Wspólna polityka energetyczna Unii Europejskiej rodzi się na naszych oczach. Podobnie jak to było poprzednio, dla wspólnej polityki rolnej czy regionalnej, konieczność odpowiedzi na konkretne wyzwania i zagrożenia spowodowała takie działania.

Zaczęło się od wspólnych programów badawczych i nowego priorytetu 'Energia' we wspólnych badaniach unijnych. Jestem odpowiedzialny przed Parlamentem Europejskim za sformułowania tego nowego programu badawczego na sumę aż 54 miliardów euro oraz za sformułowania działu Energia. Ostatnio pojawiła się kolejna inicjatywa unijna wspólnych inwestycji przemysłowych w nowoczesną energię odnawialną, czyste technologie węglowe, oszczędzanie i sprawność energetyczną czy nowoczesne sieci przesyłu. Jest to Strategiczny Program Technologii Energetycznych Unii Europejskiej.

Unia wprowadza także kolejne Pakiety dyrektyw i rozporządzeń, tworzące podstawy wspólnego rynku energii. W Komisji Przemysłu, Badań i Energii, której jestem członkiem, właśnie kończymy opracowanie III Pakietu. Gwarantuje on budowę połączeń transgranicznych dla sieci gazowych i elektrycznych, wprowadza Europejską Agencję odpowiedzialną za sterowanie wspólnym europejskim rynkiem energii, a przede wszystkim wprowadza zasadę solidarności pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie dostaw energii. Wspólne inwestycje w infrastrukturę będą teraz możliwe także poza granicami Unii, np. na Ukrainie, czego waga wydaje się oczywista.

Pamiętajmy wreszcie, że Unia przyjęła zaledwie dwa miesiące temu Pakiet Klimatyczno-Energetyczny. Oznacza to, że w zakresie przeciwdziałania ociepleniu działamy wspólnie. Mamy więc wspólne cele (do roku 2020 redukcja o 20% emisji CO2, poprawa efektywności energetycznej o 20%, wzrost udziału energetyki odnawialnej do 20% i odnawialnych źródeł energii w transporcie do 10%) i wspólnotowe finansowanie (elektrownia Bełchatów właśnie uzyskała 250 mln euro, gazoport w Świnoujściu 80 mln euro, a liczne połączenia transgraniczne Polski i energetyka odnawialna kolejne dziesiątki milionów euro). System handlu emisjami na otwartej europejskiej giełdzie silnie łączy ze sobą kraje członkowskie, zarówno finansowo, jak i w zakresie doboru źródeł zasilania w energię.

Trudno także nie wymienić jako elementu wspólnotowego wielkich konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w grudniu 2008 w Poznaniu i grudniu 2009 w Kopenhadze, nastawionych na przeciwdziałanie ociepleniu i jego skutkom. Kluczową sprawą w ramach tych konferencji są problemy światowej energetyki, a Unia Europejska występuje wobec reszty świata jako Wspólnota, co ma znaczenie nie tylko formalne, ale i psychologiczne.

Czego jeszcze należy sobie życzyć, aby wspólna polityka energetyczna Unii Europejskiej stała się faktem? Na pewno znaczących funduszy centralnych z budżetu Unii. Pamiętajmy, że wspólna polityka rolna i regionalna Unii to kilkaset miliardów euro!

Ale to, co uznać by można w przyszłości za przełom w tworzeniu wspólnej Polityki Energetycznej, to koordynacja i uzgadnianie negocjacji z zewnętrznymi partnerami w sprawie dostaw ropy i gazu do Unii. Tutaj szczególnie widoczna jest potrzeba wspólnej polityki, a dotychczasowe skutki samodzielnych działań krajów członkowskich wobec państw trzecich są dla Unii jak najgorsze. Wystarczy przypomnieć wynegocjowane indywidualnie gazociągi Nord Stream i South Stream, które przynosząc korzyści jednym państwom członkowskim, zmniejszają bezpieczeństwo energetyczne innych.

Nie mam jednak wątpliwości, że wspólny, otwarty i wolny europejski rynek energii, wspólna ochrona klimatu czy wielkie wspólne przedsięwzięcia badawcze, innowacyjne i technologiczne w energetyce zbliżają do siebie kraje członkowskie. Solidarność energetyczna i wspólna polityka energetyczna Unii stają się powoli faktem.

* Powyższy tekst stanowi wyraz osobistych opinii i poglądów autora.

** Prof. Jerzy Buzek – były działacz NSZZ "Solidarność", w latach 1997-2001 Premier Rządu Rzeczpospolitej Polskiej i poseł na sejm. Od 2004 r. poseł do Parlamentu Europejskiego (najlepszy wynik w Polsce). Członek Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii, Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, Stałej Delegacji do komisji współpracy parlamentarnej UE-Ukraina oraz Delegacji do spraw stosunków z państwami Azji Południowo-Wschodniej i Stowarzyszeniem Państw Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). Wiceprzewodniczący Europejskiego Forum Energii i laureat nagrody „Biały węgiel 2006” Energetyków Polskich. Sprawozdawca 7. Programu Ramowego Badań i Innowacji UE. Najlepszy europoseł 2006 w kategorii "Badania i Technologie".

Z wykształcenia profesor nauk technicznych (specjalność: energetyka). Autor ok. 200 publikacji i patentów. Długoletni wykładowca na Politechnikach Śląskiej i Opolskiej. Członek szeregu towarzystw naukowych i technicznych. Do 1997 dyrektor naukowy w Instytucie PAN w Gliwicach. 1992–1997 – przedstawiciel Polski w Międzynarodowej Agencji Energii (Program Badań Efektu Cieplarnianego). Założyciel Konsorcjum Ochrony Atmosfery na Śląsku (1994) oraz współzałożyciel Polsko-Niemieckiej Sieci Naukowej do spraw Energetyki i Ochrony Środowiska INCREASE (1997). W latach 2002-2004 prorektor Akademii Polonijnej w Częstochowie i założyciel Polonijnej Szkoły Dyplomacji. Doktor honoris causa Uniwersytetów w Dortmundzie, Seulu i Isparcie oraz Politechniki Opolskiej i Śląskiej.