Contact  |  Zoeken   
Inleiding
Wetenschap & governance
Ethiek
Wetenschappelijk bewustzijn
Jeugd & wetenschap
Vrouwen & wetenschap
Actieprogramma
FP6 Calls
Wetenschap en Samenleving
Wetenschap en Samenleving Laatste updates Hoogtepunten Dokumente Links Contactgegevens Graphic element
 

Wetenschap en samenleving (1): naar een nieuw partnerschap

Aan het begin van de XXIe eeuw is de economische integratie binnen de zich uitbreidende Europese Unie een tastbare realiteit geworden dankzij de invoering van de euro. Tegelijkertijd wordt onze samenleving geconfronteerd met de vraag hoe zij haar plaats moet bepalen in een wereld die sterk beïnvloed wordt door economische en politieke onrust.

Uit tal van voorbeelden blijkt dat kennis, met name wetenschappelijke kennis, technologie en innovatie noodzakelijk zijn om deze uitdaging met succes op te nemen. Wetenschappelijke en technologische doorbraken maken elke dag weer nieuwe innovaties mogelijk die van essentieel belang zijn voor de kwaliteit van leven en ons concurrentievermogen op mondiaal niveau (“Innovatie in een kenniseconomie”, COM(2000)567 van 20. 9.2000), en wetenschappelijke samenwerking neemt bovendien vaak een belangrijke plaats in in de dialoog met derde landen (“De internationale dimensie van de Europese onderzoekruimte”, COM(2001)346 van 25.6.01).

Bepaalde tekenen wijzen momenteel evenwel op een kloof tussen dit enorme reservoir aan mogelijkheden en de behoefte en ambities van de Europese burgers, zoals vrede tussen de volkeren, werkgelegenheid, veiligheid en duurzame ontwikkeling op wereldschaal.

Uit het in oktober 2001 gehouden Eurobarometer onderzoek (een opiniepeiling “De Europeanen, wetenschap en technologie” is op verzoek van de Commissie gehouden in de vijftien lidstaten, tussen 10 mei en 15 juni 2001) komt een zeer gevarieerd beeld naar voren, waarin vertrouwen en hoop, maar ook een gebrek aan belangstelling voor wetenschappelijk werk en zelfs angst voor bepaald gevolgen daarvan tot uitdrukking worden gebracht.

Zo denkt 80% van de Europeanen dat ziektes als kanker en aids dankzij de wetenschap kunnen worden overwonnen. Over het algemeen heeft men veel vertrouwen in wetenschappers, en 72% van de ondervraagden vindt zelfs dat politici zich in hun keuzes meer moeten laten leiden door adviezen van deskundigen. Maar ondanks deze verwachtingen en de grote mate van vertrouwen, blijkt uit de enquête ook dat de Europese burgers niet altijd even positief denken over wetenschap en technologie, en dat bepaalde bevolkingsgroepen zelfs ongeïnteresseerd tegenover de wetenschap staan.

Industriële risico's en ethische vraagstukken komen in de media ruimschoots aan de orde, wat bij het publiek vragen oproept en de wens versterkt om meer controle over de wetenschappelijke vooruitgang te hebben. Sommige mensen hebben het gevoel dat hun manier van leven te snel verandert onder invloed van wetenschap en technologie.

Ondanks een aantal positieve ontwikkelingen houden vrouwen zich door bepaalde stereotypen nog te vaak afzijdig van de wetenschappelijke wereld, waardoor deze het moet stellen zonder de nodige diversiteit waarmee de wetenschap een harmonieuze bijdrage kan leveren aan het politieke, maatschappelijke en economische leven.

Voor veel jongeren zijn wetenschappelijke studies en loopbanen vandaag de dag niet meer aantrekkelijk genoeg. In combinatie met demografische veranderingen heeft dit onder andere tot gevolg dat het bedrijfsleven moeite heeft om op de arbeidsmarkt de nodige ingenieurs en wetenschappers te vinden.

Europa heeft er dus belang bij om op communautair niveau te komen tot een bundeling van de inspanningen die de lidstaten zich getroosten om de Europese burgers een beter beeld te geven van de wetenschappelijke en technologische problemen van hun tijd, en hen aan te zetten tot een grotere betrokkenheid bij het wetenschappelijke avontuur.

Strategie van de Commissie

De Commissie richt haar aandacht in het onderhavige actieplan op een – bewust beperkt gehouden – aantal nieuwe acties met een hoge toegevoegde communautaire waarde, die het volgende beogen:

  • Bevorderen van het wetenschappelijk onderwijs en de wetenschappelijke cultuur in Europa
    Wetenschap en technologie moeten in de eerste plaats bekender worden bij de burgers. Met het oog daarop is het van groot belang dat de aanwezigheid van wetenschap en technologie in het Europese medialandschap en het Europese onderwijs wordt versterkt, teneinde de ondernemingsgeest van jongeren en hun belangstelling voor wetenschappelijke studies en carrières te stimuleren en de dialoog tussen wetenschap en maatschappij te bevorderen, onder andere door het regelmatig organiseren van grootschalige evenementen.
  • Het ontwikkelen van wetenschapsbeleid dat dichter bij de burgers staat
    Wetenschap, technologie en innovatie moeten opnieuw binnen maatschappelijk perspectief worden geplaatst en meer dan vandaag al het geval is een agenda volgen waarin de behoeften en de verlangens van de Europese burgers centraal staan. Ze moeten vrouwen vollediger ontplooiingsmogelijkheden bieden op wetenschappelijk gebied en anticiperen op de vragen van morgen.

  • Wetenschap een verantwoordelijke plaats geven binnen het beleid
    De meeste beleidstakken kennen een wetenschappelijke en technologische dimensie en zijn voor de besluitvorming afhankelijk van transparante en goed onderbouwde adviezen op basis van ethisch verantwoord onderzoek. Daarom moeten de ethische grondslagen van wetenschappelijke en technologische activiteiten worden versterkt, en de risico's die inherent zijn aan de vooruitgang worden geïnventariseerd en beoordeeld en op verantwoordelijke wijze, uitgaande van de ervaringen die in het verleden zijn opgedaan, worden beheerd.

De uit deze drie punten voortvloeiende maatregelen zullen worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met de lidstaten en de kandidaat-lidstaten, en buiten Europa met derde landen en internationale organisaties. Er zijn tal van spelers bij betrokken: plaatselijke en regionale overheden, burgers, de civiele maatschappij, het bedrijfsleven, enz.

De Commissie treedt op als katalysator, met gebruikmaking van alle middelen die op communautair niveau beschikbaar zijn, met name in het kader van het onderzoekbeleid (2) (netwerken, begeleidende maatregelen, enz.). Aangezien het om een volwaardig onderdeel van de Europese onderzoekruimte gaat, is het echter duidelijk dat significante resultaten alleen mogelijk zijn wanneer de lidstaten zich volledig willen inzetten voor een gemeenschappelijke en gecoördineerde inspanning, in samenwerking met de Commissie. Daarom was de resolutie van de Raad van 26 juni 2001, waarbij werd verzocht om de opstelling van dit actieplan, zowel aan de lidstaten als aan de Commissie gericht.

Verder moet worden benadrukt dat dit actieplan deel uitmaakt van een continu proces, in het kader waarvan alle deelnemende partijen betrokken moeten worden bij de follow-up van specifieke indicatoren, de beoordeling van de effecten van de gekozen maatregelen en de regelmatige herziening van het actieplan.

Het toekomstgerichte karakter van de genoemde doelstellingen mag er niet toe leiden dat het urgente karakter van bepaalde problemen uit het oog wordt verloren. Daarom heeft de Commissie ervoor gekozen om met tamelijk korte termijnen te werken, zodat de dynamiek de komende jaren steeds kan worden behouden. Begin 2002 begint de Commissie met de uitvoering van de maatregelen. De betrokken partijen zullen vervolgens in 2004 een overzicht en een beoordeling voorgelegd krijgen van de twee eerste jaren van het actieplan.


(1) In dit document wordt onder de term “wetenschap” verstaan: alle openbare en particuliere activiteiten met een wetenschappelijk en technologisch karakter, inclusief de sociale wetenschappen. De term “samenleving” heeft betrekking op alle burgers en hun organisatieverbanden, het bedrijfsleven en de overheid.

(2) Veel van de activiteiten in het actieplan worden uitgevoerd via de OTO-kaderprogramma's van de Gemeenschap. De Commissie zorgt voor een goede coördinatie tussen alle activiteiten die verband houden met wetenschap en maatschappij, inclusief andere activiteiten uit hoofde van kaderprogramma's en activiteiten die via andere communautaire beleidsinstrumenten worden uitgevoerd.

 

<< vorige
terug naar index
volgende >>
 
Line
     
Laatste updates | Hoogtepunten | Documenten | Links | Contactgegevens bovenkant pagina