Cosán nascleanúna

Éire agus an Comhbheartas Iascaigh (CBI)
Print

Iascaire ag scrúdú eangachMar gur oileán í Éire bhí an iascaireacht tábhachtach riamh don gheilleagar agus don tsochaí, agus tá i gcónaí.

Na huiscí nádúrtha glana atá thart timpeall ar imeallbhord na hÉireann, agus a bhfuil fad 3, 500km iontu, tá siad ina bhfoinse scothbhia mara leis na mílte bliain, agus is tábhachtach an saibhreas sin a chaomhnú do na glúine atá ag teacht.

Na báid seoil, na gathanna iascaigh agus na heangacha garbha a d'úsáideadh ár sinsir, níor chuir siad jabanna, an timpeallacht chósta ná stoic éisc i mbaol, murab ionann agus soithí agus modhanna iascaireachta an lae inniu.

Tá trálaeir thráchtála an lae inniu in ann achair fhada a thaisteal ar muir agus tá castainní a oibríonn le cumhacht an uisce feistithe ar roinnt acu atá in ann cúpla tona iasc a ghabháil in aon eangach amháin.

San 20ú haois, is beag nár díothaíodh roinnt stoc éisc de dheasca ró-iascaireachta agus thruailliú na farraige, rud a d'fhág gur ghá tionscal na hiascaireachta a chur faoi rialú.

Sa lá atá inniu ann, tugtar tacaíocht tríd an gComhbheartas Iascaigh an Aontais Eorpaigh do leas iascairí, do phobail iascaireachta agus do thomhaltóirí táirgí éisc na hÉireann.

Déanann na 28 mBallstát an Comhbheartas Iascaigh (CBI) a chaibidliú agus a chomhaontú agus cuirtear tacaíocht agus páirtmhaoiniú ar fáil tríd an gCiste Eorpach Iascaigh (CEI) do thionscnaimh a chuireann iascaireacht inbhuanaithe chun cinn.

I ndiaidh trí bliana de chomhairliúchán cuimsitheach i gcomhar le hionadaithe an tionscail agus d'idirbheartaíocht idir an Coimisiún Eorpach, na Ballstáit agus Feisirí Eorpacha, rinneadh leasú nach beag ar an CBI in 2014 agus anois tugtar tacaíocht airgeadais dó trí chiste nua ar a dtugtar an Ciste Eorpach Muirí agus Iascaigh (CEMI).

Is ábhar conspóide é an CBI in Éirinn go minic ach ná dearmadtar gurb é an príomhchuspóir atá leis an tionscal bia mara agus an timpeallacht muirí a chosaint do na glúine atá le teacht.

Fíricí iascaireachta

Graf ina dtaispeántar onnmhairí de bhia mara na hÉireann

  • Nuair a chuirtear grinneall ár bhfarraigí san áireamh, tá Éire ar cheann de na tíortha is mó san Aontas Eorpach agus cearta ceannais nó eisiacha aici ar cheann de na cóimheasa is mó idir muir agus tír (breis agus 10:1) dá bhfuil ag aon Bhallstát.
  • Is fiú breis agus €800 milliún an earnáil bia mara do gheilleagar na hÉireann agus tá amuigh agus istigh ar 11,000 duine fostaithe inti.
  • In ainneoin an laghdaithe a tháinig ar easpórtálacha in 2013, tá méadú iomlán 29% tagtha orthu ó 2010 i leith, ó €378 milliún go dtí €489 milliún. B''fhiú €326 milliún an margadh baile in 2013.
  • Meastar go ndíoltar 65% d'onnmhairí bhia mara na hÉireann i margaí an Aontais agus is í an Fhrainc an príomh-mhargadh dó, agus ansin ina diaidh sin an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn.
  • D'onnmhairigh Éire bia mara arbh fhiú €38 billiún chuig margaí na hÁise in 2013; sin méadú breis agus 40% ar fhigiúr na bliana 2012. B'fhiú €12 milliún onnmhairí chun na Síne amháin.
  • Is í an Nigéir an margadh is mó onnmhairí atá ag Éirinn lasmuigh den Aontas Eorpach. In 2013 b'fhiú €40 milliún na honnmhairí sin.
  • Tá sé mar chuspóir ag Éirinn díolacháin iomlána bia mara a mhéadú go dtí €1 billiún agus 1,200 post breise a chruthú faoi 2017 faoi 'Fhómhair Bia 2020', straitéis de chuid an Rialtais.
  • Saothraíonn Éire breis agus 40 cineál bia mara tráchtála d'ardchaighdeán, e.g. bradáin, éisc bhána, éisc pheiligeacha agus sliogéisc.
  • Bhí lucht bainte diúilicíní in Éirinn ar an gcéad dream san Eoraip a bhain teastasú orgánach amach agus anois bíonn siad ag soláthar diúilicíní do mhiondíoltóirí agus do lucht lónadóireachta i gcuid mhór cathracha sa Fhrainc agus sa Ghearmáin, bialanna i bPáras a bhfuil réaltaí Michelin bainte acu ina measc.
  • Meastar go ndéantar ró-iascaireacht ar thimpeall 80% de na speicis éisc atá in uiscí an Aontais Eorpaigh. Tá an iomarca soithí iascaireachta ann i dtaca le líon na n-iasc is féidir a bhaint as na farraigí gan díobháil a dhéanamh do na stoic.
  • 87,445 soitheach iascaireachta a bhí sna 28 mBallstát in 2014. Sin 19,284 soitheach níos lú ná líon 1995, tráth a bhí 15 Bhallstát ann. Mar sin féin, ní mór an líon sin a laghdú níos mó. Bhí 1,914 soitheach iascaireachta ag Éirinn in 2013.
  • Bhí Éire ar cheann de dheich mBallstát san Aontas Eorpach a fuarthas ciontach i ró-iascaireacht in 2013. Faoi rialacha comhaontaithe an Aontais, is é pionós a ghearrtar as ró-iascaireacht cuótaí a laghdú, chun an damáiste a rinneadh ar stoic a chur ina cheart.
  • Tá laghdú mór tagtha ar an ró-iascaireacht i dTuaisceart agus in Iarthar na hEorpa, ó 86% de na stoic in 2009 go 41% de na stoic in 2014. Mar sin féin, tá fadhbanna tromchúiseacha fós sa Mheánmhuir, áit a ndéantar ró-iascaireacht ar 96% de na héisc a mhaireann gar do ghrinneall na farraige.
  • Fuair taighdeoirí mara in Éirinn breis is €50 milliún de mhaoiniú ó fhoinsí de chuid an Aontais, e.g. FP7 agus INTERREG, idir 2007 agus 2013.
  • Tá €200 milliún curtha in áirithe le haghaidh taighde agus nuálaíocht mhara san Eoraip in 2014 agus in 2015 faoi chlár Fís 2020 an Aontais Eorpaigh.
  • Tá tionscal iascaireachta an Aontais ar an gceathrú tionscal iascaireachta is mó ar domhan; soláthraíonn sé breis agus sé mhilliún go leith tona éisc gach bliain agus fostaítear breis agus 350,000 duine ann.
  • le 50 bliain anuas tá méadú faoi dhó ar an méid bia mara a chaitear agus de bhrí go bhfuil daonra an domhain ag fás leis, meastar go mbeidh 42 milliún tona breise de dhíth faoi 2030.
  • Déanann an tAontas Eorpach ceiliúradh ar Lá Muirí na hEorpa an 20 Bealtaine gach bliain chun tábhacht na bhfarraigí agus na n-aigéan a thabhairt chun suntais.

Buntáistí an Chomhbheartais Iascaigh

Próiseáil éiscIs é príomhchuspóir an Chomhbheartais Iascaigh féachaint chuige go gcomhlíontar na riachtanais atá ag tionscal iascaireachta an Aontais faoi láthair, gan stoic éisc a chur i mbaol amach anseo. Ina cheann sin, féachtar trína bhíthin le hioncam a chinntiú d'iascairí agus soláthar rialta de bhia mara ar ardchaighdeán a chur ar fáil ar phraghsanna réasúnta don tomhaltóir agus san am céanna éiceachórais chósta a choimeád slán. Tá an tionscal iascaireachta faoi bhagairt ar fud an domhain agus dá bhrí sin tá comhaontuithe comhpháirtíochta i bhfeidhm idir an tAontas Eorpach agus tíortha nach bhfuil san Aontas Eorpach le farraigí agus aigéin an domhain a bhainistiú ar shlí rialáilte, thrédhearcach agus inbhuanaithe. Tugann na comhaontuithe sin caoi d'iascairí an Aontais dul i mbun na hiascaireachta in uiscí atá i bhfad óna dteorainneacha náisiúnta mar mhalairt ar íocaíocht a thugann caoi do thíortha nach bhfuil san Aontas infheistíocht a dhéanamh ina dtionscail iascaireachta agus stoic éisc a mhéadú ar fud an domhain.

Seo roinnt de na saincheisteanna tábhachtacha a dtugtar aghaidh orthu in CBI:

  • Stoic éisc a chaomhnú: Is minic a leanann iarmhairtí millteanacha an ró‑iascaireacht, ach tá an CBI ag cuidiú chun fairigí na hEorpa a bhainistiú agus a chosaint do na glúine atá le teacht. I limistéar Oirthuaisceart an Atlantaigh, an Mhuir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh san áireamh, tháinig titim ar ró‑iascaireacht ó 86% (de na 35 stoc a ndearnadh measúnú orthu, bhí ró-iascaireacht á dhéanamh ar 30 díobh) in 2009 go 41% (19 as 46 stoc) in 2014. Mar sin féin, tá fadhbanna móra ann go fóill sa Mheánmhuir, áit a ndéantar ró‑iascaireacht ar 96% d'éisc a mhaireann gar do ghrinneall na farraige agus ar 71% d'éisc a mhaireann leath bealaigh thíos, agus sa Mhuir Dhubh, áit a ndéantar ró‑iascaireacht ar na stoic éisc ar fad a mhaireann gar do ghrinneall na farraige agus ar 33% de stoic d'éisc pheiligeacha.
  • Rialacha a chur i bhfeidhm: Úsáidtear córas rialúcháin leis na rialacha a aontaíodh faoi CBI a chur i bhfeidhm le stoic éisc a chaomhnú agus an comhshaol muirí a chosaint. Cinntíonn an córas sin nach féidir a ghabháil ach na méideanna éisc atá ceadaithe agus gur féidir bearta a dhéanamh i gcoinne iascaireacht neamhdhleathach. Má dhéanann Ballstát ró-iascaireacht, cúitítear an ró-iascaireacht sin trí chuótaí laghdaithe.
  • Cabhlach iascaireachta: Ceann de na dúshláin is mó atá roimh thionscal iascaireachta an domhain is ea go bhfuil an iomarca bád ann agus gan go leor iasc ann dóibh. Tá an tAontas Eorpach ag iarraidh an brú ar stoic éisc a laghdú trí theorainn a chur ar mhéid iomlán a chabhlaigh iascaireachta agus ar a thoilleadh gabhála agus rialáil a dhéanamh ar an méid ama is féidir le soithí bheith i mbun iascaireachta.
  • Maoiniú: In 2014, tugadh isteach, leis an gCiste Eorpach Iascaigh, modhanna tacaíochta do thionscal na hiascaireachta agus do phobail chósta trí chúnamh airgid a thabhairt dóibh le go bhféadfaidh siad iad féin a chur in oiriúint do dhálaí athraitheacha na hearnála. Faoin ngléas maoinithe a bhí ann roimhe, an Ciste Eorpach Iascaigh (CEI), a bhí ar bun ó 2007 go dtí 2013, fuair Éire €42,266,603 de mhaoiniú ó chistí an Aontais Eorpaigh. Fuair Éire maoiniú €70 milliún ón Aontas Eorpach idir 2000 agus 2006. Chuir an t-airgead sin tacaíocht ar fáil do 850 tionscadal Éireannach sa tréimhse sin. Ag praghsanna an lae inniu tá breis agus €147.5 milliún curtha in áirithe d'Éirinn faoi CEMI idir 2014 agus 2020.
  • Cáilíocht agus Praghas: Cinntíonn an Comhbheartas Iascaigh go bhfaigheann táirgeoirí, próiseálaithe agus dáileoirí praghas cothrom ar a gcuid táirgí. Cuirtear caighdeáin chun cinn agus cuirtear rialacha i bhfeidhm lena gcinntítear gur féidir muinín a bheith ag tomhaltóirí go bhfuil a gcuid bia mara slán. 

Leasú an Chomhbheartais Iascaigh

Cigirí ag scrúdú gabhála ar bord trálaeirIs faoi Uachtaránacht na hÉireann ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh (Eanáir go Meitheamh 2013), i mBealtaine 2013, a thángthas ar chomhaontú faoi leasú an Chomhbheartais Iascaigh. Ba é sin an chéad mhórleasú a rinneadh air ó bhí 2002 ann. Ar cheann de na leasuithe a rinneadh tá bearta chun ró-iascaireacht a chosc agus chun deireadh a chur leis an ngnás conspóideach sin, éisc a chaitheamh thar bord. Tháinig an Comhbheartas Iascaireachta nua i bhfeidhm an 1 Eanáir 2014 agus táthar á chur i bhfeidhm le cuidiú ó chiste nua a bhfuil €6.5 billiún ann, ar a dtugtar an Ciste Eorpach Muirí agus Iascaigh (CEMI), le haghaidh na tréimhse 2014–2020.

Seo roinnt de na príomhghnéithe den Chomhbheartas Iascaigh atá ann faoi láthair

  • Táirgeacht
    Bainisteofar an iascaireacht de réir a chéile ar leibhéal na huastáirgeachta inbhuanaithe, (MSY) agus tabharfar urraim do chomhairle eolaíoch i dtaca le cuótaí a leagan síos. Faoi 2015, agus ar a dhéanaí faoi 2020, bainisteofar Stoic éisc an Aontais ar fad ar leibhéil na huastáirgeachta inbhuanaithe.
  • Éisc aischurtha
    Éisc aischurtha – mar gheall ar an gcleachtas sin, meastar gur caitheadh 23% den ghabháil éisc iomlán ar ais san fharraige in 2013. Cuirfear deireadh leis an gcleachtas sin – éisc a chaitheamh ar ais thar bord ar an ábhar go bhfuil siad róbheag nó nach bhfuil cuóta ag an iascaire – de réir a chéile idir 2015 agus 2019 trí bhíthin oibleagáid a chur ar iascairí i dtaca le gabháil a thabhairt i dtír. Faoin oibleagáid sin, ní mór gach gabháil a choinneáil ar bord, ansin í a thabhairt i dtír agus a chomhaireamh i gcoinne cuótaí. Ní féidir éisc atá róbheag a chur a fáil ar an margadh lena gcaitheamh ag daoine.
  • Bainistiú
    Leis an gComhbheartas Iascaigh nua is faoi rialtais na mBallstát, iascairí áitiúla agus grúpaí leasmhara eile a bheidh sé feasta cinntí a dhéanamh faoi bhearta caomhnaithe agus tá deireadh le mionbhainistiú a bheith á dhéanamh ag an mBruiséil. As seo amach, ní dhéanfaidh reachtóirí an Aontais ach an creat ginearálta, na spriocanna ginearálta, na táscairí feidhmíochta agus amchláir a shonrú agus ansin fágfar gnéithe praiticiúla an chur chun feidhme faoi na Ballstát.
  • Cabhlach iascaigh
    Ní mór do na Ballstáit a chinntiú go bhfuil acmhainn a gcabhlach ag teacht leis an acmhainn iascaireachta atá ina gcuid uiscí. Ní mór d'aon Bhallstát a bhfuil róthoilleadh aige plean gníomhaíochta a ullmhú chun a chabhlach a laghdú.
  • Iascach ar mionscála
    Is minic a bhíonn an t-iascach cósta a dhéantar ar mionscála an-tábhachtach don saol sóisialta agus cultúrtha ar chuid mhór de réigiúin chósta na hEorpa. Is é a dhéantar sa Chomhbheartas Iascaigh leasaithe an tréimhse ina bhfuil sé de cheart ag Ballstáit srian a chur ar iascaireacht i saincheantar atá laistigh de 12 mhíle mara amach ón gcósta a chur siar go dtí 2022, chun cabhrú le cosaint an éiceachórais uisce.
  • Dobharshaothrú
    Tá na Ballstáit ag ullmhú pleananna straitéiseacha náisiúnta chun bacainní riaracháin agus araile a bhaint chun sochair an tionscail dobharshaothraithe, agus san am céanna, na caighdeáin chomhshaoil, shóisialta agus eacnamaíocha atá i bhfeidhm i dtionscal na feirmeoireachta éisc a chomhlíonadh. Beidh creat nua le haghaidh dobharshaothrú ina thacaíocht mhór le táirgeadh agus soláthar bia mara san Aontas Eorpach a mhéadú agus an spleáchas ar éisc arna n-iompórtáil a laghdú.
  • Sonraí eolaíocha
    Leis an gComhbheartas Iascaigh nua, bunaítear rialacha do na Ballstáit maidir le bailiú, stóráil agus comhroinnt sonraí faoi stoic éisc, faoi chabhlaigh agus faoin tionchar a bhíonn ag an iascaireacht ar imchuach na farraige. Beidh faisnéis eolaíoch níos fearr ann mar gheall air seo, rud a bheidh ina chuidiú beartais a cheapadh agus bainistiú a dhéanamh amach anseo.
  • Beartas margaidh
    Déanann beartas margaidh an Chomhbheartais Iascaigh iomaíochas thionscal AE a láidriú, trédhearcacht mhargadh an bhia mara a fheabhsú agus cothromas a chinntiú i dtaca leis na táirgí ar fad a chuirtear ar an margadh san Eoraip. A bhuí le caighdeáin nua i dtaca le lipéadú, cáilíocht agus inrianaitheacht tabharfar faisnéis níos fearr do thomhaltóirí agus cuideofar leo a gcuid limistéar iascaireachta a dhéanamh inbhuanaitheach.
  • Freagracht idirnáisiúnta
    Cuireann an tAontas Eorpach na nithe seo a leanas chun cinn: inbhuanaitheacht, dea‑rialú agus prionsabail an daonlathais, cearta an duine agus forlámhas an dlí i gcomhaontuithe déthaobhacha le tíortha atá taobh amuigh den Aontas Eorpach. Tá na Comhaontuithe Comhpháirtíochta Iascaigh Inbhuanaithe ag teacht i gcomharba na gcomhaontuithe atá ann faoi láthair agus cúiteofar na tíortha comhpháirtíochta as ucht rochtain a thabhairt ar a n-acmhainní iascaigh. Lena chois sin, tabharfar cúnamh airgeadais chun beartas iascaigh inbhuanaithe a chur chun feidhme.

Éire agus an Comhbheartas Iascaigh

Bratach na hÉireann ar dhuánDe réir sonraí faoi luach gabhála a cuireadh i dtoll a chéile i dtionscadal acadúil a rinneadh i SAM i dtaca le hiascach, de réir na sonraí sin bhain Éire leas mór as bheith ina Ballstát den Aontas Eorpach.

Agus an tionscadal lonnaithe in Ollscoil British Columbia, mar chuid de The Sea around Us Projectbailíodh sonraí i dtaca le huiscí na hÉireann sna blianta idir 1950 agus 2004 a thagann salach ar an míthuairim gur chaill Éire amach ar ghabhálacha Éireannacha éisc a chuaigh chun tairbhe don chuid eile den Aontas Eorpach i ndiaidh di dul isteach san Aontas.

Ar phraghsanna 2000 agus i ndollair SAM, is é $16.8 billiún luach iomlán na n-iasc a baineadh amach as uiscí na hÉireann ó 1950 go 2004. Sula ndeachamar isteach san Aontas Eorpach ba é $4.8 billiún luach na gabhála idir 1950 agus 1973 agus i ndiaidh dúinn dul isteach san Aontas ba é $11.9 billiún an luach a bhí uirthi idir 1973 agus 2004.

Roimh 1973, den ghabháil éisc a bhí ar fáil in uiscí na hÉireann, ní raibh Éire ag tógáil ach 12% di. I ndiaidh di dul isteach san Aontas Eorpach d'éirigh an sciar sin chomh hard le 40% ar uairibh, ach ba é 30% an sciar a bhí ann ar an meán.

Ar an taobh eile den scéal, d'imigh leathchuid de ghabháil na Fraince as uiscí na hÉireann ó 42% sular ndeachamar isteach san AE go dtí 21% in 2004 – agus tá an laghdú sin ag leanúint leis.

Ba ghnách leis na Rúisigh 20% d'éisc Éireannacha a sciobadh ar shiúl ach is ar éigean atá cead isteach acu ar uiscí na hÉireann anois. Ó chuamar isteach san Aontas Eorpach, níor éirigh leo ach méid suarach a bhaint, 3.7%, agus formhór an mhéid sin idir 1973 agus 1977, sular sainmhíníodh go foirmiúil Crios Eacnamaíoch Eisiach (CEE) Muirí na hÉireann .

Sula ndeachamar isteach san Aontas ní raibh sé ar ár gcumas patrólú a dhéanamh ar uiscí na hÉireann agus ní raibh aon aitheantas dlíthiúil ann le haghaidh eisiacht na n-uiscí sin níos faide amach ná 12 mhíle ón gcósta agus sin ba chúis leis na gabhálacha ísle.

Tháinig athrú air sin in 1976 nuair a síneadh CEE Muirí na hÉireann amach ó 12 mhíle go 200 míle agus gur dhíol an tAontas Eorpach as ceithre shoitheach nua cosanta – LÉ an Deirdre, an Emer, an Aoife agus an Aisling – le go bhféadfaimis patrólú a dhéanamh ar ár n-uiscí féin.

Léirítear sna sonraí ó SAM nach raibh gabháil na hÉireann riamh ní ba mhó ná 1.25% d'OTT na tíre. Déanta na fírinne, ó bhí deireadh na 1970í ann, ní raibh luach na n-iasc a baineadh amach as uiscí na hÉireann riamh ní ba mhó ná 2% d'OTT na hÉireann i mbliain ar bith agus ní raibh de luach air ach aon cheathrú faoin gcéad dár n-OTT in 2004.

Léiríonn na figiúirí sin nach raibh Éire riamh ina tír inmharthanach iascaireachta sula ndeachaigh sí isteach san Aontas, agus fiú dá n-éireodh linn gach iasc a gabhadh in uiscí na hÉireann a choinneáil dúinn féin, fós ní bheadh sí ina tír inmharthanach iascaireachta.

Naisc úsáideacha




Nuashonrú is déanaí: 03/12/2014  |Barr