W ostatnich latach rynki finansowe doświadczyły znaczących zmian. Na rynku pojawiły się zarówno nowe systemy obrotu, jak i nowe produkty, a sytuację dodatkowo zmieniły nowinki technologiczne, takie jak transakcje wysokich częstotliwości. Wnioski wyciągnięte z kryzysu finansowego w 2008 r. sprawiły, że na szczycie w Pittsburghu w 2009 r. grupa G20 porozumiała się co do konieczności zwiększenia przejrzystości słabiej uregulowanych rynków – takich jak rynki instrumentów pochodnych – i nadzoru nad nimi, oraz rozstrzygnięcia kwestii nadmiernych wahań cen na rynkach pochodnych instrumentów towarowych. W odpowiedzi na te uzgodnienia Komisja Europejska w dniu dzisiejszym przedstawiła wnioski przewidujące wprowadzenie zmian w dyrektywie w sprawie rynków instrumentów finansowych (MiFID). Wnioski te obejmują jedną dyrektywę i jedno rozporządzenie, a ich celem jest zwiększenie wydajności, odporności i przejrzystości rynku finansowego oraz zwiększenie ochrony inwestorów. Nowe ramy przewidują także rozszerzenie uprawnień organów nadzoru oraz stworzenie jasnych reguł przeprowadzania wszelkiego rodzaju transakcji handlowych. Podobna debata toczy się obecnie w Stanach Zjednoczonych oraz innych czołowych ośrodkach finansowych na świecie.

– Rynki finansowe mają służyć realnej gospodarce – a nie odwrotnie. Przez lata na rynkach zaszły zmiany, a nasze prawodawstwo musi za tymi zmianami nadążyć. Kryzys w bolesny sposób uświadamia nam, jak złożone i niejasne stały się niektóre transakcje i produkty finansowe. Należy to zmienić. Przedstawione w dniu dzisiejszym wnioski pomogą nam sprawić, że rynki finansowe staną się sprawniejsze, bezpieczniejsze i bardziej otwarte – powiedział Michel Barnier, komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług.

Przebieg procedury

Obowiązująca pierwotnie – od listopada 2007 r. – dyrektywa w sprawie rynków instrumentów finansowych (MiFID) reguluje kwestię świadczenia usług inwestycyjnych w obszarze instrumentów finansowych (takich jak pośrednictwo, doradztwo, obrót, zarządzanie portfelem, gwarantowanie emisji itd.) przez banki i firmy inwestycyjne oraz kwestię funkcjonowania tradycyjnych giełd papierów wartościowych i alternatywnych systemów obrotu (tzw. wielostronnych platform obrotu). Mimo że zasługą dyrektywy MiFID było stworzenie konkurencji między poszczególnymi usługami oraz rozszerzenie wyboru i obniżenie cen dla konsumenta, kryzys finansowy obnażył braki tego rozwiązania.

Główne elementy wniosku:

Zdrowsze i wydajniejsze struktury rynku: Choć kwestia wielostronnych platform obrotu i rynków regulowanych została uwzględniona w dyrektywie MiFID, wprowadzane zmiany pozwolą umieścić ten nowy rodzaj systemu obrotu w odpowiednich ramach prawnych: zorganizowanej platformy obrotu (OTF). Ramy te obejmują zorganizowane platformy, które obecnie nie podlegają żadnym regulacjom, odgrywając jednocześnie coraz większą rolę. Przykładowo, coraz częściej wykorzystuje się je do obracania ustandaryzowanymi kontraktami na instrumenty pochodne. Ta luka prawna zostanie wyeliminowana dzięki omawianemu wnioskowi. W ramach zmienionej dyrektywy MiFID nadal dozwolone będzie stosowanie różnych modeli biznesowych, jednakże zapewni ona funkcjonowanie wszystkich systemów obrotu według tych samych przepisów dotyczących przejrzystości oraz ograniczenie konfliktów interesów.

Aby ułatwić dostęp do rynków kapitałowych małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP), we wniosku przewiduje się także stworzenie osobnej marki dla rynków małych i średnich przedsiębiorstw. W ten sposób powstanie znak jakości przyznawany tym platformom, które zakładać będą dostosowanie się do wymagań MŚP.

Uwzględnienie innowacji technologicznych: Poza powyższymi zmianami, poprawiona dyrektywa MiFID przewiduje także wprowadzenie nowych zabezpieczeń w odniesieniu do transakcji wysokich częstotliwości i handlu algorytmicznego, które w dramatyczny sposób zwiększyły tempo dokonywania transakcji handlowych i stanowią potencjalne zagrożenie systemowe. Wśród przewidzianych zabezpieczeń znajdzie się wymóg, aby status wszystkich podmiotów prowadzących obrót przy pomocy algorytmów został odpowiednio uregulowany i aby musiały one wykazać się odpowiednią płynnością; zabezpieczenia obejmą także przepisy zapobiegające zwiększaniu niestabilności rynków przez te podmioty poprzez wchodzenie na rynki i wycofywanie się z nich. Wreszcie wnioski te mają także przyczynić się do poprawy warunków konkurencji w zakresie kluczowych usług potransakcyjnych, takich jak rozliczenia, które w niektórych przypadkach mogą zakłócać konkurencję między systemami obrotu.

Zwiększenie przejrzystości: Wprowadzając kategorię zorganizowanej platformy obrotu (OTF) przedstawione wnioski przyczynią się do zwiększenia przejrzystości działań handlowych na rynkach akcji, w tym „ukrytych płynności” (wolumenów obrotu lub płynności, które nie są dostępne na platformach publicznych). Dopuszczalne zwolnienia przewiduje się jedynie w określonych okolicznościach. Także w przypadku rynków, na których nie obraca się akcjami (tj. obraca się obligacjami, strukturyzowanymi produktami finansowymi oraz instrumentami pochodnymi), przewiduje się wprowadzenie nowych przepisów dotyczących przejrzystości obrotu. Ponadto – dzięki nowowprowadzonym wymogom, zgodnie z którymi wszystkie dane rynkowe muszą być gromadzone w jednym miejscu – inwestorzy będą mieli przegląd wszystkich transakcji handlowych w UE, co pomoże im dokonywać bardziej świadomych wyborów.

Zwiększone uprawnienia nadzorcze oraz zaostrzone ramy dla rynków pochodnych instrumentów towarowych: Omawiane wnioski wzmocnią rolę i rozszerzą uprawnienia organów nadzoru. We współpracy z Europejskim Urzędem Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (EUNGiPW) oraz w określonych okolicznościach organy nadzoru będą miały możliwość zakazania określonych produktów, usług lub praktyk w przypadku, gdy będą one stwarzały zagrożenie dla ochrony inwestora, stabilności finansowej lub prawidłowego funkcjonowania rynków. We wnioskach przewidziano także zwiększenie nadzoru nad rynkami pochodnych instrumentów towarowych. Przy tej okazji wprowadzono obowiązek zgłaszania pozycji w podziale na kategorie podmiotów dokonujących operacji. W ten sposób organy nadzoru i uczestnicy rynku będą w stanie skuteczniej ocenić rolę działań spekulacyjnych na tych rynkach. Ponadto Komisja proponuje, aby organom nadzoru finansowego umożliwić monitorowanie obrotu pochodnymi instrumentami towarowymi i ingerowanie w ten obrót na dowolnym etapie, w tym także w zakresie kształtu limitów pozycji, jeżeli istnieją obawy co do zakłóceń na rynkach. Kwestia pochodnych instrumentów towarowych zostanie również poruszona na szczycie G20 w Cannes w dniach 3-4 listopada.

Zwiększenie ochrony inwestora: W oparciu o kompletny zestaw już obowiązujących przepisów w ramach zmienionej dyrektywy MiFID ustanowiono zaostrzone wymogi w zakresie zarządzania portfelem, doradztwa inwestycyjnego i oferty złożonych produktów finansowych, takich jak produkty strukturyzowane. Aby nie dopuścić do ewentualnego konfliktu interesów, niezależni doradcy oraz podmioty zarządzające portfelami nie będą mieli prawa dokonywać płatności lub oferować innych korzyści finansowych na rzecz stron trzecich ani takich płatności lub korzyści od stron trzecich przyjmować. Wreszcie w odniesieniu do wszystkich firm inwestycyjnych wprowadza się przepisy dotyczące nadzoru właścicielskiego oraz odpowiedzialności kierownictwa.

Dalsze kroki: Wnioski zostają obecnie przekazane do Parlamentu Europejskiego i Rady (państw członkowskich), gdzie będą negocjowane w celu ich przyjęcia. Po ich przyjęciu, rozporządzenie, dyrektywa oraz niezbędne techniczne przepisy wykonawcze wejdą w życie wspólnie w tym samym terminie.

Zob. również MEMO/11/716
http://ec.europa.eu/polska/news/111020_euro_pl.htm 

Dodatkowe informacje:
http://ec.europa.eu/internal_market/securities/isd/index_en.htm