Language selector

 
left
  Πράσινη Βίβλος για την ετοιμότητα έναντι βιολογικών κινδύνωνslide
right
transtrans
 

Πράσινη Βίβλος για την ετοιμότητα έναντι βιολογικών κινδύνων

Στο στόχαστρο των τρομοκρατών βρίσκονται η ασφάλειά μας, οι αξίες των δημοκρατικών κοινωνιών μας και τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες των πολιτών μας. Παρά το γεγονός ότι κατά το παρελθόν οι τρομοκράτες χρησιμοποιούσαν εκρηκτικά ή αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς, ενδέχεται μελλοντικά να καταφύγουν σε μη συμβατικά μέσα, όπως τα βιολογικά όπλα ή υλικά. Ορισμένα από τα εν λόγω υλικά έχουν την ικανότητα να προσβάλουν χιλιάδες ανθρώπους, να μολύνουν το έδαφος, κτίρια και μεταφορικά μέσα, να καταστρέψουν τη γεωργία, να μολύνουν ζωικούς πληθυσμούς και ενδεχομένως να προσβάλουν οποιαδήποτε τρόφιμα και ζωοτροφές σε κάθε στάδιο της τροφικής αλυσίδας. Ο κίνδυνος "βιοτρομοκρατικής" επίθεσης είναι στατιστικά μικρός[1], οι συνέπειές του όμως μπορεί να είναι καταστροφικές. Σε περίπτωση εσκεμμένης εισαγωγής θανατηφόρων παθογόνων παραγόντων ή εμφάνισης ή εισαγωγής από τρίτη χώρα κρούσματος νόσου που έχει φυσική αιτιολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα μπορούσαν πιθανόν να πληγούν ταυτόχρονα αρκετά κράτη μέλη ή να σημειωθεί εξάπλωση πέραν των συνόρων, με σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Ποια είναι η φύση του προβλήματος που προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε ;

Μολονότι είναι σαφές το γεγονός ότι τα οφέλη της επιστημονικής προόδου σε ορισμένους τομείς ενδέχεται να αντισταθμίσουν τα τυχόν πιθανά προβλήματα ασφάλειας, με την παγκόσμια ανάπτυξη των βιοεπιστημών και της βιοτεχνολογίας, θα μπορούσε να καταστεί διαθέσιμη σε εγκληματικές πολιτικές οντότητες και τρομοκράτες η τεχνογνωσία και τεχνολογία διπλής χρήσης, διευκολύνοντας δυνητικά τις αποδιοργανωτικές βιολογικές επιθέσεις μιας ομάδας. Παράλληλα, οι ασθένειες που έχουν φυσική αιτιολογία, τα ατυχήματα εργαστηρίων ή άλλη ακούσια διασπορά νοσογόνων και παθογόνων παραγόντων αποτελούν απειλή η οποία δύναται επίσης να αποδιοργανώσει τις κοινωνίες μας και να βλάψει τις οικονομίες μας.

Κατά συνέπεια, πρέπει να περιοριστεί ο κίνδυνος έκθεσης σε επικίνδυνα βιολογικά υλικά και παθογόνους παράγοντες και να ενισχυθεί η ετοιμότητα στην Ευρώπη με βάση μια προσέγγιση που θα περιλαμβάνει κάθε πιθανό βιολογικό κίνδυνο – γενική ετοιμότητα. Πράγματι, η εν λόγω προσέγγιση έχει ως στόχο να ληφθούν υπόψη όλοι οι δυνητικοί κίνδυνοι, από μια τρομοκρατική επίθεση, άλλης φύσεως εσκεμμένη έκλυση ουσιών, ατύχημα ή νόσο που έχει φυσική αιτιολογία, έτσι ώστε να είμαστε προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε κάθε κρίσιμη κατάσταση που θα μπορούσε να προκύψει. Ο λόγος για τον οποίο επιλέγεται η προσέγγιση που θα περιλαμβάνει κάθε πιθανό βιολογικό κίνδυνο είναι ότι χωρίς εδραιωμένη νοοτροπία ασφάλειας δεν είναι δυνατόν να αναπτυχθούν οι κατάλληλες μέθοδοι στον τομέα της ασφάλειας. Επιπλέον, στα αρχικά στάδια ενός ατυχήματος είναι πολύ συχνά δυσχερής ο εντοπισμός των αιτίων και της προέλευσης μιας ασθένειας. Σε περίπτωση εσκεμμένης έκλυσης ουσιών, οι υπηρεσίες επιβολής τoυ vόμoυ θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.

Πως ορίζουμε τις έννοιες που αναφέρονται στην Πράσινη Βίβλο ;

Ετοιμότητα

Ο όρος "ετοιμότητα" χρησιμοποιείται γενικά και καλύπτει όλες τις πτυχές όπως την πρόληψη, την προστασία, τη δίωξη των εγκληματιών/τρομοκρατών, την επιτήρηση, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση Ο όρος αυτός θα καλύπτει επίσης τα μέτρα που λαμβάνονται για τον περιορισμό της απειλής εσκεμμένης μόλυνσης του εφοδιασμού τροφίμων με βιολογικούς παράγοντες[2] και για την προστασία από βιολογικά όπλα, που ορίζεται ως η εσκεμμένη χρησιμοποίηση μικροοργανισμών ή τοξινών προερχομένων από ζώντες οργανισμούς προκειμένου να προκληθεί θάνατος ή ασθένεια σε ανθρώπους, ζώα ή φυτά. Σε διαφορετικά πλαίσια – εργαστηριακό περιβάλλον, ερευνητική κοινότητα, υγειονομική περίθαλψη καθώς και παραγωγικές εγκαταστάσεις, επιτόπιες έρευνες και μεταφορά – οι έννοιες της βιοασφάλειας και της βιοπροστασίας ενδέχεται επίσης να έχουν διαφορετικές ερμηνείες [3]

Ασφάλεια των τροφίμων

Η ασφάλεια των τροφίμων επικεντρώνεται στη θέσπιση προτύπων για την ασφάλεια των τροφίμων, τις ορθές πρακτικές παραγωγής και τον ποιοτικό έλεγχο των γεωργικών προϊόντων σε όλα τα στάδια της αλυσίδας μεταποίησης.

Επισιτιστική ασφάλεια

Η επισιτιστική ασφάλεια ορίζεται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ως πρόσβαση σε επαρκή, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα.

Ποιοι είναι οι στόχοι της Πράσινης Βίβλου ;

Η εν λόγω Πράσινη Βίβλος έχει ως στόχο την ενθάρρυνση του διαλόγου και την έναρξη διαδικασίας διαβούλευσης, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, με αντικείμενο τον τρόπο μείωσης των βιολογικών κινδύνων και την ενίσχυση της ετοιμότητας και της αντίδρασης.

Για να βελτιωθεί η ικανότητα πρόληψης, αντιμετώπισης και ανάκαμψης της ΕΕ από βιολογικό ατύχημα ή επίθεση, η συνεκτικότητα των ενεργειών στους διάφορους τομείς πολιτικής προϋποθέτει τη διαβούλευση με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς τόσο στα κράτη μέλη όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, για παράδειγμα τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κινδύνων, την υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών, τα τελωνεία, την πολιτική προστασία, τις υπηρεσίες εφαρμογής του νόμου, τον στρατό, τη βιολογική βιομηχανία, τις επιδημιολογικές και υγειονομικές κοινότητες, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα και τα ινστιτούτα βιολογικής έρευνας.

Οι αντιδράσεις των ενδιαφερομένων φορέων σχετικά με τις πολιτικές επιλογές και στόχους που περιγράφονται συνοπτικά στο παρόν έγγραφο είναι ουσιαστικές προκειμένου να αξιολογήσει η Επιτροπή τους ήδη υφιστάμενους μηχανισμούς και πλαίσια, καθώς και τον τρόπο εφαρμογής τους, να εντοπίσει τις πιθανές ελλείψεις και ακολούθως να προτείνει, εφόσον απαιτείται, τη λήψη ειδικών μέτρων, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της συνθήκης ΕΚ. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς πρέπει επίσης να εξετάσουν τους τομείς στους οποίους πιστεύουν ότι υπάρχουν κενά και ελλείψεις, καθώς και τις περαιτέρω απαιτούμενες βελτιώσεις

Η ετοιμότητα έναντι βιολογικών κινδύνων δεν αποσκοπεί στην επανάληψη του νομοθετικού πλαισίου που έχει θεσπιστεί για τη διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων και προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων έκτακτης ανάγκης σε περιπτώσεις ατυχημάτων ή νέων στοιχείων που αφορούν την ασφάλεια συγκεκριμένου προϊόντος, αλλά στην συμπλήρωση του εν λόγω πλαισίου προκειμένου να βελτιωθεί η ασφάλεια και η πρόληψη εσκεμμένων εγκληματικών πράξεων, ατυχημάτων, καθώς και η αντιμετώπιση κρουσμάτων ασθενειών που έχουν φυσική αιτιολογία.

Είναι αυτονόητο ότι οι δραστηριότητες στους τομείς των βιοεπιστημών και της βιοτεχνολογίας αφορούν τελείως διαφορετικές περιοχές μελέτης και δεν συνιστούν όλες οι εφαρμογές απειλή στο πλαίσιο της ετοιμότητας έναντι βιολογικών κινδύνων. Για παράδειγμα, η χρησιμοποίηση μεθόδων βιοτεχνολογίας για την παραγωγή βιοαποδομήσιμων πλαστικών δεν ενέχει τους ίδιους κινδύνους με τον χειρισμό παθογόνων παραγόντων. Η Επιτροπή δεσμεύεται να στηρίξει την ανάπτυξη των βιοεπιστημών και της βιοτεχνολογίας, που αντιπροσωπεύουν ένα πλούσιο δυναμικό για την ΕΕ. Στόχος της παρούσας Πράσινης Βίβλου είναι να συμβάλει στη βελτίωση της ασφάλειας, με παράλληλη ενίσχυση της νοοτροπίας ασφάλειας και με βάση τους κανόνες ασφάλειας και τις βέλτιστες πρακτικές.

Ποια είναι η προέλευση των προτάσεων τις οποίες περιλαμβάνει η Πράσινη Βίβλος ;

Κατά το 2006, η Επιτροπή διοργάνωσε δύο σεμινάρια για την ευρωπαϊκή ετοιμότητα έναντι βιολογικών κινδύνων, καθώς και ημερίδα για τη μεταφορά και την ανιχνευσιμότητα βιοϋλικών. Τα πορίσματα και οι συστάσεις που προέκυψαν από τις σχετικές συζητήσεις ενσωματώθηκαν στην παρούσα Πράσινη Βίβλο. Επιπλέον, διεξήχθησαν πολλές άλλες επίσημες και άτυπες συζητήσεις με την συμμετοχή εκπροσώπων δημοσίων αρχών και άλλων ενδιαφερομένων φορέων.

Ποιες είναι οι βασικές αρχές της ετοιμότητας έναντι βιολογικών κινδύνων ;

  • Θα πρέπει πρωτίστως να χρησιμοποιηθούν μέσα όπως, αξιολογήσεις από ομοτίμους, εκστρατείες ευαισθητοποίησης και προγράμματα χρηματοδοτικής ενίσχυσης μάλλον, παρά νέες νομοθετικές ρυθμίσεις·
  • Οι σχετικές δραστηριότητες θα πρέπει να βασίζονται σε υφιστάμενες δομές και ομάδες εμπειρογνωμόνων·
  • Τα μέτρα και οι ενέργειες που εφαρμόζονται πρέπει να είναι ανάλογες, προσιτές, βιώσιμες και αξιόπιστες σε σχέση με την απειλή την οποία επιχειρούν να ελαχιστοποιήσουν και να αντιμετωπίσουν·
  • Ο ιδιωτικός τομέας και τα ερευνητικά ινστιτούτα πρέπει να συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία, στο πλαίσιο εντατικού διαλόγου μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων φορέων σε θέματα ασφάλειας·
  • Οι αρχές των κρατών μελών πρέπει να διαδραματίσουν, σε εθνική κλίμακα, ηγετικό ρόλο και να διασφαλίσουν τον συντονισμό της ανάπτυξης και της υλοποίησης μιας συνεπούς προσέγγισης εντός της περιοχής δικαιοδοσίας τους, γεγονός που θα ενισχύσει την ετοιμότητα έναντι βιολογικών κινδύνων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ποια είναι τα βασικά θέματα προβληματισμού τα οποία εντοπίζονται στην Πράσινη Βίβλο ;

  • Η συνειδητοποίηση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου·
  • Η πρακτική εφαρμογή προτύπων ασφαλείας·
  • Η κατάρτιση και εφαρμογή ελάχιστων προτύπων ασφάλειας·
  • Η δυνητική κατάχρηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων και ερευνητών·
  • Ελλείψεις στον τομέα της ευρωπαϊκής αναλυτικής ικανότητας για τη μείωση των βιολογικών κινδύνων·
  • Ικανότητες εντοπισμού των ελλείψεων·
  • Απαίτηση βελτίωσης της διϋπηρεσιακής και πολυτομεακής συνεργασίας όσον αφορά την πρόληψη και την αντίδραση.

Πότε περατώνεται η δημόσια διαβούλευση ;

Οι απαντήσεις πρέπει να αποσταλούν στην Επιτροπή μέχρι τον 1 Οκτώβριο του 2007.
Οι ενδιαφερόμενοι φορείς μπορούν να χρησιμοποιούν την ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση: Biopreparedness@ec.europa.eu ή την ακόλουθη ταχυδρομική διεύθυνση:

European Commission
Bio-preparedness consultation
LX-46 3/093
1049 Brussels, Belgium

[1] Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, εντοπίστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες οι πρώτες 10 επιβεβαιωμένες περιπτώσεις εισπνοής του βάκιλου του άνθρακα που προκλήθηκαν από εσκεμμένη έκλυση Bacillus anthracis. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρώπη αντιμετώπισε επίσης πολλές περιπτώσεις ψευδών συναγερμών σχετικά με τον άνθρακα.
[2] Συμπεριλαμβανομένων των ζώντων ζώων και των βιολογικών παραγόντων που προκαλούν ζωονόσους. [3] Για συγκεκριμένους ορισμούς των εννοιών "βιοασφάλεια" και "βιοπροστασία" βλ. "Laboratory Biosecurity guidance" της ΠΟΥ στην ιστοσελίδα: http://www.who.int/csr/resources/publications/biosafety/WHO_CDS_EPR_2006_6.pdf.
Περισσότερες πληροφορίες διατίθενται στις ιστοσελίδες: http://www.who.int/csr/resources/publications/biosafety/Biosafety7.pdf και http://www.who.int/csr/labepidemiology/projects/biosafety/en/index.html.

 
lefttranspright

 

  Print  
Public HealthFood SafetyConsumer Affairs