstronności, przejrzystości, skuteczności i sprawiedliwości.

  • Procedury, według których osoby trzecie rozwiązują spór oraz przekazują rozwiązanie stronom sporu

Komisja podjęła inicjatywę mającą na celu zapewnienie, by te procedury opierały się na szeregu zasad.

W związku z tym Komisja opublikowała dnia 30 marca 1998 r. zalecenie dotyczące procedur, według których osoba trzecia rozstrzyga spór bez względu na to, czy rozwiązanie to będzie wiążące dla stron, czy też nie. Zalecenie to obejmuje również sądy polubowne rozstrzygające w sprawach sporów konsumenckich. Zalecenie to zawiera następujące siedem zasad podstawowych: niezależność, przejrzystość, kontradyktoryjność, skuteczność, legalność, wolność i prawo do reprezentacji. Państwa członkowskie otrzymały zadanie sporządzenia listy organów odpowiedzialnych za pozasądowe rozstrzyganie sporów konsumenckich, które uznają za zgodne z zaleceniem Komisji. Te listy krajowe zostały przekazane Komisji i można się z nimi zapoznać na stronach internetowych Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Ochrony Konsumentów Deutsch - English - français (DG SANCO).

Do góryDo góry

Skuteczność alternatywnych metod rozwiązywania sporów

Za sprawą Komisji utworzono dwie europejskie sieci organów krajowych, których wspólnym celem jest ułatwianie konsumentom dostępu do procedur pozasądowych służących rozstrzyganiu sporów transgranicznych, w przypadku gdy sprzedawca ma swoją siedzibę w państwie członkowskim innym niż miejsce zamieszkania konsumenta. Obie sieci dążą do tego samego celu, ale nie działają w taki sam sposób:

  • Europejska Sieć Pozasądowa „ECC-NetEnglish jest strukturą zapewniającą pomoc i informacje dla konsumentów, składającą się z krajowych punktów kontaktowych, znajdujących się w każdym państwie członkowskim oraz w Norwegii i w Islandii.  Każdy z punktów kontaktowych służy za ośrodek przekazu informacji do 400 organów, które państwa członkowskie uznały za spełniające wymogi obu zaleceń Komisji, dotyczących zasad obowiązujących dla organów odpowiedzialnych za pozasądowe rozstrzyganie sporów konsumenckich.
  • Sieć pozasądowego rozstrzygania sporów w dziedzinie usług finansowych „FIN-NET Deutsch - English - français łączy około trzydziestu organów krajowych właściwych do pozasądowego rozstrzygania sporów, które spełniają wymogi pierwszego zalecenia Komisji. FIN-NET pozwala konsumentom, którzy stają przed problemem związanym z sektorem usług finansowych (banki, ubezpieczenia, inwestycje), na uzyskanie bezpośredniego dostępu do środka pozasądowego rozstrzygania sporów.

Bodźce do podejmowania konkretnych inicjatyw

Równolegle do wszystkich prac o charakterze normatywnym Unia Europejska wspiera finansowo niektóre inicjatywy, w szczególności w dziedzinie rozwiązywania sporów konsumenckich on-line. W ten sposób Komisja uczestniczyła finansowo we wprowadzeniu w życie projektu ECODIR English - français (Electronic COnsumer DIspute Resolution Platform), platformy elektronicznej służącej do rozstrzygania sporów.

Do góryDo góry

Dokumenty źródłowe

  • Streszczenie Deutsch - English - français PDF File (PDF File 120 KB) odpowiedzi na Zieloną Księgę w sprawie alternatywnych metod rozwiązywania sporów
  • Zielona Księgaw English PDF File (PDF File 280 KB) w sprawie alternatywnych metod rozwiązywania sporów zakresie prawa cywilnego i handlowego
  • Dyrektywa Rady 2002/8/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. w celu usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych wspólnych zasad odnoszących się do pomocy prawnej w sporach o tym charakterze oraz do innych aspektów finansowych postępowań w sprawach cywilnych. 
  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 i zmieniające rozporządzenie (WE) Nr 44/2001 w sprawach alimentacyjnych. 
  • Dyrektywa 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego („dyrektywa o handlu elektronicznym”). 
  • Wspólna deklaracja dansk - Deutsch - ελληνικά - English - español - français - italiano - Nederlands - português - suomi - svenska PDF File (PDF File 61 KB) Rady i Komisji w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych.
  • Dyrektywa 98/10/WE w sprawie zastosowania zasady otwartej sieci (ONP) w telefonii głosowej oraz w sprawie usług powszechnych w telekomunikacji w konkurencyjnym środowisku
  • Dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa)
  • Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego - Osiągnięcia wspólnego rynku usług energii elektrycznej
  • Zalecenie Komisji z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie zasad mających zastosowanie do pozasądowych organów zaangażowanych w polubowne rozstrzyganie sporów konsumenckich
  • Zalecenie Komisji z dnia 30 marca 1998 r. w sprawie zasad dla pozasądowych organów, zaangażowanych w ugodowe rozwiązywanie sporów konsumenckich.
  • Europejski kodeks postępowania dla mediatorów English PDF File (PDF File 118 KB)
  • Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych.

« Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów - Informacje ogólne | Prawo wspólnotowe - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 06-08-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania