Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych
W Europie otwartych granic dochodzi do wielu sytuacji, w których obywatele mogą stanąć przed sądem innego kraju UE.
Wzrost liczby sporów transgranicznych
Coraz powszechniejsze wykorzystanie prawa do swobodnego przepływu osób, towarów i usług nieuchronnie skutkuje potencjalnym wzrostem liczby sporów transgranicznych.
Na przykład:
- na wakacjach może zdarzyć się wypadek;
- może dojść do sytuacji, w której zamówione przez Internet towary z zagranicy nie zostaną wysłane lub okażą się wadliwe;
- rodzic może wyjechać z dziećmi do innego kraju i osiedlić się tam bez zgody drugiego z rodziców.
W prawdziwej europejskiej przestrzeni sprawiedliwości nie należy utrudniać ludziom korzystania ze swoich praw ani zniechęcać ich do tego. Wzajemna niezgodność i złożoność systemów prawnych lub administracyjnych w krajach UE nie powinna stanowić przeszkody.
Współpraca sądowa
UE wdrożyła pewne środki mające ułatwić obywatelom prowadzenie sporów transgranicznych. Ich celem jest zapewnienie, aby ludzie mogli zwracać się do sądów i władz w innym kraju Unii równie łatwo, jak we własnym.
Głównymi narzędziami ułatwiającymi dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych są:
- zasada wzajemnego uznawania oparta na wzajemnym zaufaniu krajów UE;
- bezpośrednia współpraca sądowa między sądami krajowymi.
Na szczeblu europejskim wprowadzono w ostatnim dziesięcioleciu ponad 20 instrumentów ustawodawczych.
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych oznacza istnienie jednoznacznych reguł dotyczących następujących kwestii:
- w którym kraju UE ma być rozstrzygany spór;
- który sąd jest właściwy;
- które prawo ma zastosowanie; oraz
- bezproblemowego uznawania i egzekwowania wyroków, które zostały wydane w jednym kraju, w krajach pozostałych.
Znaczącą rolę w ułatwieniu radzenia sobie ze sporami transgranicznymi odgrywają także alternatywne metody ich rozstrzygania, na przykład mediacja.
W jaki sposób wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych przyczynia się do wzrostu gospodarczego w UE
Jeśli obywatele i przedsiębiorstwa mają w pełni korzystać z jednolitego rynku UE, muszą mieć łatwy dostęp do wymiaru sprawiedliwości, na równych warunkach we wszystkich krajach.
Przepisy obejmujące całą UE są potrzebne:
- w przypadku sporów transgranicznych
- w celu zapewnienia sprawnej współpracy między sądami różnych krajów
- w celu zapewnienia swobodnego przepływu orzeczeń sądowych w całej UE.
Sytuację przedsiębiorstw można znacznie poprawić poprzez:
- lepsze egzekwowanie roszczeń w transakcjach handlowych
- uproszczenie wykonywania orzeczeń w sporach transgranicznych (ograniczanie biurokracji i kosztów)
- wprowadzenie zasad ułatwiających wierzycielom odzyskiwanie zagranicznych długów (obecnie 63% takich długów nie jest odzyskiwanych)
- modernizację unijnego postępowania upadłościowego, aby pomóc niektórym przedsiębiorstwom utrzymać się na rynku.
Kraje UE są również zachęcane do dalszego usprawniania swoich systemów sądowych i do wdrażania niezbędnych reform sądownictwa w ramach krajowych programów naprawy gospodarczej. Dzięki tym działaniom przyczynią się do realizacji założeń programu „Wymiar sprawiedliwości na rzecz rozwoju”.