Panorama 66 - Οικοδόμηση σχέσεων μεταξύ πόλεων για ένα πιο βιώσιμο μέλλον

 Πρόσθετα εργαλεία

 
26/10/2018

Ο Ronald Hall, κύριος εξωτερικός εμπειρογνώμονας και πρώην βασικός σύμβουλος της ΓΔ REGIO, παρουσιάζει τις προσωπικές απόψεις του για το πρόγραμμα διεθνούς αστικής συνεργασίας της ΕΕ.

Περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού ζει, σήμερα, σε πόλεις. Τα αστικά κέντρα συνιστούν πυρήνες οικονομικής μεγέθυνσης και ανάπτυξης. Ως εκ τούτου, αποτελούν πόλους έλξης για κατοίκους αγροτικών περιοχών που αναζητούν ευκαιρίες να κερδίζουν υψηλότερα εισοδήματα, να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας, όπως εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη, και να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά τους.

Αυτή η στροφή από δραστηριότητες χαμηλότερης παραγωγικότητας σε αγροτικές περιοχές, κυρίως στον τομέα της παραδοσιακής γεωργίας, προς δραστηριότητες μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας στις αστικές περιοχές στον τομέα της μεταποίησης και σε πολλούς τομείς παροχής υπηρεσιών είναι το κλειδί για την ανάπτυξη των οικονομιών. Πρόκειται για την πορεία που ιστορικά ακολούθησαν οι πιο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου και, για αυτόν τον λόγο, αποτελεί το μοντέλο που υιοθετούν, στην πραγματικότητα, οι αναδυόμενες χώρες παγκοσμίως.

Τα οφέλη της αστικοποίησης που προέκυψαν, κυρίως, από το μοντέλο αστικής ανάπτυξης με εντατική χρήση των φυσικών πόρων που χαρακτήρισε την ανάπτυξη των βιομηχανικών κρατών τον 20ο αιώνα, είχαν το τίμημά τους. Οδήγησαν στην εξάντληση των φυσικών πόρων –ακόμη και της ίδιας της φύσης– καθώς και στη ρύπανση του αέρα, των ποταμών και των ωκεανών, γεγονός που σήμερα αποτελεί απειλή για την ποιότητα ζωής στις μητροπόλεις του ανεπτυγμένου κόσμου.

Για τις ανεπτυγμένες και αναδυόμενες χώρες –όπου η αστικοποίηση και η οικονομική μεγέθυνση συμβαδίζουν– είναι σημαντικό τα διδάγματα που αποκομίσαμε από τον βιομηχανικό κόσμο να αφομοιωθούν πλήρως. Έτσι, οι καλές πρακτικές που υλοποιήθηκαν από τις εθνικές και δημοτικές αρχές τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά και τα σφάλματα του παρελθόντος μπορούν να λαμβάνονται υπόψη κατά τη χάραξη αστικής πολιτικής σε αναδυόμενες χώρες.

Η αναζήτηση συμφέρουσας λύσης για όλους

Μια τέτοιου είδους συνεργασία δημιουργεί καταστάσεις συμφέρουσες για όλους. Ενώ οι βιομηχανικές χώρες έχουν να επιδείξουν πολλά μετά από έναν αιώνα, ή και περισσότερο, αστικοποίησης, είναι επίσης αλήθεια ότι οι αναδυόμενες οικονομίες, που ίσως είναι λιγότερο δέσμιες της παράδοσης, έχουν πολλές καινοτόμες λύσεις να μοιραστούν με τις βιομηχανικές οικονομίες. Πράγματι, ορισμένα από τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα του κόσμου βρίσκονται μεταξύ των αναδυόμενων οικονομιών, σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, καθώς και στη Λατινική Αμερική.

Ωστόσο, ίσως αυτή η τόσο μεγάλη ανάγκη συνεργασίας και ανταλλαγής γνώσεων να απορρέει από το κοινό συμφέρον των χωρών και των ηπείρων να διασωθεί ο πλανήτης μας. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αναπτύξουμε από κοινού ένα μοντέλο αστικοποίησης που να είναι βιώσιμο, να συμβάλλει στη διατήρηση της φύσης και των φυσικών πόρων, και να μειώνει τις εκπομπές που ρυπαίνουν τις πόλεις μας, βλάπτουν την υγεία των παιδιών μας και συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Για αυτόν τον λόγο, η βιώσιμη αστικοποίηση αποτελεί κεντρικό σημείο των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης που εγκρίθηκαν από τα Ηνωμένα Έθνη, και οι οποίοι, με τη σειρά τους, οδήγησαν, μεταξύ άλλων, στο νέο αστικό θεματολόγιο που εγκρίθηκε από περισσότερες από 170 χώρες στο Κίτο του Ισημερινού, το 2016.

Η Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής και Αστικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει επισημοποιήσει 14 διαλόγους περιφερειακής και αστικής ανάπτυξης, όπου συμμετέχουν 6 «στρατηγικοί εταίροι» της ΕΕ (Κίνα, Ρωσία, Βραζιλία, Μεξικό, Ιαπωνία και Ινδία), αλλά και χώρες της ανατολικής εταιρικής σχέσης (Ουκρανία, Μολδαβία, Γεωργία) και χώρες της Λατινικής Αμερικής (Αργεντινή, Χιλή, Περού, Κολομβία) και το σύστημα ολοκλήρωσης της Κεντρικής Αμερικής (SICA). Αλλά και ελλείψει τέτοιων συμφωνιών, αναπτύχθηκε συνεργασία και με άλλους στρατηγικούς εταίρους, όπως τον Καναδά και τη Νότιο Αφρική, καθώς και με περιφερειακές ομάδες, όπως την CARICOM (Κοινότητα της Καραϊβικής), ASEAN (Ασία), SACU (Μεσημβρινή Αφρική) και UEMOA (Δυτική Αφρική).

Η ΕΕ παίρνει πολύ σοβαρά την πρόκληση της βιώσιμης αστικοποίησης. Η επίτροπος αρμόδια για την περιφερειακή πολιτική, Corina Creţu, ενώ εκπροσωπούσε την ΕΕ στο Κίτο το 2016, δεσμεύτηκε ότι η ΕΕ θα αφιερώσει γνώσεις και πόρους για να προχωρήσει το νέο αστικό θεματολόγιο. Αυτό έχει μια εσωτερική διάσταση εντός της ΕΕ, όπου έχει αναπτυχθεί το αστικό θεματολόγιο της ΕΕ ως γνώμονας για τα προγράμματά της αστικής ανάπτυξης στα 28 κράτη μέλη, αλλά και, όπως αναφέρεται παρακάτω, μια εξωτερική διάσταση μέσω των διπλωματικών σχέσεων της με τρίτες χώρες.

Μια δύναμη υπέρ της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης

Ο βασικός δίαυλος μέσα από τον οποίο μπορεί να προχωρήσει περαιτέρω η εξωτερική διάσταση σήμερα είναι το πρόγραμμα της διεθνούς αστικής συνεργασίας (2017-2019) που διαθέτει μια σημαντική συνιστώσα υποστήριξης των αρχών των πόλεων, εντός κι εκτός της ΕΕ, προκειμένου να συνεργαστούν σε θεματικές αστικής ανάπτυξης. Η διεθνής αστική ανάπτυξη βασίζεται σε πιλοτικές δράσεις μιας πενταετίας, κυρίως στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ «Πόλεις του Κόσμου» και του προγράμματος URBELAC.   

Στο πλαίσιο του προγράμματος «Πόλεις του Κόσμου» (2015-2018), οι πόλεις της ΕΕ συνεργάστηκαν, στο πλαίσιο συμφωνίας αδελφοποίησης, με ομόλογες πόλεις του Καναδά, της Κίνας, της Ινδίας, της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας, της Ινδονησίας, του Βιετνάμ, της Αυστρίας και της Νότιας Αφρικής. Οι αδελφοποιημένες πόλεις αντάλλαξαν εμπειρίες σε θεματικές όπως ανάπτυξη έξυπνων πόλεων, ενεργειακή απόδοση, διαχείριση αποβλήτων, βιώσιμη κινητικότητα, κ.λπ. Στο πλαίσιο του URBELAC (2011-2019), το οποίο εισέρχεται τώρα στην 4η χρονιά του, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης ανέλαβαν να στηρίζουν πόλεις της ΕΕ, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής (ΛΑΚ). Στο πλαίσιο του έργου δημιουργήθηκε ένα δίκτυο ΕΕ-ΛΑΚ που προωθεί την ανταλλαγή εμπειριών, τη συγκριτική αξιολόγηση και την κατάρτιση σχεδίων δράσης. Τόσο το έργο «Πόλεις του Κόσμου» όσο και το URBELAC είναι το απτό αποτέλεσμα της στήριξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπέρ της διεθνούς διπλωματίας σε επίπεδο πόλεων.

Η διεθνής αστική ανάπτυξη δημιουργεί πλατφόρμες αστικής συνεργασίας με την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Λατινική Αμερική και τη Βόρεια Αμερική. Το πρόγραμμά της σηματοδοτεί την ωρίμανση της πολιτικής της ΕΕ σε θέματα προώθησης της διεθνούς συνεργασίας μεταξύ των πόλεων. Με τη συνεργασία μεταξύ πόλεων στο πλαίσιο της διεθνούς αστικής ανάπτυξης, περίπου 70 συμμετέχουσες πόλεις από την κάθε πλευρά συνάπτουν νέες συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ πόλεων για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη. Αυτό περιλαμβάνει την κατάρτιση τοπικών σχεδίων δράσης με στόχο την ολοκληρωμένη αστική ανάπτυξη. Βασικά, τα εν λόγω σχέδια δίνουν προτεραιότητα στη συνεργασία στο πλαίσιο των τομέων του αστικού θεματολογίου και του νέου αστικού θεματολογίου της ΕΕ.

Τα διδάγματα από την εμπειρία του προγράμματος «Πόλεις του Κόσμου» υποδεικνύουν ότι οι πόλεις χρησιμοποιούν μια πλειονομερή προσέγγιση, εφαρμόζοντας στην πράξη τις γνώσεις και τις εμπειρίες των δημόσιων αρχών, των επιχειρήσεων, της ερευνητικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών. Το πρόγραμμα URBACT της ΕΕ για τη δικτύωση των πόλεων χρησιμοποιείται ως βασική πηγή γνώσεων και εμπειριών για τη στήριξη του σχεδιασμού των τοπικών δράσεων.

Η συνεργασία μεταξύ πόλεων στο πλαίσιο της διεθνούς αστικής ανάπτυξης οδήγησε στην ανάπτυξη κοινών πιλοτικών έργων, ενώ μνημόνια συμφωνίας που διασφαλίζουν το μακροπρόθεσμο μέλλον τους έχουν υπογραφεί μεταξύ δημόσιων αρχών, ερευνητικών οργανισμών και εκπροσώπων επιχειρήσεων, και των δύο πλευρών.

Δίνοντας το καλό παράδειγμα

Για παράδειγμα, στο πλαίσιο της διεθνούς αστικής συνεργασίας, η πόλη της Πάρμας (Ιταλία) είχε αδελφοποιηθεί με την πόλη Φρέντρικτον (Καναδάς). Το Τμήμα Κληρονομιάς και Πολεοδομίας, Ανάπτυξης και Κοινοτικών Υπηρεσιών της καναδικής πόλης συνεργάζεται με την Υπηρεσία Ίσων Ευκαιριών και την Υπηρεσία Ευρωπαϊκών Έργων της Πάρμας. Με σκοπό την ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας, οι δύο πλευρές συνεργάζονται στην ταυτοποίηση των φραγμών που παρεμποδίζουν την πολιτική συμμετοχή περιθωριοποιημένων ομάδων καθώς και των βαθύτερων αιτιών τους, αλλά και στην ανεύρεση πιθανών πολιτικών και μηχανισμών για την εξάλειψή τους και τη δημιουργία ενός αστικού περιβάλλοντος με λιγότερους αποκλεισμούς.

Η ιταλική πόλη Μπολόνια (Ιταλία) συνεργάζεται με την πόλη Ώστιν (Ηνωμένες Πολιτείες) για διάφορα ζητήματα που κυμαίνονται από την ανάπτυξη ενός υγιέστερου συστήματος τοπικών τροφίμων και τη βελτίωση της αποδοτικότητας των πόρων μέχρι την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή. Δόθηκε προτεραιότητα σε ζητήματα διακυβέρνησης των πόλεων, για παράδειγμα, το Ώστιν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Υπηρεσία Βιωσιμότητας και η Υπηρεσία Οικονομικής Ανάπτυξης πρέπει να συντονιστούν στενότερα.

Η πόλη Ρότερνταμ (Κάτω Χώρες) συνεργάζεται με την πόλη Σουράτ (Ινδία). Οι πόλεις επικεντρώνονται στην αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με τη διαχείριση του νερού, όπως τη διασφάλιση της ποιότητας του πόσιμου νερού, τον μετριασμό της ρύπανσης των υδάτων από βιομηχανικές απορροές, την προστασία κατά των πλημμυρών και την αποτελεσματική επεξεργασία λυμάτων. Χάρη στη συνεργασία με το Ρότερνταμ, το Σουράτ βρήκε έναν ενημερωμένο εταίρο, με πλούτο εμπειριών σε θέματα διαχείρισης υδάτων. Χάρη στη συνεργασία με το Σουράτ, το Ρότερνταμ βρήκε μια πόλη που ασχολείται με ζητήματα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, πράγμα που έχει ήδη κάνει την ολλανδική πόλη να αναθεωρήσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

ΜΑΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Νέα