Cosán nascleanúna

An tAontas Eorpach agus an geilleagar
Print

Bratach na hÉireann ar shiombail an euroÓs rud é gur geilleagar beag oscailte atá i ngeilleagar na hÉireann is ar an trádáil idirnáisiúnta a sheasann rath eacnamaíoch na tíre agus is mó an tionchar dá réir sin a bhíonn ag na margaí domhanda uirthi.

Fágann sin go bhfuil sé tábhachtach don tír comhpháirtíochtaí le páirtithe thar lear a thógáil agus ón uair gur ball den Aontas Eorpach í is fusa dúinn é sin a dhéanamh i ndlúthpháirtíocht le náisiúin eile.

Sula ndeachaigh Éire isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa in 1973, bhí laincis nach beag ar gheilleagar na tíre (ar geilleagar é a bhí tógtha ar an talmhaíocht cuid mhaith) toisc a mhéid a bhí sé ag brath ar an Ríocht Aontaithe mar mhargadh.

B'iad an trádáil thionsclaíoch agus an comhar idirnáisiúnta a bhí faoi réim an uair sin agus ba mhór an chabhair d'Éirinn é go raibh sí ina ball de Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa, rud a lig di geilleagar margaidh neamhshrianta nua-aoiseach a fhorbairt.

Margadh Aonair an Aontais Eorpaigh, mar aon le cinntí a rinneadh d'fhonn cánacha corparáideacha ísle a thabhairt isteach agus Gníomhaireacht Forbartha Tionscail (IDA Ireland) a cheapadh chun Éire a chur chun cinn thar lear, ba iad ba chionsiocair leis an mbláthú a tháinig ar an ngeilleagar nua sin.

Ceann de na deacrachtaí a bhíonn ag tíortha beaga ar nós na hÉireann a bhfuil geilleagar oscailte acu ná go bhféadfaidís bheith i mbaol de thoradh cúinsí domhanda. Is díol suntais é gur tharla géarchéim mhórthaibhseach in Éirinn i ndiaidh na tréimhse ba mhó fás eacnamaíoch dá raibh riamh sa tír, is é sin sna deich mbliana ó lár na nóchaidí amach, ar géarchéim í a tháinig chun cinn de thoradh ollchliseadh airgeadais domhanda.

Dá thoradh sin b'éigean do Rialtas na hÉireann cúnamh airgid a lorg ar an gCoimisiún Eorpach, ar an mBanc Ceannais Eorpach agus ar an gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta nó ar an 'troika' mar is fearr aithne orthu.

Tar éis roinnt blianta crua a chur thairsti tá fás faoi gheilleagar na hÉireann athuair agus tá an tAontas Eorpach tar éis bearta nua éifeachtacha a thabhairt isteach atá ceaptha geilleagair na hÉireann agus na mBallstát uile a chosaint ar bhealach níos fearr amach anseo. 

Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta

Ba léir ón ngéarchéim eacnamaíoch dhomhanda a bhuail an Eoraip in 2007 go raibh easnaimh ar chórais airgeadais an Aontais Eorpaigh agus chuir sin iallach ar na ceannairí Eorpacha tabhairt faoi Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta (AEA) a chur ar bun.

Ba léir ón ngéarchéim freisin go raibh dul chun cinn suntasach déanta san Eoraip maidir le geilleagair an Aontais a chomhtháthú le chéile ach má bhí féin ní raibh deireadh déanta go fóill maidir leis sin de. Sin é an fáth go bhfuil an tAontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta anois ar cheann de phríomhthosaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh.

Chomh maith le geilleagair na mBallstát a chosaint, is éard is aidhm don Aontas seo, nuair a bheidh sé ag feidhmiú mar is ceart, feabhas a chur ar cháilíocht beatha na saoránach uile, cothrom na Féinne a thabhairt dóibh, agus a chinntiú go mbeidh an Eoraip réidh do dhúshláin dhomhanda amach anseo.

Is í an Tuarascáil ón gCúigear Uachtarán, a réitíodh in 2015 ar iarratas ó cheannairí an limistéir euro, faoi deara Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta a cheapadh a bheidh níos doimhne agus níos cothroime.

Moltar sa tuarascáil go bhféachfaí le dul chun cinn a dhéanamh i gceithre réimse éagsúla atá dírithe ar aontas eacnamaíoch, aontas airgeadais, aontas buiséadach agus aontas polaitiúil, agus an méid sin a dhéanamh i dtrí chéim.

Tá sé beartaithe go mbeadh bearta na chéad chéime i bhfeidhm faoi Mheitheamh 2017 lena n-áirítear boird náisiúnta iomaíochais a chur ar bun sna Ballstáit, an tAontas Baincéireachta a thabhairt i gcrích agus Bord Eorpach Fioscach nua, a mbeadh feidhm chomhairleach aige, a bhunú.

Tabharfar isteach freisin le linn na chéad céime Scéim Eorpach Ráthaithe Taiscí atá ceaptha cosaint níos fearr a dhéanamh ar thaiscí bainc agus is éard atá áirithe sa dara céim moltaí i dtaobh cisteán cuntasach don limistéar euro a chur ar bun, ina bhféadfadh na Ballstáit a úsáideann an euro comhchinnteoireacht thairbheach a dhéanamh.

Tá obair ar siúl cheana féin i dtaca leis an Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta a thabhairt i gcrích agus táthar ag súil go mbeidh deireadh déanta leis sin faoi 2025 ar a dhéanaí.

Bóthar an leasa

Tháinig Ballstáit an Aontais Eorpaigh, ag gníomhú dóibh i ndlúthpháirtíocht leis an mBanc Ceannais Eorpach agus leis an gCoimisiún Eorpach, ar chomhaontú faoi roinnt beart atá dírithe ar an Eoraip a chosaint ar ghéarchéimeanna eacnamaíocha amach anseo.

Mhol an Coimisiún 28 riail nua chun an earnáil airgeadais a rialáil, a mhaoirsiú agus a rialú ar bhealach níos fearr ionas nach iad na cáiníocóirí a chaithfidh an bille a sheasamh feasta nuair a dhéanann na bainc botúin.

Tá formhór na rialacha nua i bhfeidhm anois, sin nó tá siad á dtabhairt chun críche.

Seo a leanas cuid de na céimeanna is tábhachtaí dá bhfuil tugtha ag an Eoraip i dtreo gur sláine a bheidh an todhchaí i dtaca le cúrsaí airgeadais:

  1. Tá rialacha nua de chineál níos déine ann maidir le rialachas eacnamaíoch chun maoirseacht níos doichte a dhéanamh ar fhiachas poiblí agus ar easnaimh phoiblí, rud a chinnteoidh nach gcaitheann tíortha airgead thar a n-acmhainn. Tháinig conradh fioscach nua i bhfeidhm in 2013 atá ceaptha muinín bhreise a spreagadh trí theorainn 0.5% de OTI a chur le heasnaimh struchtúracha bhliantúla. Léirigh an ghéarchéim nach inbhuanaithe geilleagar atá bunaithe ar fhiacha, faoi mar tharla in Éirinn. Faoin gconradh, féachfaidh an Coimisiún Eorpach chuige anois go gcuirfear teorainneacha ar fhiacha agus ar easnaimh i bhfeidhm agus nach gcuirfear geilleagair eile na hEorpa i mbaol de thoradh buiséid náisiúnta. Sin é an cuspóir atá le haontas fioscach.
  2. tuilleadh maoirseachta airgeadais á déanamh san Eoraip anois lena chinntiú go ndéanfar na bainc a chaipitliú ar bhealach níos fearr, go mbeidh siad níos freagraí agus gurb acmhainn dóibh iasachtaí a thabhairt do theaghlaigh agus do ghnólachtaí. Réitíonn sin an bóthar don Aontas Baincéireachta, aontas a chinnteoidh go gcosnófar taiscí na dtaisceoirí agus nach mbeidh ar na cáiníocóirí íoc as cliseadh na mbanc.
    Rinneadh reachtaíocht a ghlacadh freisin chun dul i ngleic le róluaineacht sna margaí airgeadais, lena n-áirítear reachtaíocht maidir le cistí fálaithe, straitéisí díola folaimh, gníomhaireachtaí rátála creidmheasa agus díorthaigh ‘thar an gcuntar’.
  3. Leis an Sásra Cobhsaíochta Eorpach tugadh isteach ciste tarrthála deiridh nó 'Cúlstop' chun an t-airgeadra aonair a chosaint – is ciste é sin a chuideoidh le tíortha de chuid an limistéir euro nach féidir leo airgead a fháil ar iasacht go sealadach ó na margaí airgeadais. Tabharfar iasachtaí do na Ballstáit sin atá sa limistéar euro má aontaíonn siad a ngeilleagair a athchóiriú agus a gcobhsaíocht airgeadais a athshlánú.
  4. Tháinig cúig cinn de Rialacháin nua agus aon Treoir amháin i bhfeidhm san Aontas Eorpach i mí na Nollag 2011. Tugtar an 'Sé-Phaca' orthu agus tá siad ceaptha treise a chur le Comhshocrú Cobhsaíochta agus Fáis an Aontais Eorpaigh, is é sin an creat rialacha a cruthaíodh chun beartais náisiúnta fioscacha na mBallstát a chomhordú agus a chosaint.
  5. I Márta 2013 bhí páirt ar leith ag Uachtaránacht na hÉireann ar an Aontas Eorpach san idirbheartaíocht a rinneadh d'fhonn comhaontú a shocrú thar ceann na mBallstát i dtaca le rialacha nua chun geilleagair na dtíortha atá sa limistéar euro a chobhsú. Tugtar an 'Dé-Phaca' ar an gcomhaontú sin agus tá dhá rialachán ann. Déantar faireachán agus measúnú sa chéad cheann acu ar phleananna tíortha ina bhfuil móreasnaimh iomarcacha rialtais agus, sa dara ceann, tá bearta ann atá dírithe ar na tíortha sin atá ag fulaingt de bharr deacrachtaí tromchúiseacha airgeadais.
  6. Bhí páirt nach beag ag Uachtaránacht na hÉireann freisin san idirbheartaíocht a rinneadh d'fhonn teacht ar chomhaontú i gcomhar le Parlaimint na hEorpa maidir leis an maoirseoir bainc aonair san Aontas Eorpach. Leis an gcomhaontú sin, tugadh cumhachtaí faireacháin don Bhanc Ceannais Eorpach maoirsiú a dhéanamh ar gach mórbhanc san Aontas Eorpach tríd an Sásra Maoirseachta Aonair.
    Rinneadh sin a láidriú a thuilleadh tríd an Sásra Réitigh Aonair a tháinig i bhfeidhm in Eanáir 2016, agus atá ceaptha an ceangal idir airgeadas an rialtais agus earnálacha baincéireachta na tíre a bhriseadh.
  7. Tá córas ar a dtugtar an Seimeastar Eorpach ar bun anois lena ndéantar comhordú ar bheartais eacnamaíocha ar bhonn timthriall bliana. Gach bliain, déanann an Coimisiún anailís mhionsonraithe ar chláir Bhallstáit an Aontais Eorpaigh i dtaca le hathchóiriú buiséadach, maicreacnamaíoch agus struchtúrtha, agus déanann sé moltaí tír-shonracha don chéad tréimhse 12-18 mí eile.
    Cuirtear tús leis an Seimeastar sin, a tugadh isteach in 2010 agus a cuíchóiríodh in 2015, tar éis fhoilsiú Shuirbhé Bliantúil Fáis an Choimisiúin, rud a tharlaíonn i mí na Samhna go hiondúil.


 

Dul chun Cinn Eacnamaíoch na hÉireann

I Réamhaisnéis Eacnamaíoch na hEorpa do Gheimhreadh na bliana 2016 a d’eisigh an Coimisiún Eorpach, leagadh béim ar théarnamh eacnamaíoch na hÉireann, téarnamh a tharla le déanaí, ach tá cosc anois ar an tír filleadh ar na seanlaethanta ina mbíodh fás neamh-inbhuanaithe faoina geilleagar.

Is éard a bheidh mar thoradh ar na rialacha nua sin de chuid an Aontais Eorpaigh atá leagtha amach thuas ná go ndéanfar bainistiú ar an bhfás ar bhealach níos fearr ionas nach n-iompóidh pé deacrachtaí airgeadais a bheidh ann feasta ina dtubaistí a mhairfidh ar feadh deich mbliana.

Tábla ina léirítear na príomhfhigiúirí d'Éirinn arna mbaint ón réamhaisnéis eacnamaíoch do Gheimhreadh na bliana 2016

An fás faoi bhun 7% a tháinig ar OTI na hÉireann in 2015, de réir na réamhaisnéise réamhráite, ar ráta fáis é nach bhfacthas in Éirinn roimhe sin, is amhlaidh a áiríodh sin ar bhonn leathan agus cuireadh san áireamh freisin an líon post a cruthaíodh sa tír lena linn sin.

Tháinig feabhas chomh maith ar an airgeadas poiblí ar an ábhar gur mhó an fás a tháinig ar ioncam ná mar a tháinig ar chaiteachas. Mar sin féin, cé go bhfuil laghdú ag teacht ar chóimheas fiachais an rialtais tá sé an-ard fós agus ní mór aghaidh a thabhairt air sin.

Maítear sa réamhaisnéis gurb iad na rátaí fáis OTI a bheidh ann do na blianta 2016 agus 2017 ná 4% agus 3% faoi seach, ar rátaí iad atá níos inbhuanaithe.

An fás a tháinig le déanaí ar OTI na hÉireann, is amhlaidh a cuireadh tús leis san earnáil sheachtrach ach tá an t-éileamh intíre á thiomáint chun cinn anois toisc gur tháinig méadú breis is 8% ar an éileamh sin sna chéad naoi mí den bhliain 2015.

Tá dea-scéala ann maidir le cúrsaí oibre ar an ábhar go raibh ráta dífhostaíochta 8.8% ann i mí na Nollag 2015 le hais ráta 10.2% an bhliain roimhe sin.

Táthar ag súil go dtitfidh an ráta dífhostaíochta a thuilleadh, más go mall féin é, agus go mbeidh ráta 7.8% ann faoi dheireadh 2017.

Táthar ag tuar go dtiocfaidh fás faoi phraghsanna tithe agus faoi chíosanna, más go measartha féin é, mar go bhfuil srian curtha leo le beartais mhacrastuamachta an bhainc ceannais agus le pleananna an Stáit chun díriú ar ghanntanais soláthair.

Déantar an baol d'fhás eacnamaíoch na hÉireann a chúiteamh de réir réamhaisnéis an Choimisiúin. Chuirfí Éire i mbaol go mór dá dtiocfadh meath ar an timpeallacht airgeadais dhomhanda, rud a chuirfeadh isteach ar a cuid easpórtálacha.

B'fhéidir go dtiocfadh méadú gan choinne, ámh, ar an éileamh intíre dá n-éireodh leis na beartais sin de chuid an Rialtais atá ceaptha borradh a chur faoin earnáil tógála.

Tugadh foláireamh sa réamhaisnéis faoin gcaoi a bhfuil geilleagar na hÉireann á chur i gcontúirt fós de dheasca suaití sna rátaí úis agus de dheasca athruithe ar oibríochtaí na gcorparáidí ilnáisiúnta.

Géarchéim Eacnamaíoch na hÉireann

Bhí Éire ar cheann de na tíortha a bhí thíos leis an gcúlú eacnamaíoch domhanda a tháinig go mór chun cinn tar éis chliseadh Lehman Brothers - an ceathrú mórbhanc infheistíochta ba mhó sna Stáit Aontaithe - in 2008.

D'éirigh bainc ar fud an domhain as a bheith ag tabhairt iasachtaí dá chéile agus ní raibh aon chreidmheas le fáil. Bhí Éire go mór i mbaol de thoradh na géarchéime i ngeall ar bhoilgeog tithíochta a bhí ag imeacht as smacht agus as cuimse le deich mbliana anuas.

Thug bainc na hÉireann suimeanna móra airgid ar iasacht, d'fhorbróirí tithíochta den chuid ba mhó, rud a d'fhág córas baincéireachta na hÉireann gan chosaint nuair nach bhféadfaí cistí a fháil ar iasacht a thuilleadh ó na margaí agus ba mhó go mór an baol a bhí ann nach bhféadfaí na hiasachtaí réadmhaoine a bhí tugtha amach ag na bainc a aisíoc. Nuair ba threise a bhí an bhoilgeog sin mhéadaigh cláir chomhardaithe na mbanc Éireannach de dheasca iasachtaí réadmhaoine a thabhairt amach go dtí go raibh luach na gclár sin ceithre huaire ní b'airde ná luach OTI na hÉireann, agus ba mhó dá réir sin scála na géarchéime baincéireachta in Éirinn ná i dtíortha eile.

De réir mar a leathnaigh an ghéarchéim ar fud Bhallstáit an limistéir euro, tháinig rialtais éagsúla i gcabhair ar na bainc agus tugadh tacaíocht phráinneach dóibh, rud nach bhfacthas riamh cheana ar scála chomh mór sin.

Gealladh €4.5 trilliún – arb ionann é agus 37% de OTI iomlán bliantúil an Aontais Eorpaigh – a chur ar fáil idir 2008 agus 2011 chun na bainc a chosaint.

Bhí mar thoradh ar an mbeart sin nár aistarraingíodh a raibh de thaiscí sna bainc agus gur tugadh cosaint dá raibh d'airgead i dtaisce ag gnáthshaoránaigh. Chuidigh sé freisin luach an euro a choinneáil seasta ionas go gcosnófaí Ballstáit an limistéir euro ar na héifeachtaí ba mheasa a bhain leis an ngéarchéim.

Ba dhaor mar a íocadh as an straitéis sin, dar ndóigh, toisc nárbh fholáir an t-airgead a úsáideadh chun na bainc a chosaint a fháil ar iasacht agus faoi dheireadh 2009 bhí ag dul de na Ballstáit ba neamhchosanta sa limistéar euro, Éire san áireamh, an t-ús ar an bhfiach sin a íoc.

Bhí géarchéim airgeadais phoiblí san Eoraip anois agus laghdaigh na bainc dá réir an méid a d'fhéadfaidís a thabhairt do ghnólachtaí agus do theaghlaigh i bhfoirm iasachtaí, rud a chruthaigh breis dífhostaíochta agus cruatan.

Mar bharr ar an donas, tháinig méadú as cuimse ar fhiacha stáit na hÉireann mar gur ráthaigh an Stát dliteanas na mbanc i dtreo nach n-aistarraingeofaí a raibh de thaiscí sna bainc agus nach gclisfeadh go hiomlán orthu.

Lena chois sin, bhí Éire i ndiaidh dul go mór i dtuilleamaí cánacha réadmhaoine, foinse ioncaim a d'imigh as radharc nuair a phléasc an bhoilgeog tithíochta.

Mar thoradh ar na heasnaimh mhóra sa bhuiséad agus fiacha a bhí ag imeacht as smacht, ní raibh muinín a thuilleadh ag na margaí airgeadais go bhféadfadh an tír a cuid fiach a íoc ar ais, agus bhí ag teip ar an Stát airgead a fháil ar iasacht ag rátaí inmharthana.

In 2010, ba léir nach bhféadfadh an tír an brú sin a sheasamh ní ba mhó agus i mí na Samhna rinne Rialtas na hÉireann iarratas oifigiúil ar chúnamh airgeadais idirnáisiúnta, agus thacaigh an Banc Ceannais Eorpach agus an Coimisiún Eorpach leis an iarratas sin.

Sa phacáiste cúnaimh airgeadais €85 billiún a shocraigh Éire trí idirbheartaíocht a dhéanamh ar a son féin, áiríodh gealltanais airgeadais €22.5 billiún ón Sásra Eorpach um Chobhsaíocht Airgeadais agus €17.7 billiún ón tSaoráid Eorpach um Chobhsaíocht Airgeadais.

Tháinig €22.5 billiún eile chuici ón gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta agus thug an Ríocht Aontaithe, an tSualainn agus an Danmhairg €5 billiún i bhfoirm iasachtaí déthaobhacha uathu le cur sa phacáiste.

Ina cheann sin, cuireadh €12.5 billiún ón gCúlchiste Náisiúnta Pinsean agus €5 billiún ó chúlchistí airgid na hÉireann leis an gciste.

Amlíne na hÉireann

2007Bhain an margadh tithíochta in Éirinn a bhuaic amach.
2008Phléasc boilgeog tithíochta na hÉireann agus thosaigh cúlú eacnamaíochta sa tír; Ba í Éire an chéad Bhallstát sa limistéar euro ar tharla sin dó. Mhéadaigh go tobann ar an ráta dífhostaíochta. Chlis ar iasachtaí idir bainc. Rinne Rialtas na hÉireann bearta le córas baincéireachta na tíre a chosaint agus ráthaigh na taiscí uile le nach dtosófaí ar a raibh de thaiscí sna bainc Éireannacha a aistarraingt.
2009Bhí an ráta dífhostaíochta ab airde sa tír ó tháinig ann don stát. Chuaigh lucht agóide amach ar na sráideanna; bhí an ráta ab ísle dá raibh ann le 14 bliana i Stocmhalartán na hÉireann. Chuir an Rialtas na billiúin euro isteach i mbainc na hÉireann ionas nach gclisfeadh orthu. Bunaíodh an Ghníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní (NAMA) a ghlac ról baincéara i gcás drochfhiach réadmhaoine.
2010De réir mar a chuaigh an ghéarchéim in olcas cuireadh níos mó airgid ar fáil do na bainc agus chuir Rialtas na hÉireann iarratas oifigiúil isteach ar chúnamh airgeadais ón Aontas Eorpach, ón gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta agus ó na Ballstáit eile. Comhaontaíodh pacáiste €85 billiún ar chuntar go dtabharfadh Éire cead don Troika (an Coimisiún Eorpach, an Banc Ceannais Eorpach agus an Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta) súil ghéar a choinneáil ar an mbuiséad ar bhonn rialta lena chinntiú go mbeadh na coinníollacha airgeadais á gcomhlíonadh.
2011Buadh go trom ar Rialtas na hÉireann in olltoghchán a eagraíodh trí mhí tar éis dó glacadh leis an bpacáiste. Íslíodh rátáil fiachais na hÉireann go dramhghrád.
2012Vótáil 60% de phobal na hÉireann i bhfabhar Chonradh Fioscach an Aontais Eorpaigh i reifreann.
2013D'éirigh le hÉirinn €5 billiún a thiomsú trí bhanna tagarmhairc deich mbliana sindeacáite a eisiúint ar na margaí airgeadais. Ba é an chéad díolachán in Éirinn é de bhannaí sindeacáite ó bhí an cliseadh baincéireachta ann in 2010.
2013D'éirigh le hÉirinn teacht slán an 15 Nollaig 2013 as clár trí bliana an Troika.
2014D'fhill Éire ar mhargaí na n-iasachtaí fadtéarmacha arís agus banna ceannasach €3.75 billiún ina seilbh aici; rinne Moody's uasghrádú ar a stádas in Eanáir 2014.
2015De réir réamhaisnéis an Aontais Eorpaigh, ba é an ráta fáis a bhí faoi OTI na hÉireann ná 6.9%.
2016De réir réamhaisnéis Eacnamaíoch na hEorpa do Gheimhreadh na bliana 2016 a d’eisigh an Coimisiún Eorpach táthar ag súil go dtiocfaidh méadú, más go measartha féin é, faoi fhás eacnamaíoch na hÉireann in 2016 agus in 2017 nuair a shroichfear rátaí 4% agus 3% faoi seach, ar rátaí inbhuanaithe iad.

Naisc úsáideacha

Faireachas Iarchláir d'Éirinn

Ard-Stiúrthóireacht na nGnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais sa Choimisiún Eorpach

Foras Feasa ar Gheilleagar na hEorpa

An Roinn Airgeadais

Meabhrán: Foras Feasa ar Rialachas Eacnamaíoch an Aontais Eorpaigh




Nuashonrú is déanaí: 12/04/2016  |Barr