I. Priorytety i ograniczenia belgijskiej prezydencji

Belgia pełniła funkcję prezydencji w Unii Europejskiej w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2010 r. Była to już dwunasta prezydencja tego państwa w historii Wspólnot Europejskich, a następnie Unii Europejskiej. Jednak w porównaniu z poprzednimi była ona sprawowana pod reżimem nowego traktatu rewizyjnego, czyli traktatu lizbońskiego z 13 grudnia 2007 r., który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. i wprowadził wiele istotnych ograniczeń w funkcjonowaniu prezydencji Unii Europejskiej w ogóle. Prezydencja belgijska stanowiła jeden z elementów składowych prezydencji grupowej, sprawowanej przez trzy następujące państwa: Hiszpanię (1 stycznia - 30 czerwca 2010 r.), Belgię (1 lipca - 31 grudnia 2010 r.) i Węgry (1 stycznia-30 czerwca 2011 r.). Hiszpania, Belgia i Węgry przez okres dwóch lat przygotowywały na szczeblu dyplomatów i ekspertów, a następnie opracowały wspólny osiemnastomiesięczny program działania. Mimo iż nie zawierał on zbyt wielu ambitnych postulatów, a raczej kwestie od dawna zajmujące ważne miejsce w agendzie Unii Europejskiej (m.in. modernizacja ekonomiczna, technologiczna, socjalna i ekologiczna Unii, strategia rozszerzeniowa Unii, nowa pozycja międzynarodowa Unii), to państwa stanowiące trio przestrzegały jego postanowień, w ten sposób wypełniając również funkcję planistyczną prezydencji.

Rząd Belgii zgrupował priorytety swojej prezydencji w pięciu obszarach tematycznych. Były to:

• skuteczniejsza walka z kryzysem ekonomicznym przez ustanowienie nowych mechanizmów zapobiegawczych;
• działania na rzecz ochrony środowiska naturalnego poprzez wspieranie rozwoju gospodarki niskoemisyjnej oraz realizację postanowień konferencji klimatycznej w Kopenhadze z 2009 r.;
• kontynuacja budowy przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości Unii przez działania na rzecz ustanowienia wspólnej polityki azylowej, poprawę koordynacji współpracy w zakresie walki z nielegalną imigracją i przestępczością zorganizowaną;
• budowa spójnego modelu społecznego poprzez zwiększenie zabezpieczenia społecznego obywateli Unii oraz podniesienie standardów ochrony zdrowia;
• wzmocnienie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii przez budowę Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, zakończenie negocjacji akcesyjnych Unii z Chorwacją, rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Islandią i kontynuację negocjacji z Turcją, a także wzmocnienie współpracy Unii z państwami Afryki i Azji. 

W odróżnieniu od prezydencji hiszpańskiej, która przypadła na pierwszą połowę 2010 r., rząd belgijski podczas sprawowania swojego przewodnictwa pozostawał w cieniu przewodniczącego Rady Europejskiej i wysokiej przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Wynikało to zarówno z faktu, że funkcję przewodniczącego Rady Europejskiej pełni obecnie były belgijski premier Herman Van Rompuy, jak też było podyktowane polityczną wolą belgijskiej prezydencji bezwzględnego podporządkowania się reżimowi traktatu lizbońskiego. Rząd Belgii chciał również za wszelką cenę uniknąć negatywnych doświadczeń prezydencji hiszpańskiej w tym zakresie. Próba utrzymania przez Hiszpanię mocnej pozycji prezydencji w zakresie reprezentowania Unii Europejskiej na zewnątrz doprowadziła bowiem do konfliktu kompetencyjnego z przewodniczącym Rady Europejskiej i zakończyła się odwołaniem w marcu 2010 r. przez amerykańskiego prezydenta Baracka Obamę posiedzenia na szczycie UE-USA. Ostatecznie do zwołania posiedzenia szefów państw lub rządów UE-USA doszło dopiero 20 listopada 2010 r. podczas prezydencji belgijskiej.

Paradoksalnie kryzys polityczny w Belgii, który wybuchł w czerwcu 2010 r., nie utrudnił w zasadniczy sposób tymczasowemu rządowi Yvesa Leterme realizacji założonych priorytetów. Przeciwnie, większość ministrów tego rządu, zdając sobie sprawę z przejściowego charakteru tegoż gabinetu, koncentrowała niemal całą swoją aktywność polityczną właśnie na sprawach Unii Europejskiej. Negatywne skutki kryzysu politycznego w Belgii zostały również w pewnym sensie zrównoważone dużym doświadczeniem dyplomatycznym przedstawicieli belgijskich władz w sprawach dotyczących Unii Europejskiej. Ponadto stabilizującą rolą odgrywało w tym przypadku także trio, które wspólnie opracowało, a następnie rzetelnie realizowało osiemnastomiesięczny program działania.

II. Osiągnięcia i niepowodzenia belgijskiej prezydencji

Mimo wspomnianych ograniczeń całkowity bilans działań prezydencji belgijskiej wypada pozytywnie. Rządowi belgijskiemu udało się zrealizować większość spośród przyjętych priorytetów. Do najważniejszych osiągnięć prezydencji belgijskiej należą:

1. Kompromis w sprawie budżetu na rok 2011, który został osiągnięty dzięki intensywnym rokowaniom prowadzonym przez belgijską prezydencję, zwłaszcza w okresie od listopada do grudnia 2010 r. Mimo impasu w rokowaniach w listopadzie 2010 r., spowodowanego sporem pomiędzy płatnikami netto (Niemcy, Wielka Brytania, Holandia i Szwecja) a Parlamentem Europejskim, już w grudniu tegoż roku udało się osiągnąć stosowne porozumienie. Był to pierwszy roczny budżet Unii Europejskiej uchwalony po wejściu w życie traktatu lizbońskiego. Rokowania w sprawie jego przyjęcia stanowiły też rodzaj testu dla Parlamentu Europejskiego, który przy tej okazji próbował sprawdzić w praktyce nowe postanowienia traktatu lizbońskiego, nadające mu większe uprawnienia w procedurze uchwalania rocznego budżetu i wieloletnich ram finansowych. 

2. Działania mające na celu zwiększenie stabilności finansowej, poprawę finansów publicznych oraz koordynację polityk gospodarczych państw członkowskich Unii Europejskiej stanowiły jeden z najważniejszych obszarów aktywności mediacyjnej, administracyjnej i koordynacyjnej prezydencji sprawowanej przez Belgię. Na nadzwyczajnym posiedzeniu ECOFIN w dniach 9-10 maja 2010 r. Rada i państwa członkowskie uzgodniły ustanowienie tymczasowego mechanizmu stabilizacyjnego, służącego utrzymaniu stabilności finansowej państw strefy euro, znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Miał on obejmować fundusz stabilizacyjny (Europejski Mechanizm Stabilności Finansowej – EFSM) oraz Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF).

Europejski Mechanizm Stabilności Finansowej został utworzony na mocy decyzji Rady Unii Europejskiej z 11 maja 2010 r. Natomiast 7 czerwca 2010 r. państwa członkowskie strefy euro ustanowiły Europejski Instrument Stabilności Finansowej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na mocy prawa luksemburskiego, na emisje z którego państwa członkowskie strefy euro wnoszą proporcjonalne gwarancje do całkowitej kwoty 440 mld euro. Podczas belgijskiej prezydencji Rada Unii Europejskiej i Parlament Europejski osiągnęły również ostateczne porozumienie w sprawie przyszłych zasad sprawowania nadzoru nad sektorem finansowym. Ustanowiono Europejski System Nadzoru Finansowego, do którego należą trzy zorganizowane sektorowo organy nadzorcze: Europejski Organ Nadzoru Bankowego (EBA), Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) oraz Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA).

Utworzono również Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego (ESRB), złożoną głównie z delegatów banków centralnych. Jej podstawowym zadaniem jest ostrzeganie przed nowymi zagrożeniami kryzysem finansowym i gospodarczym w Unii Europejskiej. Wszystkie trzy wspomniane organy i rada rozpoczęły działalność 1 stycznia 2011 r. Dzięki aktywności prezydencji belgijskiej zawarto również porozumienie w sprawie tzw. semestru europejskiego, czyli cyklu wzajemnych ocen planów budżetowych. Zobowiązuje ono państwa członkowskie do przedkładania od 1 stycznia 2011 r. Radzie Unii Europejskiej ich dorocznych projektów budżetu i programów reform strukturalnych.

Ponadto w czasie posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 28-29 października 2010 r. postanowiono, że państwa członkowskie Unii Europejskiej utworzą stały mechanizm antykryzysowy służący ochronie stabilności finansowej strefy euro. 16 grudnia 2010 r. prezydencja belgijska przedłożyła Radzie Europejskiej propozycję zmiany przepisów art. 136 TFUE w oparciu o uproszczoną procedurę rewizji traktatów w celu ustanowienia funduszu ratunkowego dla państw członkowskich strefy euro, mających problemy finansowe. Jeszcze w tym samym dniu Rada Europejska podjęła decyzję o skonsultowaniu się w tej sprawie z Parlamentem Europejskim, Komisją Europejską i Europejskim Bankiem Centralnym. Po uzyskaniu pozytywnych opinii trzech wspomnianych instytucji, 25 marca 2011 r. Rada Europejska podjęła decyzję o zmianie przepisów art. 136 TFUE w oparciu o uproszczoną procedurę rewizji traktatów, która to zmiana umożliwia ustanowienie Europejskiego Mechanizmu Stabilizacyjnego (EMS), jeżeli będzie to niezbędne dla ochrony stabilności strefy euro jako całości. EMS ma rozpocząć działalność 1 stycznia 2013 r. i będzie dysponował całkowitym kapitałem subskrybowanym w wysokości 700 mld euro, przeznaczonym m.in. na kredyty dla członków strefy euro, dotkniętych skutkami kryzysu. W czerwcu 2013 r. powinien on zastąpić EFSF i EFSM.

3. W okresie sprawowania prezydencji przez Belgię Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję w sprawie zintegrowanych wytycznych dla polityk zatrudnienia i gospodarczych państw członkowskich Unii Europejskiej. Mają one umożliwić realizację strategii zatrudnienia i wzrostu gospodarczego Europa 2020, która została przyjęta przez Radę Europejską w czerwcu 2010 r. jako alternatywa dla zakończonej niepowodzeniem strategii lizbońskiej. Wytyczne dla polityk zatrudnienia i gospodarczych państw członkowskich winny umożliwić realizację celów strategii Europa 2020 na poziomie krajowym i unijnym. Na podstawie tychże wytycznych rządy państw członkowskich opracują bowiem krajowe programy reform, realizowanych w ramach nowej strategii.

4. Pod auspicjami prezydencji belgijskiej osiągnięto dalsze postępy w realizacji strategii rozszerzeniowej Unii Europejskiej. 27 lipca 2010 r. rozpoczęły się oficjalne negocjacje akcesyjne z Islandią. 17 grudnia 2010 r. Rada Europejska nadała Czarnogórze status państwa kandydującego do Unii Europejskiej. Ponadto w okresie prezydencji belgijskiej Rada Unii Europejskiej przekazała do zaopiniowania Komisji Europejskiej wniosek akcesyjny Serbii. W pierwszym raporcie okresowym na temat zdolności akcesyjnych Islandii Komisja Europejska wydała opinię, że państwo to w wysokim stopniu spełnia kryteria kopenhaskie. Ponadto do końca grudnia 2010 r. zamknięto pięć kolejnych obszarów negocjacyjnych z Chorwacją, ale nie udało się otworzyć ani zamknąć żadnego rozdziału negocjacyjnego z Turcją. O ile negocjacje akcesyjne z Chorwacją weszły zatem w fazę końcową, o tyle pertraktacje z Turcją osiągnęły jedynie niewielki postęp. W tym kontekście należy jedynie odnotować, że w raporcie okresowym Komisji Europejskiej na temat Turcji znalazło się stwierdzenie, iż państwo to osiągnęło postęp w wypełnianiu politycznych kryteriów akcesji (referendum z 12 września 2010 r. w sprawie zmiany konstytucji).

5. Z inicjatywy prezydencji belgijskiej Rada Unii Europejskiej i Parlament Europejski osiągnęły polityczne porozumienie w sprawie zmian w statusie rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, ustanowionego na mocy dyrektywy Rady z 25 listopada 2003 r. Zainicjowane przez prezydencję prace legislacyjne nad tym i innymi aktami prawodawczymi mają na celu ustanowienie do 2012 r. Wspólnego Europejskiego Systemu Azylowego (CEAS). Winien on zapobiegać dotychczasowym nadużyciom w procedurach azylowych przez wprowadzenie we wszystkich państwach członkowskich jednakowych zasad traktowania osób ubiegających się o azyl (m.in. jednakowe warunki przyjmowania wniosków, rozwiązania proceduralne i zasady określania statusu uchodźcy). W grudniu 2010 r. na Malcie odbyło się inauguracyjne posiedzenie Zarządu Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu, którego celem jest m.in. zapewnienie spójności polityk azylowych państw członkowskich.

6. 26 lipca 2010 r. Rada ds. Ogólnych podjęła decyzję w sprawie organizacji i i zasad funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ). Aktywność prezydencji belgijskiej głównie w sensie legislacyjnym (m.in. korekta budżetu ogólnego UE na 2010 r., niezbędna dla uruchomienia ESDZ) w dużej mierze ułatwiła ustanowienie, a następnie rozpoczęcie z dniem 1 grudnia 2010 r. działalności tego nowego organu.

7. Prezydencji belgijskiej udało się również przygotować wstępne porozumienie z Parlamentem Europejskim w sprawie treści rozporządzenia dotyczącego inicjatywy obywatelskiej. Rokowania na ten temat napotykały początkowo trudności z powodu różnic poglądów pomiędzy Komisją Europejską, Parlamentem Europejskim i rządami państw członkowskich. Od września 2010 r. prezydencja belgijska uczestniczyła w posiedzeniach Trilogu, którego celem było opracowanie kompromisowych rozwiązań. Rządowi belgijskiemu udało się przekonać przedstawicieli Parlamentu Europejskiego m.in. do przyjęcia progu ¼ liczby państw członkowskich jako minimalnej liczby państw, z których powinien pochodzić co najmniej 1 mln podpisów (PE chciał 1/5 liczby państw), a także do rezygnacji z zamiaru harmonizacji na poziomie Unii Europejskiej i obniżenia do 16 lat wieku sygnatariuszy inicjatywy obywatelskiej. 16 lutego 2011 r. rozporządzenie w sprawie inicjatywy obywatelskiej uchwalone zostało przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej. Doprecyzowuje ono postanowienia traktatu lizbońskiego w tej sprawie, przewidując, że z inicjatywą obywatelską będzie mógł występować do Komisji Europejskiej co najmniej 1 mln obywateli Unii Europejskiej, pochodzących z co najmniej ¼ ogólnej liczby państw członkowskich Unii.

8. Pod auspicjami belgijskiej prezydencji uzgodniono także wstępny kompromis w sprawie nieprawodawczych aktów wykonawczych i delegowanych. Procedury ich przyjmowania przez Komisję Europejską wymagały dostosowania do nowych przepisów traktatu lizbońskiego. Jeśli chodzi o akty wykonawcze, to 1 grudnia 2010 r. COREPER I osiągnął porozumienie z Parlamentem Europejskim w sprawie rozporządzenia dotyczącego nowych procedur komitologii. W ślad za tym 16 lutego 2011 r. Rada Unii Europejskiej i Parlament Europejski przyjęły rozporządzenie ustanawiające przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję Europejską. Na jego mocy liczba procedur komitologicznych zostaje zredukowana do dwóch, tzn. procedury doradczej, odpowiadającej dotychczasowej procedurze doradczej, a także procedury sprawdzającej, która zastępuje dotychczasowe procedury: zarządzania i regulacyjną. W szczególnie uzasadnionych przypadkach od decyzji komitetu sprawdzającego przysługuje odwołanie do komitetu odwoławczego, który wydaje ostateczną opinię na temat projektu aktu wykonawczego.

Co się tyczy aktów delegowanych, to prezydencja belgijska doprowadziła do końca negocjacje nad treścią porozumienia międzyinstytucjonalnego, regulującego zasady wydawania aktów delegowanych przez Komisję Europejską. Przyjęcie porozumienia międzyinstytucjonalnego nastąpiło 8 grudnia 2010 r. podczas posiedzenia COREPER I. Porozumienie przewiduje, że przed wydaniem aktu delegowanego Komisja Europejska przeprowadza konsultacje eksperckie, w tym także z państwami członkowskimi. Akt delegowany wchodzi w życie tylko wtedy, gdy Parlament Europejski lub Rada nie wyrażą wobec projektu tego aktu sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy (z możliwością jego przedłużenia o kolejne dwa miesiące). Ponadto Parlament Europejski lub Rada mogą również zdecydować o odwołaniu przekazanych uprawnień na rzecz Komisji Europejskiej. 

9. Z inicjatywy prezydencji belgijskiej powrócono do dyskusji na temat pogłębienia rynku wewnętrznego Unii Europejskiej. Podstawę dyskusji stanowił raport byłego unijnego komisarza Mario Montiego i komunikat Komisji Europejskiej "W kierunku Aktu o jednolitym rynku". Komunikat, wydany 27 października 2010 r., zawierał łącznie pięćdziesiąt propozycji ożywienia rynku wewnętrznego jako nieodzownego instrumentu strategii Europa 2020. W komunikacie znalazły się też postulaty zawarte już w raporcie Montiego, dotyczące w szczególności rozbudowy infrastruktury transportowej, telekomunikacyjnej i energetycznej rynku wewnętrznego, pogłębienia rynku usług i kapitału, a także koordynacji polityk fiskalnych państw członkowskich.

10. Prezydencja belgijska spowodowała, że delegacja Unii Europejskiej podczas konferencji klimatycznej ONZ w meksykańskim Cancûn (29 listopada – 10 grudnia 2010 r.), złożona z przedstawicieli prezydencji i Komisji Europejskiej, nie tylko przemawiała jednym głosem (inaczej niż np. podczas konferencji w Kopenhadze w 2009 r.), ale także w czasie samych negocjacji zajmowała wspólne miejsce oznaczone flagą Unii Europejskiej. Prezydencji belgijskiej udało się uzyskać zgodę państw członkowskich Unii Europejskiej na to, aby przyszłe globalne ramy walki ze zmianą klimatu miały formę jednego prawnie wiążącego instrumentu uwzględniającego najważniejsze postanowienia protokołu z Kioto. Ostatecznie konferencja przyjęła pakiet piętnastu decyzji, które wytyczają kierunek dalszych prac nad uchwaleniem nowego globalnego porozumienia. We wspólnym komunikacie Komisji Europejskiej i belgijskiej prezydencji, wydanym po zakończeniu obrad konferencji stwierdzono natomiast, że porozumienie z Cancûn jest ważnym krokiem na drodze do całościowych i wiążących prawnie uzgodnień w sprawie ochrony klimatu po roku 2012, kiedy to wygasa obecnie obowiązujący protokół z Kioto.

11. Prezydencja belgijska przygotowała również niemal w całości i kierowała ósmym posiedzeniem szefów państw lub rządów ASEM w dniach 4-5 października 2010 r. w Brukseli. Na zakończenie szczytu ASEM, 6 października 2010 r., Rada Unii Europejskiej podpisała w Brukseli umowę w sprawie ustanowienia strefy wolnego handlu pomiędzy Unią Europejską a Koreą Południową. Zasługą prezydencji belgijskiej było również to, że udało się jej przekonać do zawarcia tego układu Włochy, które początkowo były bardzo sceptycznie do niego nastawione.   

Należy podkreślić, że prezydencji belgijskiej nie udało się zrealizować wszystkich założonych zadań, w tym m.in. tych, które miały na celu poprawę koordynacji współpracy w zakresie walki z nielegalną imigracją i przestępczością zorganizowaną czy też zagrożeniami terrorystycznymi (np. rozpoczęcie dyskusji na temat klauzuli solidarności zgodnie z art. 222 TFUE), budowę spójnego modelu społecznego poprzez zwiększenie zabezpieczenia społecznego obywateli Unii oraz podniesienie standardów ochrony zdrowia (np. sprawa wydłużenia z czternastu do osiemnastu lub nawet dwudziestu miesięcy urlopu macierzyńskiego), zakończenie negocjacji akcesyjnych z Chorwacją, a także wzmocnienie współpracy Unii Europejskiej z państwami Afryki i Azji. Niewątpliwie jedną z porażek prezydencji belgijskiej było także i to, że wskutek sprzeciwu Włoch i Hiszpanii, popieranych przez Cypr, nie udało się jej osiągnąć jednomyślnego porozumienia państw członkowskich co do rozporządzenia w sprawie reżimu językowego dotyczącego patentów Unii Europejskiej. Alternatywnym rozwiązaniem, zaproponowanym przez belgijską prezydencję, były rozpoczęte jeszcze w drugiej połowie 2010 r. starania trzynastu państw członkowskich, w tym Polski, o uruchomienie w tej sprawie procedury wzmocnionej współpracy. W ślad za tym 14 grudnia 2010 r. Komisja Europejska opracowała projekt decyzji upoważniającej do podjęcia wzmocnionej współpracy w tej dziedzinie.

III. Konkluzje

Analiza osiągnięć i niepowodzeń belgijskiej prezydencji, zwłaszcza z punktu widzenia weryfikacji w praktyce przepisów nowego traktatu lizbońskiego, pozwala na sformułowanie następujących wniosków:  

1. Prezydencji belgijskiej udało się skutecznie odgrywać funkcję mediacyjną, administracyjną, koordynacyjną i reprezentacji wewnętrznej w kontaktach z rządami poszczególnych państw członkowskich i instytucjami Unii Europejskiej. Było to widoczne w wielu działaniach belgijskiego rządu, ale zwłaszcza w tak skomplikowanych i kontrowersyjnych sprawach, jak: uchwalenie rocznego budżetu Unii Europejskiej na 2011 r., przezwyciężenie kryzysu gospodarczego, czy też powrót do dyskusji na temat pogłębienia rynku wewnętrznego. W tym kontekście należy podkreślić m.in. aktywność prezydencji w ramach Rady ds. Ogólnych, której celem było przygotowanie razem z przewodniczącym Rady Europejskiej Van Rompuy’em posiedzeń Rady Europejskiej w dniach 16 września, 28-29 października oraz 16-17 grudnia 2010 r., w rokowaniach z Parlamentem Europejskim w sprawie rocznego budżetu Unii Europejskiej czy też przyszłych zasad sprawowania nadzoru nad sektorem finansowym Unii.

2. Poprzez współudział w przygotowaniu i realizacji osiemnastomiesięcznego programu działania oraz aktywną działalność legislacyjną prezydencja belgijska skutecznie pełniła swoją funkcję planistyczną. Świadczy o tym m.in. solidne wypełnianie przez nią założeń programu działania trio oraz zaangażowanie w prace legislacyjne, mające na celu implementację lub zmianę przepisów traktatu lizbońskiego (Europejska Służba Działań Zewnętrznych, inicjatywa obywatelska, nieprawodawcze akty wykonawcze i delegowane, Europejski Mechanizm Stabilizacyjny).  

3. Ocena realizacji funkcji reprezentacji zewnętrznej przez prezydencję belgijską wypada ambiwalentnie. Z jednej strony, prezydencja wypełniała ją skutecznie, czego przykładem była chociażby wspomniana wyżej konferencja klimatyczna ONZ w Cancûn. Z drugiej strony jednak, prezydencja miała istotne problemy z jej realizacją, o czym świadczy m.in. posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego ONZ we wrześniu 2010 r., w czasie którego nie powiódł się zamysł prezydencji, aby Unia Europejska wystąpiła na tym forum wspólnie tzn. jako organizacja międzynarodowa. Zgromadzenie Ogólne ONZ większością głosów odrzuciło bowiem stosowny wniosek Unii Europejskiej w tej sprawie, argumentując, że mogłoby to wzbudzić obawy innych organizacji regionalnych, jak np. Mercosur, czy Unii Afrykańskiej, o marginalizowanie ich roli w relacjach z ONZ.

4.  Wiele państw trzecich i organizacji międzynarodowych z dużą rezerwą podchodziło także do nowej roli przewodniczącego Rady Europejskiej i wysokiej przedstawiciel Unii w zakresie realizacji przez nich funkcji reprezentacji zewnętrznej Unii. Jednym z przykładów było ósme posiedzenie szefów państw lub rządów ASEM w październiku 2010 r. w Brukseli. Państwa azjatyckie sprzeciwiły się wówczas temu, aby Unię Europejską reprezentował oficjalnie przewodniczący Rady Europejskiej, argumentując, że ASEM jest forum konsultacyjnym pomiędzy państwami a nie organizacjami międzynarodowymi. Skutek był taki, że prezydencja belgijska przygotowała niemal w całości oraz kierowała obradami ASEM na szczycie, realizując w skuteczny sposób funkcję reprezentacji zewnętrznej, mediacyjną i koordynacyjną. 

5. Sposób sprawowania przez Belgię prezydencji w Unii Europejskiej doprowadził do stabilizacji i wzmocnienia pozycji przewodniczącego Rady Europejskiej i wysokiej przedstawiciel Unii, co będzie miało zapewne także duży wpływ na funkcjonowanie prezydencji Węgier, Polski, Danii, Cypru i innych państw członkowskich. 

6. Wspomniany kryzys polityczny w Belgii paradoksalnie nie utrudnił w zasadniczy sposób tymczasowemu rządowi Yvesa Leterme realizacji założonych priorytetów. Większość ministrów tego rządu, zdając sobie sprawę z przejściowego charakteru ich gabinetu, koncentrowała bowiem niemal całą swoją aktywność polityczną na sprawach Unii Europejskiej.

7. Znaczenie trio dla funkcjonowania danej prezydencji wydaje się większe aniżeli wynikałoby to z niektórych formułowanych dotąd opinii (np. takich, że jedynym sukcesem trio złożonego z Hiszpanii, Belgii i Węgier było uzgodnienie przez te państwa wspólnego logo). Jednak z drugiej strony, nie ulega także wątpliwości, że należałoby jeszcze bardziej usprawnić koordynację działań pomiędzy poszczególnymi państwa wchodzącymi w skład każdego trio. Osiemnastomiesięczny program działania Hiszpanii, Belgii i Węgier nie zawierał wprawdzie zbyt wielu ambitnych postulatów, ale dzięki temu, że rząd Belgii starał się ten program rzetelnie realizować miało to niewątpliwie stabilizujący wpływ na działalność prezydencji belgijskiej, obarczonej skutkami panującego w tym kraju od czerwca 2010 r. kryzysu politycznego.

8. W świetle dotychczasowych doświadczeń prezydencji belgijskiej, ale także hiszpańskiej i węgierskiej, należy zwrócić uwagę na konieczność nowego określenia roli szefa państwa lub rządu kraju sprawującego prezydencję. W nowej sytuacji wyznaczonej przepisami traktatu lizbońskiego jego rola zostaje w zasadzie ograniczona do zaprezentowania programu prezydencji w Parlamencie Europejskim. Nie wykonuje on żadnych innych ważnych funkcji, choć paradoksalnie to on jest odpowiedzialny za wewnętrzną koordynację prac prezydencji. Obowiązki, które dotychczas wykonywał szef państwa lub rządu przejął bowiem po wejściu w życie traktatu lizbońskiego w dużej mierze przewodniczący Rady Europejskiej.

* Powyższy tekst stanowi wyraz osobistych opinii i poglądów autora.

** Prof. dr hab. Janusz Węc – profesor nauk humanistycznych w zakresie historii powszechnej najnowszej i stosunków międzynarodowych w Instytucie Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Autor ponad 200 publikacji naukowych wydanych w kraju i za granicą, w tym 11 książek, na temat stosunków polsko-niemieckich, najnowszej historii Niemiec, niemieckiego systemu politycznego, integracji europejskiej i pozaeuropejskiej, a także ustroju Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej.