Dochodzenie swoich praw
Z prawa europejskiego wynikają prawa i obowiązki, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla obywateli oraz firm, w stosunku do których pewne przepisy są stosowane bezpośrednio. Stanowią one integralną część systemu prawnego danego państwa członkowskiego, które odpowiada za wprowadzenie tych przepisów w życie i ich prawidłowe stosowanie. Mamy zatem prawo oczekiwać, że władze krajowe na całym terytorium Unii Europejskiej będą prawidłowo stosować przepisy dotyczące naszych praw jako obywateli UE.
Każdy może zakwestionować działanie państwa członkowskiego,
przedkładając Komisji Europejskiej skargę dotyczącą środka (legislacyjnego,
wykonawczego lub administracyjnego) lub praktyki rzekomo stosowanych przez
państwo członkowskie, jeśli uzna je za sprzeczne z określonym przepisem
lub zasadą prawa UE. Nie musi udowadniać, że kieruje się interesem prawnym,
ani że jest główną i bezpośrednią ofiarą naruszenia przepisów,
którego
dotyczy złożona skarga. Jednak aby dana skarga mogła zostać rozpatrzona,
musi ona dotyczyć naruszenia prawa UE przez państwo członkowskie, nie może
zatem dotyczyć spraw prywatnych.
1. Złożenie skargi
2. Rozpatrzenie skargi
3. Sądy krajowe
4. Co możemy zagwarantować
5. Ochrona skarżącego oraz danych osobowych
6. Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich
Skargi należy składać na piśmie: listownie, faksem lub pocztą elektroniczną.
Towarzysząca skardze dokumentacja powinna być jak najbardziej kompletna i rzeczowa. Należy podać przede wszystkim fakty związane z zarzutami kierowanymi pod adresem danego państwa członkowskiego, informacje o działaniach już przez Państwa podjętych na różnych szczeblach oraz, o ile to możliwe, wskazać przepisy prawa UE, które według Państwa zostały naruszone. Należy również określić, czy sprawa jest związana ze środkami finansowymi UE. W ciągu miesiąca rozpatrzymy Państwa skargę, aby stwierdzić, czy istnieje podstawa do podjęcia dalszych działań.
Zgodnie z kodeksem dobrego postępowania administracyjnego Sekretariat Generalny potwierdza otrzymanie nadesłanej korespondencji w terminie 15 dni roboczych od momentu otrzymania. W razie wątpliwości co do charakteru korespondencji Sekretariat Generalny Komisji Europejskiej zasięga opinii odpowiednich służb Komisji w terminie 15 dni kalendarzowych od daty wpłynięcia korespondencji.
Wszystkie zgłoszenia, które uznane zostaną za skargi, są rejestrowane w bazie danych zarządzanej przez Sekretariat Generalny Komisji Europejskiej.
Rozpatrywaniem wszelkiej korespondencji i/lub skarg w sensie merytorycznym zajmują się dyrekcje generalne i służby Komisji Europejskiej.
W przypadku nadesłania różnych skarg dotyczących tego samego naruszenia Komisja rejestruje je pod tym samym numerem.
Rozpatrywanie spraw w ramach postępowania w sprawie naruszenia może składać się z następujących etapów:
2.1. Dochodzenie
Możliwe, że po otrzymaniu Państwa skargi, aby ustalić fakty i określić kwestie prawne dotyczące zgłoszonej sprawy, konieczne będzie pozyskanie dodatkowych informacji.
Jeżeli Komisja będzie musiała skontaktować się z władzami państwa członkowskiego, przeciwko któremu skierowana jest Państwa skarga, nie ujawni Państwa tożsamości, o ile nie wyrażą Państwo na to wyraźnej zgody.
W razie potrzeby zostaną Państwo poproszeni o udzielenie dodatkowych informacji.
Po zbadaniu faktów w świetle przepisów i priorytetów ustalonych przez Komisję Europejską w odniesieniu do postępowania w sprawie naruszenia przepisów, służby Komisji Europejskiej zdecydują o tym, czy sprawa będzie kontynuowana.
Jeżeli Komisja Europejska uzna, że mogło dojść do naruszenia przepisów
prawa UE, które uzasadnia wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia,
kieruje do danego państwa członkowskiego tzw. „wezwanie do usunięcia
uchybienia”, w którym wzywa je do przedstawienia swoich uwag
w określonym terminie.
Państwo członkowskie będące przedmiotem skargi musi określić swoje stanowisko co do faktów i kwestii prawnych, którymi Komisja Europejska uzasadnia swoją decyzję o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia przepisów.
W oparciu o odpowiedź państwa członkowskiego lub jej brak Komisja Europejska
może podjąć decyzję o przesłaniu mu kolejnego pisma, tzw. „uzasadnionej
opinii”, w którym wyraźnie i definitywnie przedstawia powody,
dla których uważa, że doszło do naruszenia przepisów UE, oraz
wzywa państwo członkowskie do dostosowania się do przepisów prawa
UE w wyznaczonym terminie (z reguły 2 miesiące).
Celem oficjalnych kontaktów jest określenie, czy rzeczywiście miało miejsce
naruszenie przepisów UE oraz, jeżeli zostanie to potwierdzone, rozwiązanie
sprawy na tym etapie, bez potrzeby kierowania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości.
W zależności od uzyskanej odpowiedzi Komisja Europejska może przerwać postępowanie w sprawie naruszenia przepisów, na przykład jeżeli państwo członkowskie zobowiąże się w sposób wiarygodny do wprowadzenia wymaganych zmian w przepisach prawnych lub praktykach administracyjnych. W ten sposób można rozwiązać większość spraw.
Jeżeli państwo członkowskie nie spełni wymogów zawartych w uzasadnionej
opinii, Komisja Europejska może skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości.
Trybunał Sprawiedliwości z reguły wydaje orzeczenie po upływie dwóch lat.
Wyroki Trybunału Sprawiedliwości różnią się od wyroków sądów
krajowych.
W wyniku postępowania Trybunał Sprawiedliwości wydaje orzeczenie, w którym
stwierdza, że doszło (lub nie doszło) do naruszenia przepisów.
Nie może on jednak uchylić niezgodnego z prawem UE przepisu krajowego, ani zmusić
administracji państwowej do uznania roszczeń osoby prywatnej, ani też nakazać
państwu wypłacenia odszkodowania osobom, które padły ofiarą naruszenia
przepisów UE.
To władze danego kraju muszą podjąć działania niezbędne w celu dostosowania się
do wyroku Trybunału Sprawiedliwości i uregulowania sytuacji będącej powodem skargi.
Jeżeli państwo członkowskie tego nie uczyni, Komisja Europejska może po raz kolejny
wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości i zwrócić się do niego o nałożenie
na to państwo okresowej kary pieniężnej do czasu usunięcia uchybienia i/lub kary
ryczałtowej.
Należy pamiętać o tym, że to przede wszystkim krajowe organy administracyjne
i sądowe mają zapewnić przestrzeganie prawa UE przez władze państw członkowskich.
Każdy, kto uważa, że jakiekolwiek środki (legislacyjne, wykonawcze lub administracyjne)
lub praktyki stosowane przez państwo członkowskie są niezgodne z przepisami prawa
UE, może wnieść sprawę do administracyjnych lub sądowych organów krajowych
(w tym również do krajowego lub regionalnego rzecznika praw obywatelskich)
i/lub skorzystać z dostępnych procedur arbitrażowych. Można to zrobić przed złożeniem
skargi w Komisji Europejskiej lub równocześnie.
Komisja zaleca wykorzystywanie dróg administracyjnych i sądowych dostępnych na szczeblu krajowym, ponieważ może to przyśpieszyć rozwiązanie sprawy.
Decydując się na działania na szczeblu krajowym, można dochodzić swoich praw w prostszy i bardziej dostosowany do indywidualnych potrzeb sposób niż w przypadku postępowania w sprawie naruszenia prowadzonego przez Komisję Europejską, które może wymagać dłuższego czasu.
Należy też pamiętać o tym, że tylko sędziowie krajowi mogą wydawać nakazy pod adresem administracji państwowej lub unieważniać jej decyzje.
I tylko oni mogą nakazać państwu członkowskiemu wypłatę odszkodowania na rzecz osób prywatnych, które doznały uszczerbku w związku z naruszeniem przez to państwo prawa wspólnotowego.
Po otrzymaniu skargi możemy zagwarantować następujące działania:
a) Po zarejestrowaniu przez Sekretariat Generalny Komisji Europejskiej skarga otrzymuje numer urzędowy wskazany w potwierdzeniu odbioru, który należy następnie podawać w dalszej korespondencji.
Przyznanie numeru nie oznacza jeszcze jednak, że na pewno wszczęte zostanie postępowanie w sprawie naruszenia przepisów.
b) Jeżeli służby Komisji Europejskiej będą musiały kontaktować się z władzami państwa członkowskiego, przeciwko któremu skierowana jest skarga, nie ujawnią one Państwa tożsamości, o ile nie wyrażą Państwo na to wyraźnej zgody. W przypadku braku informacji na temat tego, czy Państwa dane należy traktować jako poufne, służby Komisji zakładają, że wybierają Państwo traktowanie poufne.
c) Komisja Europejska dokłada wszelkich starań, aby podjąć decyzję merytoryczną (otwarcie postępowania w sprawie naruszenia lub zamknięcie sprawy) w terminie dwunastu miesięcy od daty zarejestrowania skargi przez Sekretariat Generalny.
d) Jeżeli termin ten zostanie przekroczony, służby Komisji odpowiedzialne za postępowanie w sprawie naruszenia, na Państwa wniosek, poinformują Państwa o tym na piśmie. Należy zwrócić uwagę na fakt, że angielska i szwedzka wersja językowa punktu 8 komunikatu Komisji różnią się od pozostałych wersji językowych i są błędne. Jeżeli Komisja Europejska zamierza podjąć decyzję o zamknięciu sprawy, są Państwo o tym wcześniej informowani przez służby zajmujące się sprawą. Służby Komisji informują Państwa również o przebiegu ewentualnego postępowania w sprawie naruszenia.
Przekazanie państwu członkowskiemu informacji na temat tożsamości skarżącego, jak również przekazanych przez niego danych, może się odbyć za uprzednio przez niego wyrażoną zgodą, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2001 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych oraz rozporządzeniem (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej.
Jeżeli skarżący uzna, że przy rozpatrywaniu jego skargi Komisja Europejska
popełniła błąd lub naruszyła którąkolwiek z wyżej wymienionych
zasad, może on zgłosić sprawę Europejskiemu
Rzecznikowi Praw Obywatelskich na warunkach przewidzianych w art.
24 i 228
TFUE.
Szczegółowy opis procedur i terminów można znaleźć w komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącym stosunków z osobą składającą skargę w sprawie naruszenia przepisów prawa wspólnotowego (COM(2002)141 wersja ostateczna).