Swobodny przepływ osób pomiędzy państwami członkowskimi UE jest jednym z najbardziej namacalnych sukcesów w 60-letniej historii integracji europejskiej. Przynosi on ogromne korzyści obywatelom UE, państwom członkowskim i całej gospodarce europejskiej. Każdego dnia Europejczycy korzystają z prawa swobodnego przepływu osób, towarów czy usług. Rocznie, w celach turystycznych, odbywają na terenie UE około 1,25 mld podróży. Ostatnie badanie wykazało, że dla niemal połowy obywateli europejskich (48%) prawo do swobodnego przemieszczenia się i przebywania na terytorium Unii Europejskiej jest najważniejszym prawem obywatelskim (zob. komunikat prasowy nr 14/2011 ).

Komisja Europejska przywiązuje ogromną wagę do skutecznego egzekwowania przepisów dotyczących swobodnego przepływu we wszystkich państwach członkowskich. Dlatego zajmuje ona zdecydowane stanowisko w zakresie rozwiązywania przez państwa członkowskie problemów dotyczących transpozycji unijnej dyrektywy z 2004 r. w sprawie swobodnego przepływu ( 2004/38/WE), aby europejscy obywatele mogli w pełni korzystać z przysługujących im praw.

Kilka zeszłorocznych wydarzeń zwróciło uwagę na istotne problemy związane z gwarancjami procesowymi i materialnymi zawartymi w dyrektywie w sprawie swobodnego przepływu (zob. MEMO/10/384SPEECH/10/428 ; IP/10/1207 ; MEMO/10/502 ). Dlatego Komisja podjęła działania służące zagwarantowaniu pełnego przestrzegania unijnego prawa dotyczącego swobodnego przepływu we wszystkich 27 państwach członkowskich.

Rok później, dzięki długotrwałym naciskom politycznym, widoczne były konkretne rezultaty: 16 państw członkowskich w pełni rozwiązało kwestie, które budziły niepokój Komisji lub przygotowało projekty zmian ustawodawczych gwarantujących pełną zgodność z wymogami dyrektywy. W przypadku pozostałych państw członkowskich Komisja wszczęła lub rozważa wszczęcie postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy traktatów UE.

- Prawo swobodnego przepływu jest jednym z najbardziej cenionych praw obywateli UE – powiedziała wiceprzewodnicząca Viviane Reding, komisarz UE ds. sprawiedliwości. – Pragnę zagwarantować wszystkim obywatelom UE możliwość skutecznego korzystania z prawa swobodnego przepływu. Wydarzenia, które miały miejsce minionego lata, były dla Europy ostrzeżeniem. Komisja bez wahania zabierze głos, jeśli państwa członkowskie nie będą prawidłowo stosować tego podstawowego prawa, w szczególności zaś zabezpieczeń proceduralnych chroniących obywateli UE przed niesłusznym lub nieproporcjonalnym wydaleniem. Cieszę się, że większość państw członkowskich w pełni wdrożyła unijne przepisy dotyczące zasad swobodnego przepływu i oczekuję, że pozostałe państwa również to niebawem uczynią. Komisja Europejska zachowa szczególną czujność, dopóki wszystkie państwa członkowskie w pełni nie rozwiążą tych niepokojących problemów.

Od lata 2010 r. Komisja wskazała w sumie 786 kwestii, które następnie zostały poruszone podczas spotkań dwustronnych z państwami członkowskimi. Komisja wyraźnie podkreśliła, że będzie nieuniknione wszczęcie postępowania w sprawie uchybienia traktatowym zobowiązaniom w przypadku nierozwiązania problemów przez państwa członkowskie. W rezultacie około 90 proc. tych zagadnień zostało rozwiązanych w wyniku rozmów lub po przedstawieniu przez państwa członkowskie projektów zmian ustawodawczych. Nierozstrzygniętych pozostaje tylko 75 kwestii, które podlegają obecnie postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

16 czerwca francuski rząd przyjął zmiany w ustawodawstwie wymagane przez Komisję w celu zagwarantowania zgodności z dyrektywą w sprawie swobodnego przepływu, wraz z zabezpieczeniami chroniącymi obywateli UE przed niesłusznym wydaleniem lub dyskryminacją. Komisja kontynuuje współpracę z pozostałymi państwami w celu rozwiązania nierozstrzygniętych kwestii, takich jak wjazd i pobyt członków rodziny, karty pobytowe dla obywateli państw trzecich oraz ochrona przed wydaleniem.

W obliczu trudności gospodarczych niektóre państwa członkowskie mogą odczuwać pokusę wprowadzania środków dyskryminujących wobec obywateli UE i ich rodzin. Unijna dyrektywa w sprawie swobodnego przepływu przewiduje jednak odpowiednie zabezpieczenia chroniące przed nieproporcjonalnym obciążeniem budżetu państwa członkowskiego w wyniku korzystania przez obywateli z prawa swobodnego przepływu. Nie ma zatem możliwości przeprowadzania jednostronnych działań krajowych w tym zakresie.

Komisja pracuje nad usuwaniem pozostałych utrudnień, z którymi borykają się obywatele UE, korzystając ze swoich praw. Problemy te opisuje pierwsze w historii sprawozdanie na temat obywatelstwa UE opublikowane w październiku 2010 r. Przedsiębiorstwa i obywatele czerpią ogromne korzyści z nieustającego dążenia UE do usunięcia barier wewnętrznych, które utrudniają przepływ towarów, usług i osób. W latach 2004–2007 za sprawą zintensyfikowanej mobilności pracowników z nowych państw członkowskich produkt krajowy brutto UE wzrósł o około 40 mld euro. UE musi czerpać ze swoich dotychczasowych osiągnięć, tak aby wszyscy – począwszy od turysty, poprzez studenta i pracownika, po właściciela małego przedsiębiorstwa – mogli faktycznie korzystać z europejskiej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

Kontekst

25 sierpnia 2010 r. wiceprzewodnicząca Reding w następujący sposób skomentowała sytuację obywateli UE i korzystania przez nich z prawa swobodnego przepływu: Jest oczywiste, że ci, którzy łamią prawo, muszą liczyć się z konsekwencjami. Równie oczywisty jest fakt, że nikomu nie powinno grozić wydalenie jedynie z powodu romskiego pochodzenia. (zob. MEMO/10/384 ).

Stan transpozycji unijnej dyrektywy w sprawie swobodnego przepływu

Portugalia i Finlandia do końca 2010 r. rozwiały wątpliwości Komisji w ramach dwustronnego dialogu poprzez przedstawienie wystarczających wyjaśnień wskazanych kwestii oraz przyjęcie ustawodawstwa zapewniającego zgodność z dyrektywą. Jak dotychczas 14 państw członkowskich (Bułgaria, Dania, Estonia, Francja, Grecja, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Łotwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Węgry i Włochy) przedstawiło projekty zmian ustawodawczych, łącznie z dokładnymi harmonogramami ich szybkiego przyjęcia i wejścia w życie w celu zagwarantowania pełnej zgodności z dyrektywą w sprawie swobodnego przepływu.

Komisja wciąż analizuje szczegóły tych projektów, a także środków planowanych lub niedawno przyjętych w Danii i Holandii w celu zapewnienia całkowitego przestrzegania unijnego prawa. Jeśli chodzi o pozostałe nierozwiązane problemy państw członkowskich, w okresie od marca do czerwca 2011 r. wszczęto postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Austrii, Cyprowi, Hiszpanii, Litwie, Malcie, Niemcom, Polsce, Republice Czeskiej, Szwecji i Zjednoczonemu Królestwu. Komisja bada sytuację dotyczącą swobodnego przepływu w Belgii.

Kluczowe problemy dotyczące niepełnej lub nieprawidłowej transpozycji i wdrożenia skupiają się wokół trzech kwestii: wjazd i pobyt członków rodziny, w tym partnerów; wydawanie wiz i kart pobytowych dla członków rodzin obywateli państw trzecich, a także ochrona przed wydaleniem.

Kolejne kroki

Komisja będzie uważnie śledzić realizację zobowiązań państw członkowskich, które zapowiedziały przyjęcie projektów ustaw. W 2012 r. Komisja oceni transpozycję i stosowanie przepisów dyrektywy we wszystkich państwach członkowskich. Informacje uzyskane w ten sposób zostaną wykorzystane w 2013 r. do sporządzenia sprawozdania ze stosowania dyrektywy w sprawie swobodnego przepływu, które zostanie przedstawione Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

Obecny stan integracji Romów

5 kwietnia 2011 r. Komisja przedstawiła unijne ramy dotyczące krajowych strategii integracji Romów ( IP/11/400 , MEMO/11/216 ). Ramy te pomogą wyznaczyć kierunek krajowej polityki w odniesieniu do Romów oraz wykorzystać środki dostępne na poziomie UE na wsparcie działań integracyjnych. Ramy dotyczą w szczególności czterech tematów: dostępu do edukacji, miejsc pracy, opieki zdrowotnej i mieszkań. Państwa członkowskie powinny wyznaczyć własne cele krajowe w zakresie integracji Romów odzwierciedlające wielkość społeczności romskiej w każdym państwie oraz obecny stan polityki na rzecz integracji. Aby wesprzeć wysiłki podejmowane na szczeblu krajowym, udostępniono na ten cel środki z budżetu UE oraz stworzono solidne ramy prawne służące zwalczaniu dyskryminacji. Po przyjęciu tego dokumentu wiceprzewodnicząca Reding powiedziała: Najważniejsze jest dla mnie, aby wszystkie państwa członkowskie pomogły w tym, by każde dziecko romskie ukończyło przynajmniej szkołę podstawową.

W zeszłym roku Komisja w dalszym ciągu ściśle współpracowała z państwami członkowskimi w celu ułatwiania wykorzystywania funduszy strukturalnych, w szczególności Europejskiego Funduszu Społecznego, do wspierania integracji Romów. Na Węgrzech, w Bułgarii, na Słowacji i w Rumunii odbyły się spotkania dwustronne, które umożliwiły wymianę dobrych praktyk i wiedzy fachowej na temat pomyślnie zrealizowanych projektów EFS.

24 czerwca 2011 r. Rada Europejska zatwierdziła unijne ramy dotyczące krajowych strategii integracji Romów ( IP/11/789 ). Wszystkie 27 państw członkowskich musi do końca 2011 r. przedstawić Komisji krajowe strategie integracji Romów. Komisja oceni te plany przy wsparciu Agencji Praw Podstawowych UE i przedstawi sprawozdanie z ewaluacji wiosną przyszłego roku.

Tego lata komisarz Reding z zadowoleniem przyjęła fakt, że współfinansowany przez Unię Europejską projekt „ Colorful but Colorblind ” mający na celu przezwyciężenie stereotypów na temat Romów poprzez sztukę filmową został uhonorowany nagrodą przyznawaną przez Amerykańskie Stowarzyszenie Zawodowych Dziennikarzy (zob. IP/11/978 ).

Więcej informacji

Portal informacyjny Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwości: http://ec.europa.eu/justice/news/intro/news_intro_en.htm

Strona internetowa wiceprzewodniczącej Viviane Reding, komisarz UE ds. sprawiedliwości: http://ec.europa.eu/reding