Cosán nascleanúna

An tAontas Eorpach agus Mná na hÉireann
Print

Ceann de bhunphrionsabail de dhlí an Aontais Eorpaigh is ea comhionannas idir fir agus mná agus tá reachtaíocht a thacaíonn leis an bprionsabal sin ann ó laethanta tosaigh an Chomhphobail Eorpaigh.

Déanta na fírinne, rinneadh bunphrionsabal an phá chomhionainn as obair chomhionann a leagan síos i gConradh na Róimhe siar sa bhliain 1957 agus cé go bhfuil dul chun cinn nach beag déanta ó shin ó thaobh chur chun cinn an chomhionannais idir mná agus fir, tá bearna ann fós.

Tá cuid mhór gníomhartha reachtacha tábhachta tugtha isteach ag an Aontas chun an bhearna sin a dhúnadh, i réimsí amhail cóir chomhionann nuair a chuirtear isteach ar phost, comhionannas sa láthair oibre, cosaint oibrithe torracha agus máithreacha a bhfuil cothú cíche á dhéanamh acu, agus cearta ar shaoire mháithreachais agus ar shaoire do thuismitheoirí.

Ach ní mór tuilleadh a dhéanamh agus ní i dtaca le comhionannas pá amháin. Tá dúshláin ann fós maidir le foréigean in aghaidh na mban, comhréiteach a bhaint amach idir saol na hoibre agus saol an teaghlaigh agus comhionannas inscne i bhfeidhmeanna cinnteoireachta agus i bpoist lena ngabhann cumhacht.

Anseo in Éirinn tá feabhas mór tagtha ar chearta na mban ó chuamar isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa in 1973 agus is obair idir lámha i gcónaí é comhionannas iomlán a bhaint amach.

Tá an dul chun cinn ag leanúint leis agus tá Straitéis an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh comhionannais idir mná agus fir ina chuidiú deimhin a dhéanamh de go gcuirtear comhionannas inscne chun cinn i mbeartais uile an Aontais Eorpaigh.

Fostaíocht

Ar cuairt i ngníomhaireacht fostaíochta Léirítear i staidreamh ón gCoimisiún Eorpach a foilsíodh in 2014 go bhfuil an bhearna pá idir fir is mná ag leathnú. In 2012 is é 14.4% an bhearna a bhí ann, 13.9% in 2010 agus 12.6% in 2009 agus 2008. Is é 16.% an mhéanbhearna san Aontas (2014).

Tá breis agus 975,000 bean i margadh saothair na hÉireann faoi láthair. Astu sin, tá páistí ag 500,000 acu, rud a chiallaíonn go bhfuil freagrachtaí cúraim orthu.

In ainneoin na bearna pá, tá feabhas as cuimse tagtha ar staid na mban i margadh an tsaothair ó chuaigh Éire isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa i 1973.

Tá teacht ag tuilleadh ban ar mhargadh an tsaothair anois, a bhuí leis an deireadh a cuireadh leis an gcosc ar mhná pósta a fhostú i seirbhísí poiblí agus le reachtaíocht comhionannais níos láidre a bheith tugtha isteach ag an Aontas Eorpach.

Thiar i 1961 ní raibh de dhaonra ag Éirinn ach 2.8 milliún duine agus níor mhná iad ach 26.4% den lucht saothair. Faoin am a chuamar isteach sa Chomhphobal Eorpach i 1973, bhí 287,800 bean Éireannach fostaithe – sin 27% den lucht saothair iomlán.

Ach tháinig méadú go tapa ar na figiúirí sin sna blianta i ndiaidh an aontachais. I 1987, ba é 35% an ráta fostaíochta a bhí ann do mhná in aois oibre agus deich mbliana níos déanaí ba é 42% an ráta. Ba é 51.1% an meánráta san Aontas Eorpach sa bhliain sin, 1997.

Leag an tAontas Eorpach amach 60% mar spriocráta le haghaidh fhostaíocht na mban faoi 2010, agus bhí an sprioc sin bainte amach ag Éirinn faoi 2007. Faoi 2008, bhí 921,600 bean fostaithe in Éirinn (i gcomparáid le 1,186,900 fear) agus ba é 60.5% an ráta fostaíochta.

Mar sin féin, le linn na géarchéime eacnamaíche thit an figiúr sin go mór agus bhí sé tite chomh híseal le 55.2% faoi 2012. In 2014 tháinig méadú beag ar an ráta, go dtí 55.9%.

Bhí ráta dífhostaíochta na mban chomh híseal le 4% le linn bhlianta an bhorraidh gheilleagraigh in Éirinn ach tháinig méadú mór air, go dtí 8.3%, in 2009 le linn na géarchéime agus ba é 11.4% an buaicphointe a bhain sé amach (in 2013) sular thit sé ar ais go 9.9% in 2014.

Léirítear i bhfigiúirí de chuid na Príomh-Oifige Staidrimh go raibh bean amháin as gach cúigear ban idir 20 agus 24 bliana d'aois dífhostaithe in 2013.

Cé go bhfuil staid na mban san fhostaíocht ag feabhsú, tá éagothromaíochtaí ann fós. I gcásanna áirithe imrítear idirdhealú díreach ar mhná, is é sin le rá is neamhfhabhraí an dóigh a gcaitear leo i gcomparáid leis an dóigh a gcaitear le fir. Sin nó caitear leo go héagothrom de dheasca beartais nó cleachtais nár ceapadh chuige sin ach arb í an éagothromaíocht a dtoradh mar sin féin.

Mar sin féin, is fiú cuimhneamh go bhfuil cosc ar idirdhealú de shórt ar bith faoi dhlí an Aontais Eorpaigh, beag beann ar cé acu a dhéantar d'aon chúis é nó nach ndéantar.

Tábla ina léirítear rátaí rannpháirtíochta sa mhargadh saothair in Éirinn agus san Aontas

Barr

Ioncam

I 1969, ceithre bliana sula ndeachaigh Éire isteach i gComhphobal Eacnamaíoch na hEorpa, ní raibh i meánphá tionsclaíoch na mban ach 47% de mheánphá tionsclaíoch na bhfear.

D'ardaigh sin go 58% faoi 1979 agus go 61% faoi 1989. Faoi 1998, bhí mná ag tuilleamh 66% den mhéid a bhí fir ag tuilleamh, cé go n-oibrídís beagán d'uaireanta an chloig níos lú ná na fir.

In 2003, rinne Comhairle an Aontais Eorpaigh moltaí maidir le cur chun feidhme beartas fostaíochta agus d'áitigh ar na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar na bunchúiseanna leis an mbearna pá.

Faoi 2006, tháinig méadú ar thuilleamh na mban go dtí 86% de thuilleamh na bhfear, in ainneoin gur dhóchúla cáilíocht tríú leibhéal a bheith acu.
 

Bliain

Tuilleamh na mban mar % de thuilleamh na bhfear

1969

47 %

1979

58 %

1989

61 %

1998

66 %

2006

86 %

2011

94 % 

 

In 2009, ba é €34,317 meánioncam na bhfear in Éirinn agus ba é €25,103, nó 73.1% d'ioncam na bhfear, meánioncam na mban. Faoi 2011, nuair a dhéantar na figiúirí a choigeartú chun meánlíon na n-uaireanta a chaitear san fhostaíocht íoctha in aghaidh na seachtaine a chur san áireamh, bhí meánioncam na mban in aghaidh na huaire an chloig cothrom le thart ar 94% d'ioncam na bhfear.

De réir torthaí taighde a eisíodh in 2014 ón Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta agus ón Údarás Comhionannais i dtaca leis an tionchar eacnamaíoch a bhí ag an gcáinaisnéis in Éirinn idir 209 agus 2013, fuarthas amach nár éirigh chomh maith céanna le mná i gcaidrimh ná mar a d'éirigh le fir.

Is sna tithe sin a bhfuil an dá pháirtí ag obair a bhí siad thíos le titim 12% ar an meán san ioncam indiúscartha ach ba iad na mná ba mhó a d'fhulaing arae ba é14% an meánlaghdú a tháinig ar a n-ioncam indiúscartha.

Is é an phríomhchúis a bhí leis an difríocht sin laghdú a tháinig ar an sochar linbh, rud a fhaigheann mná de ghnáth. Ba mhó an tionchar ar mhná ná ar fhir a bhí ag athruithe pá san earnáil phoiblí agus ag laghduithe ar liúntais leasa shóisialta.

Barr

Gairmréim

I gcomparáid le fir, déanann mná na hÉireann níos lú uaireanta oibre, tuilleann siad níos lú airgid is lú a líon i ngnólachtaí, i dTithe an Oireachtais agus in údaráis áitiúla agus réigiúnacha.

Léiríonn na staitisticí go mbíonn ar mhná cuid mhór deacrachtaí a shárú chun dul chun cinn a dhéanamh sa saol oibre san earnáil phoiblí agus san earnáil phríobháideach. In Éirinn tá an bhearna pá idir fir is mná thart ar 4% sa 10% d'oibrithe is lú tuilleamh, ach tá an figiúr céanna chomh hard le 24.6% sa 10% d'oibrithe is mó tuilleamh.

Tá deacrachtaí fós roimh mhná dul chun cinn a dhéanamh sa saol oibreTá líon na mban an-lag ar leibhéal bhoird bainistíochta na ngnólachtaí is mó in Éirinn freisin. In Éirinn ní mná iad ach 10.5% de chomhaltaí boird na gcuideachtaí is mó atá liostaithe go poiblí, figiúr atá i bhfad faoi bhun mheánleibhéal an Aontais Eorpaigh, i.e. 18.6%.

Agus de réir staitisticí ón gCoimisiún Eorpach a foilsíodh i nDeireadh Fómhair 2013, ní raibh aon bhean ina cathaoirleach ar bhord bainistíochta ná ina Príomh-Oifigeach Feidhmiúcháin in aon cheann de na cuideachtaí atá liostaithe go poiblí ar innéacs ISEQ20.

Tá líon na mban ar bhoird chomhlachtaí an Stáit ar leibhéal i bhfad níos fearr, i.e. 36.2% I 1993 chuir Rialtas na hÉireann roimhe sprioc 40% a bhaint amach, nuair nach raibh ach 15% bainte amach.

I nDeireadh Fómhair 2013, thug Feisirí na hEorpa a dtacaíocht do thogra ón gCoimisiún Eorpach comhionannas inscne a chinntiú ar bhoird cuideachtaí atá liostaithe go poiblí. Sa togra sin iarrtar ar na gnólachtaí is mó san Eoraip a chinntiú gur mná iad 40% ar a laghad dá gcomhaltaí boird neamhfheidhmiúcháin. Beidh go dtí 2020 ag cuideachtaí atá liostaithe go poiblí an sprioc a bhaint amach agus ní mór do chuideachtaí poiblí sin a dhéanamh faoi 2018.

Tá difríochtaí ann de réir earnála ar fud na hEorpa fós. Fir is mó atá sna hearnálacha traidisiúnta amhail foirgníocht, seirbhísí fóntais, cumarsáid agus monarú.

Is iad na mná atá i dtreis in earnálacha na sláinte agus an oideachais, agus tá líon níos mó ban ná fear in earnálacha mórdhíola agus miondíola agus i dtionscail eile a bhaineann le seirbhísí.

In Éirinn is gnách gur mná a bhíonn ag obair in earnálacha na sláinte agus an oideachais seachas fir, cé gur a mhalairt atá fíor i dtaca le hoibrithe talmhaíochta agus oibrithe iompair.

Barr

Oideachas

Iníon léinnÓ thaobh oideachais de in Éirinn, tá claonadh ag fir an scoil a fhágáil níos luaithe ná mar a fhágann mná é agus, dá thoradh sin, is gnách go mbíonn níos mó cáilíochtaí ag mná. Is mó líon na n-iníonacha léinn ná líon na mac léinn a bhíonn ag gabháil do ghnó, do ghnóthaí riaracháin agus don dlí ach, tríd agus tríd, is ag na fir a bhíonn na poist is airde sna hearnálacha sin i gcónaí.

Ba é 8.4% an ráta a bhí ann do mhná a d'fhág an scoil go luath idir 18 mbliana d'aois agus 24 bliain d'aois in 2010, i bhfad níos ísle ná ráta na bhfear – 11.2%. In 2013 ba mhó líon na gcailíní ná líon na mbuachaillí a chuaigh faoi scrúdú ardleibhéil sna scrúduithe Ardteistiméireachta sna hábhair seo: Béarla, Fraincis, bitheolaíocht, ceimic, ealaíon agus ceol.

Fir a bhí i bhformhór mór (85%) na gcéimithe innealtóireachta, monaraithe agus foirgníochta in 2012 agus san am céanna, mná a bhí i dtrí cheathrú cuid de na céimithe in earnálacha an oideachais, na sláinte agus an leasa.

Is cosúla go mbeidh cáilíocht tríú leibhéil ag mná, agus go deimhin in 2013 bhí cáilíocht tríú leibhéil ag breis agus leathchuid de na mná (55.3%) a bhí idir 25 agus 34 bliana d'aois, i gcomparáid le 42.7% i gcás na bhfear san aoisghrúpa sin.

Barr

Polaitíocht

Is réimse eile í an pholaitíocht nach bhfuil ionadaíoch a dhóthain do mhná na hÉireann. Mar thoradh arolltoghchán na bliana 2016, tháinig méadú go 22% ar líon na dteachtaí dála ar mhná iad a toghadh chuig Dáil Éireann (16.3% an figiúr don Dáil roimhe sin).  Lena chois sin, mná a bhí i mbeagán sa bhreis ar thrian de bhallraíocht na gcoistí gairmoideachais.

In 2013 ba é 27.5% meánlíon na mban i bparlaimintí Bhallstáit an Aontais Eorpaigh.

Thug Rialtas na hÉireann bearta isteach chun an éagothromaíocht inscne a réiteach sa Dáil. Bhí ar na páirtithe polaitíochta cuóta a chomhlíonadh in olltoghchán na bliana 2016, .i. ar a laghad 30% dá n-iarrthóirí a bheith ina mná.

An Coimisinéir Máire Geoghegan-Quinn agus í ag tabhairt cuairte ar Medtronics i nGaillimh in 2013Tá Éire os cionn mheán an Aontais Eorpaigh, 37%, ó thaobh ionadaíocht na mban i bParlaimint na hEorpa. Is mná iad seisear den aon cheann déag d'fheisirí Eorpacha atá ag Éirinn (sin 55%).

Maidir leis an gCoimisiún Eorpach, mná is ea naonúr de na 28 gcoimisinéir atá ann. Ba í Máire Geoghegan-Quinn an chéad choimisinéir as Éirinn, agus an t-aon cheann go dtí seo, ar bean í agus a bhí ina ceann Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta ó 2010 go dtí 2014.

I Meán Fómhair 2013 earcaíodh bean eile as Éirinn, iar-Ombudsman na hÉireann, Emily O'Reilly, le bheith ina hOmbudsman Eorpach.

Barr

Straitéis

Is é atá i Straitéis an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh comhionannais idir mná agus fir 2010–2015 creatlach chuimsitheach an Aontais Eorpaigh chun comhionannas inscne a chur chun cinn i ngach aon bheartas. Seo iad cúig thosaíocht na straitéise:

  1. Neamhspleáchas eacnamaíoch cothrom do mhná agus d'fhir; 
  2. Pá cothrom as obair ar an luach céanna; 
  3. Comhionannas sa chinnteoireacht;
  4. Dínit, iontaofacht agus deireadh a chur le foréigean inscne; 
  5. Comhionannas inscne a chur chun cinn lasmuigh den Aontas Eorpach.

Tá 24 phríomhghníomhaíocht sa straitéis a glacadh in 2010 agus é mar aidhm leo na tosaíochtaí sin a chur chun cinn; is mór an toradh atá bainte amach cheana féin. Seo a leanas cuid dá bhfuil bainte amach go dtí seo.

  • I mBealtaine 2011, ghlac an Coimisiún pacáiste beart a raibh sé mar aidhm leis cearta íospartach coiriúlachta a láidriú, lena n-áirítear íospartaigh foréigin sa bhaile agus íospartaigh stalcaireachta.
  • I Samhain 2012, ghlac an Coimisiúin togra le haghaidh Treorach ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena gcuirtear feabhas ar chothromaíocht inscne i measc stiúrthóirí neamhfheidhmiúcháin cuideachtaí atá liostaithe ar stocmhalartáin. Tá sé mar aidhm leis an Treoir cur le líon na mban ar bhoird chorporáideacha trí sprioc íosta 40% a leagan síos.
  • I Márta 2013, sheol an Coimisiún sraith gníomhaíochtaí chun tacú leis an troid in aghaidh ciorrú ball giniúna ban agus seasamh le cearta ban ar íospartaigh foréigin iad.
  • Faoin Straitéis an Eoraip 2020, tá géarmhonatóireacht déanta ag an gCoimisiún ar na beartais náisiúnta a glacadh chun cothromaíocht inscne a fheabhsú i margadh an tsaothair agus borradh a chur faoi chuimsiú sóisialta na mban. Tá sé ríthábhachtach seirbhísí cúraim leanaí a bheith ar fáil le cabhrú le mná san ionad oibre. Ag an gComhairle Eorpach in Barcelona, leagadh síos 'Sprioc Barcelona', arb é is aidhm leis na Ballstáit sporadh le cúram leanaí a chur ar fáil do 90% ar a laghad de pháistí idir trí bliana d'aois agus aois éigeantach na scolaíochta, agus é a chur ar fáil do 33% de pháistí faoi thrí bliana d'aois.
  • In 2011, bhunaigh an Coimisiún Eorpach an Lá Eorpach um Chomhionannas Pá, lá a bheidh ann gach bliain lena chur in iúl go bhfuil bearna inscne fós ann idir fir agus mná agus le cur i gcuimhne a fhaide agus a gcaithfidh mná bheith ag obair i gcomparáid leis na fir chun an t-airgead céanna a thuilleamh.
  • Chun tacú le tionscnaimh ar son pá cothrom san ionad oibre, thosaigh an Coimisiún an tionscadal "Equality Pays Off" (Is fearrde sinn an comhionannas) in 2012. Tugann an tionscadal sin tacaíocht do chuideachtaí ina gcuid iarrachtaí dul i ngleic leis an mbearna pá inscne trí oiliúint a thabhairt do chuideachtaí agus trí mhalartuithe dea-chleachtais a eagrú faoi na gníomhaíochtaí sin a bhfuil sé mar aidhm leo an comhionannas inscne a chothú.  

Barr




Nuashonrú is déanaí: 09/03/2016  |Barr