Ważna informacja prawna
 
  Komisja Europejska > Polityka Regionalna


Newsroom Newsroom Commissioner Debate Issues Directorate General

Glosariusz | Szukaj | Kontakt | Listy mailingowe  
 
 

Podstawowe informacje o Funduszu Spójności

I Co to jest Fundusz Spójności?

Fundusz Spójności jest instrumentem polityki strukturalnej, który od roku 1994 pomaga Państwom Członkowskim w zmniejszeniu różnic gospodarczych i społecznych oraz w stabilizacji ich gospodarek . Z Funduszu Spójności finansuje się do 85 % kwalifikujących się wydatków na duże projekty dotyczące ochrony środowiska i infrastruktury transportowej, przyczyniające się w ten sposób do wzmacniania spójności i solidarności w obrębie UE. Ze środków Funduszu mogą korzystać najsłabiej prosperujące Państwa Członkowskie Unii, których produkt narodowy brutto (PNB) na jednego mieszkańca nie przekracza 90% średniej unijnej (począwszy od 1 maja 2004r. są to: Cypr, Estonia, Grecja, Hiszpania, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Portugalia, Republika Czeska, Słowacja, Słowenia i Węgry).

W ramach Funduszu Spójności, w latach 2004-2006 dostępnych jest 15,9 miliardów euro (według cen z roku 2004). Ponad połowę tej kwoty (8,49 miliardów euro) zarezerwowano dla nowych Państw Członkowskich.

Spain : Cerceda waste disposal train

II Kto może korzystać z Funduszu Spójności?

Fonds de Cohésion, pays éligiblesZgodnie z rozporządzeniem Rady nr 1164/94 z dnia 16 maja 1994 r. do korzystania ze środków Funduszu Spójności kwalifikują się Państwa Członkowskie:

  • których produkt narodowy brutto (PNB) na jednego mieszkańca, mierzony parytetem siły nabywczej, jest niższy od 90% średniej wspólnotowej,
  • które posiadają program zmierzający do spełnienia kryteriów konwergencji ekonomicznej, określonych w art. 104c Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską ( niedopuszczanie do nadmiernego deficytu budżetowego).

Cztery Państwa Członkowskie: Hiszpania, Grecja, Portugalia i Irlandia były uprawnione do korzystania z Funduszu Spójności począwszy od 1 stycznia 2000 r . Średniookresowa ewaluacja dokonana w 2003 r. wykazała, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. Irlandia (średni PNB osiągnął 101 %) nie kwalifikowała się już do pomocy z Funduszu Spójności. 1 maja 2004 r., z chwilą rozszerzenia UE, wszystkie nowe Państwa Członkowskie (Cypr, Republika Czeska, Estonia, Węgry, Łotwa, Litwa, Malta, Polska, Słowacja i Słowenia) zostały objęte Funduszem Spójności.

Wsparcie z Funduszu Spójności ma charakter warunkowy. Środki przyznane Państwom Członkowskim mogą zostać wstrzymane, jeżeli dane państwo nie dotrzyma swego programu konwergencji ustalonego w celu spełnienia kryteriów unii gospodarczej i walutowej (Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu) tzn. wykaże nadmierny deficyt budżetowy - ponad 3% PKB w wypadku Hiszpanii, Portugalii i Grecji. Wysokość tego progu jest obecnie negocjowana z każdym z dziesięciu nowych Państw Członkowskich w oparciu o wielkość ich długu publicznego w chwili przystąpienia do UE. Do czasu odzyskania kontroli nad deficytem, żadne nowe projekty nie będą zatwierdzane.

Tutaj można zapoznać się z mapą Państw Członkowskich UE25 kwalifikujących do pomocy z Funduszu Spójności w latach 2004-2006 .

III Jakie projekty kwalifikują się do finansowania z Funduszu Spójności?

Projekty, które mogą być finansowane z Funduszu Spójności muszą należeć do jednego z dwóch sektorów:

a) sektor środowiska - projekty zapewniające osiągnięcie celów określonych w Traktacie WE, w szczególności projekty zgodne z priorytetami polityki ochrony środowiska zgodnymi z odpowiednimi planami działania na rzecz ochrony środowiska i trwałego rozwoju.

Fundusz daje pierwszeństwo projektom z zakresu zaopatrzenia w wodę pitną , oczyszczania ścieków i usuwania odpadów stałych. Do finansowania z Funduszu kwalifikują się również działania odnoszące się do ponownego zalesiania, kontroli erozji i ochrony przyrody.

b) sektor transportu - projekty ustanawiające i rozwijające infrastrukturę transportową, określoną w wytycznych dotyczących transeuropejskich sieci transportowych (TEN).

Należy zachować właściwą równowagę w finansowaniu projektów z zakresu infrastruktury transportowej i ochrony środowiska .

Przewodnik po Funduszu Spójności na lata 2000-2006 dla Państw Członkowski do pobrania :

EN - English ES - Español FR - Français GR - ελληνικά PT - Português

Zasady określające kwalifikowalność wydatków z Funduszu Spójności :

ROZPORZĄDZENIE NR 16/2003

IV W jaki sposób są zarządzane projekty finansowane z Funduszu Spójności ?

Państwa Członkowskie składają wnioski o dofinansowanie do Komisji Europejskiej, która zazwyczaj rozpatruje je w ciągu trzech miesięcy. Propozycje dotyczące projektów muszą zawierać wyjaśnienie kluczowych aspektów przedsięwzięć, które zamierza się podjąć wraz z uzasadnieniem zamierzeń, analizę wykonalności i sposób finansowania projektu oraz charakterystykę wpływu społeczno-gospodarczego i w sektorze ochrony środowiska. Wszystkie projekty muszą być zgodne z obowiązującymi przepisami prawodawstwa wspólnotowego, w szczególności zasadami konkurencji, ochrony środowiska i zamówień publicznych.

Komisja sprawdza, czy spełnione są wszystkie kryteria dofinansowania, szczególnie biorąc pod uwagę:

  • korzyści gospodarcze i społeczne, które przyniesie projekt w perspektywie średniookresowej, wykazane w analizie poniesionych kosztów i przewidywanych korzyści,
  • wkład projektu w osiąganie celów wspólnotowych w sektorze ochrony środowiska i/lub transeuropejskich sieci transportowych ,
  • zgodność projektu z celami ustanowionymi przez dane Państwo Członkowskie,
  • zgodność projektów z innymi politykami Wspólnoty i działaniami podejmowanymi w ramach Funduszy Strukturalnych.

Całkowita kwota pomocy UE nie może przekraczać 85 % wydatków publicznych lub innych wydatków równoważnych i jest uzależniona od rodzaju działań, które będą podejmowane. W wypadku projektów, które wytwarzają dochód, wysokość wsparcia wylicza się na podstawie wielkości przewidywanego dochodu. Zasada „zanieczyszczający płaci” (sprawca zanieczyszczeń pokrywa koszty naprawy wyrządzonych szkód) ma również wpływ na kwotę przyznawanej pomocy . W odniesieniu do projektów, które mają być realizowane w okresie krótszym niż dwa lata, lub, gdy pomoc wspólnotowa jest mniejsza niż 50 mln. euro, początkowe zobowiązanie w wysokości 80% pomocy finansowej może zostać podjęte w momencie przyjęcia przez Komisję decyzji o przyznaniu pomocy . Łączna wielkość wsparcia projektu z Funduszu i innych rodzajów pomocy nie może przekraczać 90% łącznych wydatków związanych z jego realizacją. W wyjątkowych sytuacjach, Komisja może pokryć 100 % ogólnych kosztów badań przygotowawczych i pomocy technicznej, jednakże, wobec ograniczonych środków dostępnych na tego rodzaju wsparcie, sprowadza się ono do pomocy technicznej w obrębie UE.

Państwa Członkowskie są odpowiedzialne za wdrożenie projektów zgodnie z decyzją Komisji, za zarządzanie funduszami, przestrzeganie harmonogramu realizacji projektu, przestrzeganie zgodności z planem finansowania i, przede wszystkim, zapewnienie kontroli finansowej. Komisja przeprowadza regularne kontrole i wszystkie projekty podlegają stałemu monitorowaniu. Ponadto, Rozporządzenie Komisji nr 621/2004 ustanawia zasady działań informacyjnych i promocyjnych , dotyczących przedsięwzięć Funduszu Spójności, które muszą być przestrzegane przez Państwa Członkowskie (więcej informacji można uzyskać na stronie).

Bezpośredni dostęp do rocznych raportów można uzyskać ze strony internetowej

Przykłady projektów znajdują się na stronie internetowej

Madrid Metro

V Podział środków dla poszczególnych państw

W latach 2000-2006 na rzecz Funduszu Spójności Unia Europejska przeznaczyła ponad 28.212 milionów euro (według cen z roku 2004). Przyznane środki dla państw:

Fundusz Spójności dla czterech kwalifikujących się Państw Członkowskich, średnia alokacja, 2000–06 ( 1)

Elláda
España
Ireland
Portugal
3 388
12 357
584
3 388

( 1) Irlandia tylko do końca 2003 r. (zobowiązania w milionach euro według cen z 2004 r.)

Fundusz Spójności dla dziesięciu nowych kwalifikujących się Państw Członkowskich, średnia alokacja, 2004–06

Česká Rep.
Eesti
Kypros
Latvija
Lietuva
Magyarország
Malta
Polska
Slovenija
Slovensko
936,05
309,03
53,94
515,43
608,17
1 112,67
21,94
4 178,60
188,71
570,50

(zobowiązania w milionach euro według cen z 2004 r.)

VI Jakie zmiany nastąpią po roku 2006?

Zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej , Fundusz Spójności będzie bardziej zintegrowany z funkcjonowaniem Funduszy Strukturalnych (link do „Trzeciego raportu na temat spójności gospodarczej i społecznej” i propozycje dotyczące nowego pakietu legislacyjnego).

Z jednej strony, propozycja dotycząca rozporządzenia ustanawiającego Fundusz Spójności , utrzymuje kryteria kwalifikowania się do pomocy ( próg 90 % PNB i limit pomocy 85 %) oraz warunki przyznawania pomocy z Funduszu Spójności.

Z drugiej strony, Komisja proponuje przejście z systemu wspierania projektów na system wspierania programów. Zatwierdzenie Komisji będzie wymagane wyłącznie w wypadku dużych projektów (25 milionów euro dla projektów dotyczących środowiska naturalnego i 50 milionów euro dla projektów dotyczących transportu). Dlatego też, na instytucjach zarządzających Funduszem Spójności będzie spoczywała większa odpowiedzialność w zakresie wyboru, oceny, przyznawania finansowania, monitorowania, zarządzania i zapewnienia odpowiedniego tempa realizacji projektów, by zapobiec stratom środków przyznanych w ramach pomocy, ponieważ będzie obowiązywała dyscyplina wydatkowania środków przez cały okres realizacji programu (np. zasada „n+2”).

Wsparciem będą objęte nie tylko duże projekty dotyczące infrastruktury transportowej i ochrony środowiska, lecz także projekty w dziedzinie efektywności energetycznej, energii odnawialnej i transportu intermodalnego, miejskiego i zbiorowego.

W propozycji Komisji przewiduje się przeznaczenie 26 % (czyli 63 miliardów euro) globalnej dotacji dla instrumentów polityki strukturalnej na rzecz Funduszu Spójności.

Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w artykule „Fundusz Spójności w czasie przemian”

Portugal Alqueva dam , hydro powerplant

VII Rozporządzenia dotyczące Funduszu Spójności

Fundusz Spójności został ustanowiony Rozporządzeniem (WE) nr 1164/94 z zastrzeżeniem możliwości wprowadzenia zmian. . To rozporządzenie zostało następnie znowelizowane

rozporządzeniem (WE) nr 1264/99 i rozporządzeniem (WE) nr 1265/99

Zarządzanie i kontrola pomocy i procedury dokonywania korekt finansowych – R0ZPORZĄDZENIE NR 1386/2002

Kwalifikowanie się do finansowania – R0ZPORZĄDZENIE NR 16/2003

Działania informacyjne i promocyjne – R0ZPORZĄDZENIE NR 621/2004

 

Po rozszerzeniu Unii 1 maja 2004 r., rozporządzenia dotyczące Funduszu Spójności stosują się do 10 nowych Państw Członkowskich do końca 2006 r. (zob. załącznik II do Aktu Przystąpienia).