Informacje podstawowe

W czerwcu 2016 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat w sprawie zapobiegania radykalizacji postaw prowadzącej do brutalnego ekstremizmu. W komunikacie przedstawiono działania w siedmiu konkretnych obszarach, w których współpraca na poziomie UE może wnieść wartość dodaną, w tym zwłaszcza w obszarze kształcenia, szkolenia i działań dotyczących młodzieży.

Komunikat jest jednym z dokumentów przyjętych w następstwie deklaracji paryskiej w sprawie promowania postaw obywatelskich oraz wspólnych wartości, którymi są wolność, tolerancja i niedyskryminacja. Deklarację paryską przyjęli w 2015 r. ministrowie edukacji krajów UE i komisarz Tibor Navracsics.

W deklaracji wzywa się do zaangażowania sektora edukacji w promowanie integracji i podstawowych wartości. Zawarto też w niej listę konkretnych celów na szczeblu krajowym i lokalnym oraz określono cztery nadrzędne priorytety współpracy na szczeblu UE:

  • zapewnianie młodzieży możliwości rozwoju kompetencji społecznych, obywatelskich i międzykulturowych poprzez propagowanie demokratycznych wartości i praw podstawowych, włączenia społecznego, niedyskryminacji oraz aktywnego obywatelstwa
  • propagowanie krytycznego myślenia i umiejętności korzystania z mediów, szczególnie z internetu i mediów społecznościowych, co pozwala rozwinąć odporność na dyskryminację i indoktrynację
  • wspieranie kształcenia dzieci i młodzieży ze środowisk mniej uprzywilejowanych przez zadbanie o to, aby systemy kształcenia i szkolenia były w stanie odpowiadać na potrzeby takich osób oraz
  • propagowanie dialogu międzykulturowego poprzez wszelkie formy uczenia się we współpracy z innymi zainteresowanymi podmiotami i zgodnie z kierunkiem innych działań politycznych.

Jak osiągnąć te cele?

Realizacja założeń deklaracji jest jednym z priorytetów współpracy między państwami członkowskimi wspieranymi przez Komisję Europejską, zarówno w dziedzinie kształcenia i szkolenia (ramy strategiczne dla ET2020), jak i w dziedzinie działań dotyczących młodzieży zgodnie z tym, co zostało określone we wspólnym sprawozdaniu dotyczącym ET 2020 i we wspólnym sprawozdaniu dotyczącym młodzieży.

W maju 2016 r. komisarz Tibor Navracsics był gospodarzem sympozjum wysokiego szczebla na temat propagowania integracji i podstawowych wartości poprzez edukację jako sposobu zapobiegania radykalizacji postaw prowadzącej do aktów przemocy.

Poza tym 17 lutego 2017 r. przyjęto  konkluzje Rady w sprawie włączenia w kontekście różnorodności z myślą o osiągnięciu ogólnodostępnej edukacji wysokiej jakości.

Partnerskie uczenie się i wymiana sprawdzonych rozwiązań są głównymi działaniami przewidzianymi w ramach ET 2020 i współpracy w obrębie sektora młodzieżowego. Są to również ważne aspekty wdrażania deklaracji paryskiej. Dlatego też powołano dwie specjalne grupy robocze odpowiedzialne za te aspekty, w których skład wchodzą najważniejsze zainteresowane strony. Są to:

W ramach wdrażania deklaracji paryskiej z programu Erasmus+ udostępniono środki finansowe na transgraniczne projekty współpracy:

  • W 2016 r. z programu Erasmus+ udostępniono ponad 400 mln euro na partnerstwo międzynarodowe, które stawia sobie za cel opracowanie innowacyjnych rozwiązań strategicznych i praktyk na szczeblu lokalnym. W ramach tej puli pierwszeństwo mają projekty służące realizacji celów deklaracji paryskiej.
  • Osobna pula 13 mln euro została zarezerwowana dla projektów wspierających rozpowszechnianie i doskonalenie rozwiązań, które sprawdziły się na szczeblu lokalnym.
  • W 2017 r. Komisja planuje nadal wspierać wdrażanie deklaracji paryskiej, zarówno w formie podstawowych, jak i specjalnych działań podejmowanych w ramach programu Erasmus+.

Jednym z priorytetów określonych w następstwie deklaracji paryskiej jest kształtowanie polityki na podstawie dowodów, którego podstawą są następujące elementy:

Od 2013 r. Komisja realizuje wraz z Radą Europy wspólny program pod nazwą „Prawa człowieka i demokracja w praktyce”. Celem programu jest gromadzenie i rozpowszechnianie informacji o wychowaniu obywatelskim oraz opracowanie praktycznych narzędzi, takich jak programy nauczania i materiały dydaktyczne, aby wesprzeć kraje uczestniczące w doskonaleniu edukacji obywatelskiej i edukacji w temacie praw człowieka. Począwszy od 2016 r. zakres programu zostanie poszerzony o pilotażowe ramy odniesienia w zakresie kompetencji na rzecz kultury demokratycznej, które Rada Europy ogłosiła w kwietniu 2016 r.

Położenie nacisku na włączenie społeczne i aktywność obywatelską w ramach uczenia się formalnego i pozaformalnego pociąga za sobą zainteresowanie uczniami z mniej uprzywilejowanych grup, takich jak środowiska imigranckie, środowiska o trudnej sytuacji ekonomiczno-społecznej, Romowie, środowiska LGTBI oraz uczniowie o specjalnych potrzebach.

  • W unijnych ramach dotyczących krajowych strategii integracji Romów, ustanowionych w 2011 r. i popartych zaleceniami Rady Europejskiej w sprawie skutecznych środków integracji Romów z 2013 r., edukację uznaje się za jeden z czterech filarów polityki, obok zatrudnienia, polityki mieszkaniowej i ochrony zdrowia.
  • Od 2011 r. Komisja prowadzi wraz z Radą Europy wspólny program ROMED, który służy szkoleniu mediatorów romskich i wspieraniu budowania zdolności współdziałania społeczności romskich z administracją lokalną w celu wspierania dialogu i uczestnictwa Romów w procesie decyzyjnym na szczeblu lokalnym.
  • Kluczowym elementem tego rodzaju działań jest ścisła współpraca z wyspecjalizowanymi agencjami UE takimi jak Agencja Praw Podstawowych, Europejska Agencja na rzecz Rozwoju Edukacji Specjalnej i Włączającej i organizacje międzynarodowe.

Jakie będą kolejne kroki?

Grupa robocza ds. promowania poprzez edukację poczucia obywatelstwa oraz wspólnych wartości, którymi są wolność, tolerancja i niedyskryminacja, została upoważniona do opracowania do czerwca 2018 r. ram polityki w zakresie promowania integracji i podstawowych wartości poprzez edukację, a także internetowego kompendium sprawdzonych rozwiązań.

Grupa robocza ds. młodzieży opracuje przed końcem 2016 r. konkretne narzędzia, które będą służyć pomocą osobom pracującym z młodzieżą i organizacjom młodzieżowym i które będzie można dostosować do konkretnych potrzeb poszczególnych państw członkowskich. Grupa przedstawi przykłady tego, jak można dostrzec wczesne oznaki radykalizacji i reagować na nie, jak zwiększyć uczestnictwo młodych ludzi w życiu demokratycznym oraz podnieść ich umiejętności korzystania z mediów i krytycznego myślenia, a także jak rozwiązywać konflikty w sposób wolny od przemocy.

Komisja wspiera również następujące działania:

  • rozwój nowej europejskiej platformy internetowej dla szkół i nauczycieli z przykładami sprawdzonych rozwiązań i materiałami dotyczącymi sposobów wprowadzania metod opartych na współpracy w szkołach, aby pogłębić integrację społeczną i umożliwić wszystkim osiąganie dobrych wyników
  • rozwój internetowej platformy eTwinning, która łączy nauczycieli i uczniów z całej Europy, a także oferuje kursy dla nauczycieli na temat wychowania obywatelskiego w ramach programu Erasmus+
  • ustanowienie sieci ułatwiającej bezpośrednie kontakty z osobami prezentującymi pozytywne wzorce zachowań w szkołach, ośrodkach młodzieżowych, klubach sportowych i zakładach poprawczych
  • realizację pilotażowej fazy i wdrożenie nowej inicjatywy programu Erasmus+ „Wirtualna wymiana”, która umożliwi młodym ludziom wymianę poglądów i pomysłów poprzez zorganizowane i łatwe w obsłudze konferencje w sieci mające na celu zwiększenie świadomości międzykulturowej i tolerancji
  • zachęcanie instytucji szkolnictwa wyższego do przyznawania punktów zaliczeniowych za uczestnictwo w projektach wolontariatu i do opracowywania programów nauczania, które łączą treści akademickie z treściami propagującymi zaangażowanie obywatelskie
  • rozwój wolontariatu europejskiego (EVS), przy jednoczesnym przyznaniu pierwszeństwa działaniom wspierającym projekty propagujące wspólne wartości, krytyczne myślenie i umiejętności korzystania z mediów
  • zwiększenie wsparcia dla projektów na rzecz młodzieży, które są realizowane lokalnie w ramach programu Erasmus+ i które przewidują udział nowych podmiotów, takich jak gminy, aby zwiększyć siłę oddziaływania inicjatyw lokalnych w ramach dużych partnerstw transgranicznych
  • wspieranie innowacyjnych projektów, które przynoszą rezultaty, przy pomocy europejskiej nagrody za propagowanie włączenia społecznego w sporcie.