Cosán nascleanúna

An Chomhpháirtíocht Thrasatlantach Trádála agus Infheistíochta idir AE agus SAM
Print

San am atá i láthair, tá an tAontas Eorpach agus na Stáit Aontaithe i mbun idirbheartaíochtaí chun teacht ar chomhaontú ríthábhachtach trádála a chabhróidh chun na céadta míle post a chruthú agus na billiúin euro a phumpáil isteach sna geilleagair ar dhá thaobh an Atlantaigh.

Beidh an Chomhpháirtíocht Thrasatlantach Trádála agus Infheistíochta (TTIP) ar an socrú déthaobhach trádála agus infheistíochta is mó ar domhan, agus má dhéantar comhréiteach rathúil de táthar ag tuar go rachaidh sé chun tairbhe d'Éirinn níos mó ná d'aon Bhallstát eile san Aontas.

Seo an chúis – baineann beagnach leathchuid (49%) d'easpórtálacha Éireannacha lasmuigh den Aontas ceann scríbe amach i SAM agus is as an tír sin a thagann 25% den Infheistíocht Dhíreach Eachtrach (IDE) go hÉirinn.

Graf ina léirítear Trádáil na hÉireann le SAM

Cuireadh tús le cainteanna TTIP in 2013 nuair a thug rialtais AE sainordú don Choimisiún Eorpach idirbheartaíocht a dhéanamh ar a son nuair a d'éirigh le hUachtaránacht na hÉireann ar Chomhairle AE comhaontú a bhaint amach idir an dá thaobh i dtaca le tús na hidirbheartaíochta sa chomhpháirtíocht thábhachtach trádála seo.

De réir mar a chuaigh na hidirbheartaíochtaí ar aghaidh, tháinig siad faoi réir grinnscrúdú poiblí atá fós ag méadú agus faoi réir méid áirithe imní. Thug an Coimisiún faoi na cainteanna a dhéanamh chomh trédhearcach agus chomh cuimsitheach agus is féidir mar fhreagairt air sin agus, san am céanna, an rúndacht is gá a choinneáil chun comhaontú forásach a chur i gcrích.

Cad is TTIP ann go díreach?

Is é Stáit Aontaithe Mheiriceá an ceann scríbe is mó le haghaidh earraí a easpórtáiltear as an Eoraip agus meastar gur fiú €2 billiún in aghaidh an lae an trádáil idir SAM agus 28 mBallstát AE.

Graf ina léirítear Trádáil AE le SAM

Chruthódh TTIP tuilleadh fáis agus deiseanna nua trí dheireadh a chur le maorlathas agus le taraifí nuair is féidir sin a dhéanamh chun costais a laghdú agus margaí nua a oscailt.

D'fhágfadh sin go mbeadh teacht níos éasca ag chuideachtaí ar mhargaí a chéile ar dhá thaobh an Atlantaigh. Mar shampla, san am atá i láthair cuireann rialacha SAM cosc ar tháirgí áirithe bia ón Eoraip agus ar cháiseanna áirithe, fiú amháin agus rialacháin dhaingne dá chuid féin i bhfeidhm ag an Aontas Eorpach maidir le bia.

Is iomaí táirge atá níos daoire ar an ábhar go gcaithfear tástáil fhadálach a dhéanamh orthu faoi dhó chun rialacha a chomhlíonadh do na margaí san Eoraip agus i Meiriceá.

Go hiondúil cinntíonn na rialacha sin an leibhéal ceannann céanna sábháilteachta agus cáilíochta, gan ach difríochtaí beaga teicniúla ann, ach is difríochtaí iad a fhágann go mbíonn sé costasach agus deacair cineálacha éagsúla earraí a chur ar an margadh, go háirithe do ghnólachtaí beaga.

Is trí mhaorlathas agus costais a ghearradh – gan an cháilíocht a mhaolú – a dhéanfaí an trádáil níos éasca agus níos cothroime do ghnólachtaí AE agus SAM chun easpórtáil, iompórtáil agus infheistíocht a dhéanamh, rud a d'fhágfadh go mbeadh earraí agus seirbhísí níos saoire ann do thomhaltóirí.

Is é príomhchuspóir TTIP é sin a bhaint amach trí chomhpháirtíocht chuimsitheach chun teacht ar chomhaontú i dtaca le 24 chaibidil a chumhdaíonn rochtain ar an margadh, comhar rialála agus rialacha.

Cén leas a bhainfidh Éire as?

Tá Éire níos spleáiche ar an margadh easpórtála go dtí SAM ná aon Bhallstát eile an Aontais. In 2013, easpórtáladh earraí as Éirinn arbh fhiú €18 billiún iad go dtí SAM, coibhéis 21% ár gcuid easpórtálacha iomlána earraí.

Mar sin féin, íocann easpórtálaithe Éireannacha breis agus €300 milliún sa bhliain i dtaraifí le Státchiste SAM gan teacht acu ar mhargaí áirithe freisin.

Ní hiad na taraifí amháin a chruthaíonn deacrachtaí. Is féidir le bacainní neamhtharaife amhail nósanna imeachta custaim agus constaicí rialála bheith níos costasaí fós.

In 2015 rinne an Roinn Éireannach Post, Fiontar agus Nuálaíochta tuarascáil mhionsonraithe a choimisiúnú le fáil amach, ó thaobh na hÉireann de, faoi na deiseanna eacnamaíocha a bheadh ann mar gheall ar TTIP agus faoin tionchar eacnamaíoch a bheadh aige ar an tír.

Sa staidéar a rinne na saineolaithe comhairliúcháin, Copenhagen Economics, fuarthas amach go dtiocfadh méadú 1.1% nó €2 billiún ar Olltáirgeacht Intíre na hÉireann dá gcuirfí TTIP i bhfeidhm sa gheilleagar i láthair na huaire.

Thiocfadh méadú €2.4 billiún ar fhíorioncam náisiúnta – slat tomhais ar chumhacht ceannaigh iarmhír – agus thiocfadh méadú ar infheistíocht in Éirinn go dtí leibhéal a bheadh 1.5% os cionn an leibhéil a bheadh ann ina éagmais.

Dúradh sa tuarascáil go mbeadh méadú amuigh agus istigh ar 4% ar easpórtálacha as Éirinn mar gheall ar TTIP agus chuirfeadh sé feabhas €2.4 billiún ar chomhardú trádála na hÉireann.

De réir an staidéir sin, mheallfadh TTIP rathúil idir 5,000 agus 10,000 post nua a bhaineann le heaspórtáil go hÉirinn agus chuirfeadh sé feabhas 1.5% ar an meán ar thuarastail do gach grúpa inniúlachtaí.

Tá sé tuartha sa tuarascáil go mbeidh deiseanna nua ann do chuid mhór earnálacha tionsclaíocha Éireannacha, lena n-áirítear cógais agus ceimicí, agraibhia (go háirithe déiríocht agus bia próiseáilte), árachas agus innealra.

Tá rabhadh ann freisin do tháirgeoirí mairteola in Éirinn nó b'fhéidir go mbeidh orthu a n-ullmhú féin le dul in iomaíocht sa margadh Eorpach le táirgeoirí mairteola as SAM atá níos costéifeachtúla.

Cad atá i ndán d'Fhiontair Bheaga agus Mheánmhéide?

Gan aon amhras, rachaidh TTIP chun tairbhe do ghnólachtaí móra in Éirinn, ach is iad na Fiontair Bheaga agus Mheanmhéide (FBManna) is mó a bhainfidh leas as.

Is mó an tionchar a bhíonn ag bacainní neamhtharaife ar ghnólachtaí beaga a easpórtálann earraí ná ar easpórtálaithe níos mó, cuideachtaí a mbíonn rannóga iomlána acu go minic a bhíonn tiomnaithe do chomhlíonadh rialacha agus nósanna imeachta éagsúla i dtaca le hiompórtálacha SAM, rudaí a d'fhéadfaí athrú ó Stát go Stát fiú.

Graf ina léirítear meántaraifí ar thrádáil AE-SAM

Beidh caibidil iomlán i gcomhaontú deiridh TTIP tiomnaithe go heisiach d'Fhiontair Bheaga agus Mheánmhéide chun easpórtáil go SAM a éascú do ghnólachtaí beaga.

Léiríonn staitisticí ón gCoimisiún Eorpach gur FBManna iad na gnólachtaí a dhéanann 28% d'easpórtálacha díreacha AE go dtí SAM, in ainneoin taraifí agus bacainní neamhtharaife atá ann faoi láthair.

Ba é €7.3 billiún luach na n-easpórtálacha a dhíol FBManna Éireannacha le SAM agus, as siocair gur fiontair bheaga agus mheánmhéide a chruthaigh 85% den fhás san fhostaíocht san Eoraip idir 2002 agus 2010, is mór an acmhainn fáis a bheadh in TTIP ó thaobh fostaíochta de.

Go deimhin, tá sé ráite sa staidéar a rinne Copenhagen Economices i dtaca le Tionchar TTIP in Éirinn go mbeadh tionchar níos suntasaí agus níos dearfaí ag comhaontú tras-Atlantach ar FBManna ná ar chineálacha eile gnó.

Tugann Fiontraíocht Éireann tacaíocht do bhreis agus 3,000 FBM atá i mbun easpórtála agus is féidir léi cabhrú le gnólachtaí Éireannacha atá ag féachaint le leas a bhaint as deiseanna nua díolacháin trína ghréasán féin – ceithre oifig in SAM.

suirbhé mionsonraithe faoi dhearcadh FBManna i dtaca le TTIP foilsithe ag an gCoimisiún Eorpach ina gcuirtear béim ar dheacrachtaí atá ag FBManna faoi láthair agus iad ag easpórtáil go dtí SAM agus léirítear ann an dóigh a bhféadfaidís leas a bhaint as comhaontú.

Cad é atá ag déanamh imní dóibh?

De réir mar a chuaigh cainteanna TTIP ar aghaidh thug polaiteoirí, gnólachtaí, oibrithe agus tomhaltóirí le fios go raibh roinnt ábhar ag déanamh imní dóibh. Chuidigh sin chun aird an phobail a tharraingt ar TTIP agus tá idirbheartaithe an Choimisiúin Eorpaigh ag tabhairt aghaidh ar na hábhair imní sin anois agus iad i mbun cainteanna lena gcontrapháirtithe as SAM.

Ar cheann de na cnámha spairne tá foráil le haghaidh socrú díospóidí idir infheisteoir agus an stát (SDIS), foráil a chinntíonn go gcaitear go cothrom le hinfheisteoirí nuair a dhéanann siad infheistíocht thar sáile.

Tá isteach agus amach le 1,400 SDIS ann cheana féin i dtíortha AE ach ar uairibh is údair chonspóide iad agus, mar sin, is mian leis an gCoimisiún Eorpach iad a dhéanamh níos trédhearcaí.

Sliocht as ráiteas an Choimisinéara Trádala Cecilia Malmstrom faoi SDIS

An 5 Bealtaine, d'fhoilsigh an Coimisiún Eorpach páipéar coincheapa faoi SDIS – "Infheistíocht in TTIP agus an todhchaí – an bealach i dtreo athchóirithe". Sa pháipéar sin, leagtar amach smaointe chun ceart ceangailteach a thabhairt do Rialtais maidir le rialú agus, mar sin, an cur chuige a aistriú ó eadráin ar bhonn ad hoc mar a dhéantar faoi láthair go dtí Cúirt Infheistíochta.

Cúis eile imní é tionchar TTIP ar shábháilteacht bia agus is ceist thábhachtach í d'Éirinn nó easpórtálaimid 80% dá dtáirgtear sa tír, rud a fhágann go bhfuil na mílte post ag brath ar chaidrimh mhaithe trádála leis an gcoigríoch agus ar chomhaontaithe ar nós TTIP.

De réir an Choimisiúin Eorpaigh, ní bheidh aon mhaolú ar ardchaighdeáin shábháilteachta bia AE agus ní bheidh brú ar Bhallstáit bia géinmhodhnaithe (GM) nach bhfuil leasaithe cheana féin ag rialálaithe AE a iompórtáil.

Ní bheidh ceangal ann mairteoil a ndearnadh cóireáil hormóin uirthi ná feoil ó ainmhithe clónáilte a iompórtáil ach beidh rialálaithe AE agus SAM ag obair as lámh a chéile chun iompórtáil agus easpórtáil bia a dhéanamh níos éasca agus, san am céanna, rialacha AE maidir le sábháilteacht bia a chomhlíonadh ina n-iomláine.

Tá imní ar fheirmeoirí Éireannacha faoi laghdú a theacht ar tháirgeacht mhairteola na hÉireann ach tá deimhnithe ag Coimisinéir Talmhaíochta AE, Phil Hogan, gurb é an toradh atá á lorg ag an gCoimisiún ó TTIP cosaint leordhóthain dár dtáirgeoirí mairteola agus, san am céanna, teacht réasúnach ar an margadh a thabhairt d'easpórtálaithe SAM.

doiciméad a bhriseann miotais foilsithe ag an gCoimisiún a thugann aghaidh ar ábhar imní faoi TTIP. Lena chois sin, ar shuíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh, tá rannóg chuimsitheach ceisteanna agus freagraí a chumhdaíonn ábhair imní agus a thugann eolas bunúsach faoi TTIP. 

Cá trédhearcach le TTIP?

I bhformhór na n-idirbheartaíochtaí ina gcaithfear teacht ar chomhréiteach, bíonn leibhéal áirithe rúndachta de dhíth chun teacht ar thoradh cothrom don dá thaobh. Mar sin féin, beidh tionchar ag TTIP ar bheagnach gach saoránach AE, mar sin ní mór d'idirbheartaithe a bheith ar an eolas faoina bhfuil ag teastáil ó na páirtithe leasmhara ar fad, agus nach bhfuil ag teastáil uathu, i dtaca leis an gcomhaontú.

Tá an Coimisiún Eorpach ag lorg aiseolais ó shaoránaigh AE a bhfuil suim acu in TTIP nó a bhfuil imní orthu faoi agus is féidir le duine ar bith dul i dteagmháil leis an bhfoireann idirbheartaíochta chun a dhearcadh a chur in iúl nó le tuilleadh a fhoghlaim faoin bpróiseas.

Bíonn imeachtaí ar bun le linn agus i ndiaidh gach babhta cainteanna agus bíonn na céadta ionadaí ón tsochaí shibhialta ag freastal orthu, agus baill cheardchumainn, grúpaí gnó agus iad i mbun ionadaíochta thar ceann ghnólachtaí móra ilnáisiúnta agus do FBManna, eagraíochtaí neamhrialtasacha agus eagraíochtaí cosanta tomhaltóirí ina measc sin.

Cuireadh Grúpa Comhairliúcháin ar bun freisin ina bhfuil 14 ionadaí ó earnálacha éagsúla: gnó, ceardchumainn, tomhaltóirí, comhshaol, sláinte srl.

Tugann na hionadaithe sin comhairle do phríomh-idirbheartaí an Aontais Eorpaigh le linn na gcainteanna agus tá teacht acu ar réimse leathan doiciméad.

Lena chois sin, tá ábhar cuimsitheach foilsithe ag an gCoimisiún ar a shuíomh gréasáin a bhaineann le gach gné de na hidirbheartaíochtaí, seasamh idirbheartaíochta an Aontais Eorpaigh agus an sainordú oifigiúil le haghaidh na gcainteanna san áireamh.

TTIP - cá daonlathach leis?

De réir mar a théann na cainteanna ar aghaidh déantar grinnscrúdú ar TTIP trí chuid mhór próiseas daonlathach.

Le cois cruinnithe le páirtithe leasmhara, a chuidíonn le hidirbheartaithe teacht ar sheasaimh i dtaca le gréithe éagsúla de TTIP, coinnítear Parlaimint na hEorpa ar an eolas agus téitear i gcomhairle léi gach céim den bhealach.

Tá ceangal dlí ar an gCoimisiún dul i gcomhairle go rialta le Comhairle an Aontais Eorpaigh i dtaca le gach gné de na hidirbheartaíochtaí TTIP chun a chinntiú go gcuirtear comhleasanna na 28 mBallstát ar fad san áireamh.

Bíonn rialú daonlathach na n‑idirbheartaíochtaí TTIP an‑láidir ag deireadh an phróisis nuair is gá an téacs a réitigh an Coimisiún a chur faoi bhráid na Comhairle chun formheas Bhallstát an Aontais Eorpaigh a fháil agus lena dhaingniú sa Pharlaimint.

Ag brath ar na réimsí beartais a phléitear sa chomhaontú deiridh, tá seans ann go mbeidh ar na hocht bparlaimint náisiúnta is fiche i mBallstáit an Aontais Eorpaigh an socrú a cheadú freisin.

Mar sin, ainneoin cén toradh a bheidh ar na cainteanna, ní féidir le TTIP teacht i bhfeidhm ach le tacaíocht rialtais náisiúnta an Aontais ar fad a toghadh go daonlathach agus le tacaíocht Pharlaimint na hEorpa a toghadh go daonlathach freisin.

Sliocht as ráiteas an Choimisinéara Malmstrom agus Michael Froman, Ionadaí Trádála SAM

Tuilleadh eolais

Ceisteanna agus freagraí faoi TTIP




Nuashonrú is déanaí: 02/07/2015  |Barr