Ścieżka nawigacji


PRZYDATNE LINKI
Wniosek o patronat honorowy Komisji Europejskiej
Włoska prezydencja w UE
10 lat Polski w UE
Portal Unii Europejskiej
Infolinia Europe Direct
José Manuel Barroso - przewodniczący Komisji Europejskiej
Europejski portal e-sprawiedliwość
Twoja Europa
Strona z konsultacjami społecznymi prowadzonymi przez Komisję Europejską
Konsultacje społeczne w sprawie strategii „Europa 2020”
Opuszczają Państwo portal Europa i wchodzą na inną stronę internetową, której polityka ochrony prywatności może się różnić od tej w portalu Europa.
Europejskie Centrum Konsumenckie POLSKA
SOLVIT
Kącik dla dzieci
Kącik dla nauczycieli
Biuro Informacyjne Parlamentu Europejskiego
Opuszczają Państwo stronę Komisji Europejskiej i wchodzą na stronę EURANET - to wspólne przedsięwzięcie kilkunastu radiofonii europejskich poświęcone tematyce UE
Strategia Europa 2020 a pozycja Europy w świecie
Wyślij tę stronę pocztą elektronicznąWyślij tę stronę pocztą elektronicznąPrintPrint

20/06/2012 15:24:05

SPECJALNIE DLA INTERNAUTÓW* odwiedzających stronę Przedstawicielstwa KE w Polsce dr Wojciech Kazanecki**, analityk Dolnośląskiego Ośrodka Studiów Strategicznych, pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu zastanawia się, jakie są szanse na realizację założeń Strategii Europa 2020, w oparciu o którą Unia Europejska chce wzmocnić swoją pozycję w świecie. Czy w ramach działań bieżących, mających na celu sprawne uporanie się z kryzysem Wspólnoty, uda się nie stracić z horyzontu celów długofalowych? Czy państwa członkowskie będą w stanie w trwały sposób włączyć się w realizację Strategii?

    Strategia Europa 2020 a pozycja Europy w świecie

    Podczas niedawno zakończonego Wrocław Global Forum dyskutowano m.in. o roli i pozycji Europy w świecie. W trakcie debaty głos zabrał dr Jan Kluczyk, znany polski biznesmen, który bardzo przytomnie zauważył zmianę w pozycji Europy (a szerzej, świata atlantyckiego reprezentowanego głównie przez Europę i Amerykę Północną) – z centrum świata do jednego, i to wcale nie najważniejszego, gracza na światowej szachownicy. Konstatacja co do malejącej roli Europy na arenie międzynarodowej została dostrzeżona przez myślicieli oraz decydentów europejskich już pod koniec ubiegłego wieku. Reakcją było opracowanie planu działań znanego potocznie pod nazwą „Strategia lizbońska”, który został przyjęty w formie konkluzji prezydencji[1]. Jako „nowy cel strategiczny” przyjęto, aby UE „stała się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką na świecie, opartą na wiedzy, zdolną do zrównoważonego rozwoju, posiadającą więcej (oraz lepszych) miejsc pracy z uwzględnieniem większej spójności społecznej”. Nadzieję na realizację takiego właśnie scenariusza wiązano m.in. z wprowadzeniem jednolitej waluty euro oraz z rozszerzeniem Europy o nowe kraje członkowskie. W celu jego realizacji założono podjęcie szeregu działań, które miały sprawić, że Europa zacznie szybko nadrabiać dystans do USA, które były wskazywane jako główny punkt odniesienia. Szybko okazało się, że plany te były na wyrost i dlatego już w latach 2004-2005 przystąpiono do ich weryfikacji, czego rezultatem była tzw. odnowiona strategia lizbońska. Jak wiadomo jednak, Unia nie tylko nie zdołała zbliżyć się do Stanów Zjednoczonych, ale nawet straciła przewagę nad dynamicznie rozwijającymi się gospodarkami azjatyckimi. Udało się co prawda wprowadzić szereg propozycji wpisujących się w ideę Strategii (np. jednolity wzór życiorysu, tzw. Europass, choć należy zaznaczyć, że nie wynikał on z niej wprost, lecz był efektem działań zmierzających do stworzenia „europejskiej przestrzeni kwalifikacji.”[2]), lecz nie spowodowało to zmian na miarę oczekiwań. Kryzys w gospodarce światowej, który obecnie jest dotkliwie odczuwalny zwłaszcza w krajach południa Europy, okazał się gwoździem do trumny strategii lizbońskiej. Tym niemniej nie zarzucono idei opracowania panu działań o charakterze strategicznym. Nową koncepcją stała się Strategia Europa 2020, którą przyjęto w pierwszej połowie 2010 r. Wyznaczyła ona nowe cele dla Wspólnoty na bieżącą dekadę.

    Nie zagłębiając się w szczegóły tego niezbyt rozbudowanego (w porównaniu do polskich strategii rozwoju kraju oraz ich regionalnych odpowiedników[3]) dokumentu, warto przybliżyć pokrótce jego najważniejsze postulaty[4]. Przyjęta najpierw w formie Komunikatu Komisji w marcu 2010 r., a następnie w czerwcu tego roku podczas szczytu Rady Europejskiej, „EUROPA 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”[5] wyznacza trzy „wzajemnie ze sobą powiązane priorytety:

    • rozwój inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji;
    • rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej;
    • rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu: wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną.

    Warto zauważyć, że na stronie internetowej dedykowanej Strategii Europa 2020 wymieniono 4 priorytety, dodając jeszcze Zarządzanie gospodarką (ang. Economic governance), co wiązać należy bezpośrednio z przedłużającym się kryzysem finansowym i gospodarczym w strefie euro[6].

    Co warte podkreślenia, twórcy dokumentu, mając na względzie możliwość realnej oceny realizacji wyznaczonych priorytetów, określili dokładnie, w sposób ilościowy, pięć celów, jakie należy osiągnąć w skali całej Wspólnoty do roku 2020. I tak, w myśl zapisów Strategii w 2020 r. 1) wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20-64 lat powinien wynosić 75%; 2) na inwestycje w badania i rozwój należy przeznaczać 3% PKB Unii; 3) należy osiągnąć cele „20/20/20” w zakresie klimatu i energii (w tym ograniczenie emisji dwutlenku węgla nawet o 30%, jeśli pozwolą na to warunki); 4) liczbę osób przedwcześnie kończących naukę szkolną należy ograniczyć do 10%, a co najmniej 40% osób z młodego pokolenia powinno zdobywać wyższe wykształcenie; na koniec zaś 5) liczbę osób zagrożonych ubóstwem należy zmniejszyć o 20 mln. Cele te, jakkolwiek mogą budzić wątpliwości co do ich wagi we wzmocnieniu pozycji Europy w świecie, to mają jedną zaletę: są proste do zmierzenia i do porównania, a więc nadają się do prowadzenia wszelkich programów i projektów w skali zarówno europejskiej, jak i pojedynczego kraju. Jest to ważne, gdyż uznano, że realizacja Strategii Europa 2020 musi przebiegać dwutorowo: z jednej strony powinna być ona wdrażana na poziomie całej Unii, z drugiej natomiast każdy kraj członkowski ma za zadanie przyjąć plan realizacji strategii ze wskazaniem swoich wartości docelowych w poszczególnych celach strategicznych. W zależności od tendencji wzrostowych opracowano, opierając się na metodzie ekstrapolacji, trzy scenariusze rozwoju: Trwała odbudowa, Spowolniona odbudowa, Stracona dekada (zob. poniżej). Jest jeszcze zbyt wcześnie, żeby ocenić, który z nich zostanie do 2020 r. zrealizowany, aczkolwiek wydaje się, że obecnie najbliższy rzeczywistości jest niestety scenariusz trzeci. 

     

    Rysunek 1. Trzy scenariusze dla Europy. Źródło: Europa 2020. Strategia ...

    Na szczeblu „Dwudziestki Siódemki” Strategia Europa 2020 jest realizowana za pomocą siedmiu tzw. projektów przewodnich (ang. flagship projects). Trzy pierwsze odnoszą się do pierwszego priorytetu, dwa następne do priorytetu drugiego, a dwa ostatnie przypisane są do priorytetu nr 3. Te projekty to:

    • Unia innowacji” – projekt na rzecz poprawy warunków ramowych i dostępu do finansowania badań i innowacji, tak by innowacyjne pomysły przeradzały się w nowe produkty i usługi, które z kolei przyczynią się do wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy;
    • Młodzież w drodze” – projekt na rzecz poprawy wyników systemów kształcenia oraz ułatwiania młodzieży wejścia na rynek pracy;
    • Europejska agenda cyfrowa” – projekt na rzecz upowszechnienia szybkiego Internetu i umożliwienia gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom czerpania korzyści z jednolitego rynku cyfrowego;
    • Europa efektywnie korzystająca z zasobów” – projekt na rzecz uniezależnienia wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów, przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii, modernizacji transportu oraz propagowania efektywności energetycznej;
    • Polityka przemysłowa w erze globalizacji” – projekt na rzecz poprawy otoczenia biznesu, szczególnie w odniesieniu do MŚP, oraz wspierania rozwoju silnej i zrównoważonej bazy przemysłowej, przygotowanej do konkurowania na rynkach światowych;
    • Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia” – projekt na rzecz modernizacji rynków pracy i wzmocnienia pozycji obywateli poprzez rozwój kwalifikacji przez całe życie w celu zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej i lepszego dopasowania popytu do podaży na rynku pracy, między innymi dzięki mobilności siły roboczej;
    • Europejski program walki z ubóstwem” – projekt na rzecz zapewnienia spójności społecznej i terytorialnej, tak aby korzyści płynące ze wzrostu gospodarczego i zatrudnienia były szeroko dostępne, a osoby ubogie i wykluczone społecznie mogły żyć godnie i aktywnie uczestniczyć w życiu społeczeństwa.

    Co istotne, w Strategii zaznaczono, że sercem strategii będzie Rada Europejska, a więc najwyższa rangą instytucja Unii. Oznacza to, to przywódcy polityczni, a nie urzędnicy, mają być bezpośrednio odpowiedzialni za sukces Europy 2020. Komisji przyznano rolę instytucji monitorującej oraz dbającej o właściwą realizację projektów przewodnich. Pozostałym instytucjom również przyznano odpowiednie zadania[7]. Dbając o zapewnienie koordynacji i spójności w działaniach poszczególnych krajów i instytucji wprowadzono w życie koncepcję „Semestru europejskiego” polegającego na wspólnym harmonogramie działań trwającym od marca do czerwca danego roku[8].

    Drugim poziomem, na którym realizowana jest Strategia Europa 2020 jest poziom narodowy, odnoszący się do danego kraju i przez niego podejmowany. Polska realizuje Strategię Europa 2020 bazując na dwóch kluczowych dokumentach: Programie konwergencji (uchwalonym 30.04.2004 i podlegającym corocznej aktualizacji) oraz Krajowym Programie Reform , przyjętym 26 kwietnia 2011 r., zaktualizowanym na lata 2012/2013[9]. Rada Unii Europejskiej, po zasięgnięciu opinii innych instytucji, opierając się na zaleceniu Komisji, wydała w dniu 30 maja 2012 r. zalecenia w sprawie Krajowego Programu Reform Polski z 2012 r., zawierające jednocześnie opinię Rady na temat przedstawionego przez Warszawę Programu Konwergencji na lata 2012–2015[10]. W ten sposób prowadzony jest dialog między instytucjami unijnymi a danym krajem, mający na celu zapewnienie sprawnej realizacji zapisów Strategii[11].

    Porównanie z wybranymi gospodarkami innych krajów (wybrałem, oprócz „Dwudziestki Siódemki”, jeszcze USA, Japonię i – tytułem pewnej inspiracji, a zarazem prowokacji intelektualnej – Turcję) z wykorzystaniem danych Eurostatu pokazuje, że niezależnie od podejmowanych działań zaplanowanych w Strategii, Unii Europejskiej wciąż brakuje sił, by zacząć nadrabiać dystans do najbardziej rozwiniętych gospodarek świata. Stąd też niezbędne są dalsze reformy, a wręcz być może zdefiniowanie na nowo modelu europejskiego.

    W uzupełnieniu do powstawania dokumentów strategicznych należy zauważyć rolę, jaką w budowaniu pozycji Europy w świecie w XXI w. odgrywać miały reguły instytucjonalne Wspólnot nakreślone najpierw w Konstytucji dla Europy, a następnie w Traktacie Lizbońskim. Wiele osób wciąż ma w pamięci prace Konwentu dla Europy, który miał za zadanie wypracować nową formułę instytucjonalną Unii. Wyrazem zmian miała być „konstytucja” i właśnie m.in. ze względu na samą nazwę tego nowego traktatu spotkał się on ze zdecydowanym oporem społeczeństw i klasy politycznej w poszczególnych krajach Europy. Okazało się, że nie jesteśmy jeszcze gotowi do uznania prymatu Europy nad państwem narodowym (dla wielu właśnie to oznaczało przyjęcie „konstytucji”) i pewnie do dziś niewiele się w tej kwestii zmieniło. Traktat z Lizbony, przyjęty z końcem 2009 r. można potraktować jako swoiste wyjście awaryjne z patowej sytuacji, jaka powstała w związku ze sprzeciwem części państw wobec Konstytucji dla Europy. Od tej pory Unia ma swojego prezydenta, ma swojego ministra spraw zagranicznych, buduje swoje służby dyplomatyczne, przygotowuje się do zmian w sposobie głosowania w Radzie a Parlament Europejski uzyskał większy wpływ na proces podejmowania decyzji. Kierunek zmian wydaje się być słuszny, powstaje jednak pytanie o ich realny wpływ na pozycję Europy w świecie. Obecnie wydaje się, że o wiele ważniejsze od ilości placówek dyplomatycznych pod unijną flagą jest pobudzenie wzrostu gospodarczego i przezwyciężenie marazmu, w jakim znalazł się Stary Kontynent (określenie to wydaje się w coraz bardziej dosłowny sposób pasować do opisu krajów Unii). Do tego o wiele bardziej nadaje się Strategia Europa 2020, lecz – biorąc pod uwagę krótki czas jej funkcjonowania – jest jeszcze za wcześnie na ocenę celności jej zapisów. Z drugiej strony, analizując raport w końca 2011 r., oceniający realizację celów Strategii na poziomie narodowym na rok 2012[12] widać wyraźnie, że położono duży nacisk na sprawność systemu wdrażania i monitoringu w skali całej Wspólnoty, co należy przyjąć z uznaniem.

    Warto jednak już teraz wziąć pod uwagę fakt, że w obliczu kryzysu, jaki dotknął w ostatnich miesiącach nie tylko gospodarki poszczególnych krajów, ale i samą ideę solidarności europejskiej, nawet najlepsze zapisy strategiczne oraz największa determinacja w ich wdrażaniu mogą niestety nie wystarczyć do realizacji celów wyznaczonych w Strategii Europa 2020. Przewodniczący Komisji stwierdził we słowie wstępnym do Strategii, że „Warunkiem naszego powodzenia jest pełne zaangażowanie europejskich przywódców i instytucji. Do realizacji nowej strategii potrzebne są skoordynowane działania w całej Europie, obejmujące również partnerów społecznych i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego.  Tylko dzięki współpracy Unia może przezwyciężyć kryzys i wyjść z niego wzmocniona”. Batalia o przyszłość Europy w świecie wciąż trwa.

     

    * Powyższy tekst stanowi wyraz osobistych opinii i poglądów autora.

    ** Dr Wojciech Kazanecki jest pracownikiem Dolnośląskiego Centrum Informacji Naukowej i Ekonomicznej Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu; nauczycielem akademickim (m.in. visiting lecturer ICN Business School Nancy-Metz od 2010 r.); założycielem (2004) i prezesem Dolnośląskiego Ośrodka Studiów Strategicznych, a od 2012 r. członkiem Zespołu Młodych Naukowców przy Komitecie Prognoz "Polska 2000 Plus" Polskiej Akademii Nauk. W lat. 2010-2011 był dyrektorem Wydziału Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Zajmuje się problematyką stosunków międzynarodowych, rozwoju regionalnego, a także badaniami nad przyszłością.



    [1] Lisbon European Council 23 and 24 March 2000 Presidency Conclusions, dostępne na: http://www.europarl.europa.eu/summits/lis1_en.htm (odczyt: czerwiec 2012).

    [2] Decyzja Nr. 2241/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie jednolitych ram wspólnotowych dla przejrzystości kwalifikacji i kompetencji (Europass), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej z 31.12.2004, L 390/6.

    [3] Pełny wykaz obowiązujących dokumentów strategicznych oraz ich treść lub odnośniki do treści znaleźć można na stronie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego: www.mrr.gov.pl (odczyt: czerwiec 2012).

    [4] O dyskusji na temat Strategii pisał w 2010 r. na tej stronie Tomasz G. Grosse, Strategia „Europa 2020” – założenia i dyskusja, http://ec.europa.eu/polska/news/opinie/100311_ue_2020_t.grosse_pl.htm (odczyt: czerwiec 2012).

    [5] Komisja Europejska, Komunikat Komisji, „EUROPA 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”, KOM(2010) 2020 wersja ostateczna, Bruksela, 3.3.2010, passim.

    [6] Więcej: http://ec.europa.eu/europe2020/index_en.htm (odczyt: czerwiec 2012).

    [9] Warto zauważyć, że już w 2008 r. Rada Ministrów przyjęła taki dokument, mający na celu realizować zapisy „odnowionej Strategii lizbońskiej” (patrz wyżej).

    [11] Dodatkowo, na stronie Europa 2020 można sprawdzić, jak dany kraj realizuje założone wskaźniki – przez porównanie do osiągnięć całej Wspólnoty, jak i w odniesieniu do poszczególnych krajów.

    [12] European Commission, Progress Report On The Europe 2020 Strategy to the Communication from the Commission to the European Parliament, The Council, The European Economic and Social Committee and the Committee of Regions, Annual Growth Survey 2012, Brussels, 23.11.2011, COM(2011) 815 final, Vol. 2/5 - ANNEX I. Raport dostępny na: http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/ags2012_annex1_en.pdf (odczyt: czerwiec 2012).

    Ostatnia aktualizacja: 20/06/2012  |Początek strony