Kruispunt van drie grenzen

Van INTERREG tot de nieuwe doelstelling Europese territoriale samenwerking: de Grensoverschrijdende agglomeratie rond de Europese groeikern.

Extra tools

 
Het ‘Telematisch Ondersteuningscentrum’ – het begin van het Triple Point. Het ‘Telematisch Ondersteuningscentrum’ – het begin van het Triple Point.

Context

In het drielandengebied tussen Athus, Longwy en Rodange heeft de staalnijverheid een eeuw lang het economische leven bepaald. Door de staalcrisis in de jaren ’60 gingen er echter duizenden banen verloren en kwam er een leegloop op gang die het gebied in een industrieel kerkhof veranderde. In 1985 hebben de drie betrokken landen echter een "Gemeenschappelijke verklaring voor een Europese groeikern (PED)" ondertekend om met een industrieel impulspogramma "van drie doodlopende wegen een kruispunt te maken".

Mede met Europese steun heeft het Gemeenschappelijke PED-actieprogramma (1985-95) onder andere geleid tot een internationaal bedrijvenpark, een grensoverschrijdende durfkapitaalonderneming en een technologisch kenniscentrum met bijdragen uit de drie landen, en 6.000 nieuwe banen. Dit "Europa in de dop", zoals Jacques Delors de PED ooit noemde, leverde inspiratie voor het EU-initiatief INTERREG, waaruit het eveneens steun heeft ontvangen.

Opkomst van een grensoverschrijdende stad

Naar aanleiding van dit succes is in 1993 middels een Burgemeestersverklaring en een Gemeenschappelijke verklaring van de nationale overheden de "Grensoverschrijdende agglomeratie rond de Europese groeikern" (Agglo-PED) in het leven geroepen. Dit project reikt verder dan alleen het gebied van de PED en omvat 25 gemeenten, waaronder 4 Belgische, 18 Franse en 3 Luxemburgse, met in totaal circa 123.000 inwoners. Doel is het uitwerken van een gemeenschappelijk beleid voor ruimtelijke ordening waarin alle criteria voor verdere groei van de stedengroep, zoals sociale en culturele factoren, aan bod komen. Vervolgens is in 1996 de Grensoverschrijdende vereniging van de PED-agglomeratie (ATPED) opgericht, een beheersstructuur met verkozen vertegenwoordigers van lagere overheden (3 per land), 6 vertegenwoordigers van nationale en regionale overheden en een aantal geassocieerde leden. De politieke doelstellingen zijn in 1999 vastgelegd in het “Agglomeratiehandvest”.

In de periode 1994-99 (INTERREG II) zijn er tevens verschillende instrumenten ontwikkeld, zoals een geografisch informatiesysteem (GIS), een databank, een atlas, een grensoverschrijdende culturele agenda en een programma ter bescherming van de lokale habitat.

Samenwerking op de proef

De onder INTERREG III voortgezette opbouw van Agglo-PED gaat echter niet geheel van een leien dakje. Dit heeft te maken met de aard van grensoverschrijdende samenwerking, waarbij verschillende instanties, regelgevingen en werkwijzes op elkaar stuiten, nog afgezien van de ongelijke financiële middelen waar de gemeenten in de drie landen over beschikken. Op politiek niveau, waar het initiatief door de nationale overheden is overgedragen aan de regio’s, wordt het besluitvormingsproces bemoeilijkt door de ongelijk lopende verkiezingsperiodes en de tegengestelde lokale belangen.

“Een grensoverschrijdend gebied draait echter niet alleen om projecten, maar vereist tevens een voortdurende inzet om het gebied een eigen identiteit te geven en de projecten, die soms moeten concurreren met andere, tot een goed einde te brengen," aldus Louis-François Reitz, directeur van het stedenbouwkundig bureau AGAPE, één van de drie technische teams van Agglo-PED. Zo is het project "Point triple" (centrum voor geavanceerde diensten) opgegeven omdat het tracé van een nieuwe spoorverbinding zich er niet voor zou kunnen lenen, terwijl anderzijds het Luxemburgse project van Belval (modernisering van een voormalig staalfabrieksterrein) juist meer verkeer naar Luxemburg op gang zal brengen en er dus voor het hele gebied een nieuw evenwicht moet worden gezocht. De samenwerking is op een beslissend punt aanbeland: "Wij hebben Europa nodig om het grensoverschrijdende bestuur in goede banen te leiden."

Resultaten

Ondanks deze uitdagingen is de grensoverschrijdende PED-agglomeratie inmiddels een feit en hebben andere grensgebieden dit voorbeeld gevolgd. Dankzij onderzoeken met INTERREG-steun is een scherper beeld ontstaan van de voorwaarden voor verdere ontwikkeling. Uit verschillende overlegrondes zijn langlopende projecten voor ruimtelijke ordening voortgekomen. Cruciaal is bovendien dat er een mentaliteitsomslag heeft plaatsgevonden bij de inwoners van het gebied, die zich nu betrokken voelen bij dit grensoverschrijdende stedenverband.

Tot slot is dit initiatief van belang met het oog op de nieuwe doelstelling "Samenwerking" van de Structuurfondsen, de opvolger van INTERREG voor de periode 2007-2013. Met name de nieuwe regeling die de oprichting mogelijk maakt van gemeenschappelijke conventionele structuren met rechtspersoonlijkheid, de zogeheten Europese Groeperingen voor Territoriale Samenwerking (EGTS), biedt een oplossing voor de ondervonden problemen.

Ontwerpdatum

01/09/2006