Περί τίνος πρόκειται;

Τον Ιούνιο του 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για τη στήριξη της πρόληψης της ριζοσπαστικοποίησης που οδηγεί σε βίαιο εξτρεμισμό. Η ανακοίνωση περιγράφει τις δράσεις που προβλέπονται σε επτά συγκεκριμένους τομείς στους οποίους η συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να προσφέρει προστιθέμενη αξία, κυρίως στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας.

Η ανακοίνωση αποτελεί συνέχεια της Δήλωσης του Παρισιού για την προαγωγή της συμμετοχής στα κοινά καθώς και των κοινών αξιών της ελευθερίας, της ανεκτικότητας και της αποφυγής των διακρίσεων, η οποία εγκρίθηκε το 2015 από τους Ευρωπαίους υπουργούς Παιδείας και τον επίτροπο Νάβρατσιτς.

Η δήλωση ζητεί την ενεργοποίηση του εκπαιδευτικού τομέα για την προώθηση της ένταξης και των θεμελιωδών αξιών. Θέτει επίσης μια σειρά συγκεκριμένων στόχων που πρέπει να επιτευχθούν σε εθνικό και τοπικό επίπεδο και καθορίζει τέσσερις κύριες προτεραιότητες για συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ:

  • τη διασφάλιση ότι οι νέοι θα αποκτούν κοινωνικές και διαπολιτισμικές ικανότητες, καθώς και ικανότητες που σχετίζονται με την ιδιότητα του πολίτη, μέσω της προαγωγής των δημοκρατικών αξιών, των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της κοινωνικής ένταξης και της καταπολέμησης των διακρίσεων, καθώς και της ενεργού συμμετοχής στα κοινά·
  • την ενίσχυση της κριτικής σκέψης και της εξοικείωσης με τα μέσα επικοινωνίας, ιδίως με τη χρήση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, έτσι ώστε να αναπτυχθούν αντιστάσεις σε κάθε μορφής διακρίσεις και στον προσηλυτισμό·
  • την προώθηση της εκπαίδευσης των μειονεκτούντων παιδιών και νέων, με τέτοιο τρόπο ώστε τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης να ικανοποιούν τις ανάγκες τους και
  • την προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου μέσω όλων των μορφών μάθησης, σε συνεργασία με άλλες συναφείς πολιτικές και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς.

Πώς θα επιτευχθεί αυτό;

Η υλοποίηση της δήλωσης αποτελεί βασική προτεραιότητα της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (στρατηγικό πλαίσιο «ΕΚ 2020») και της νεολαίας, όπως προβλέπεται στην Κοινή Έκθεση «ΕΚ 2020» και στην Κοινή Έκθεση για τη Νεολαία.

Τον Μάιο του 2016, ο επίτροπος Τιμπόρ Νάβρατσιτς φιλοξένησε συνέδριο υψηλού επιπέδου για την προαγωγή της κοινωνικής ένταξης και των θεμελιωδών αξιών μέσω της εκπαίδευσης με στόχο την πρόληψη της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης.

Επιπλέον, τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την ενσωμάτωση στην πολυμορφία για την επίτευξη υψηλής ποιότητας «Εκπαίδευσης για Όλους» εγκρίθηκαν στις 17 Φεβρουαρίου 2017.

Η αμοιβαία μάθηση και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών αποτελούν βασικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της «ΕΚ 2020» και της συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας, ενώ παίζουν και σημαντικό ρόλο στην υλοποίηση της Δήλωσης του Παρισιού. Για τον σκοπό αυτό, έχουν συσταθεί δύο ειδικές ομάδες εργασίας, στις οποίες συμμετέχουν οι κυριότεροι ενδιαφερόμενοι φορείς:

Για την προώθηση της υλοποίησης της Δήλωσης του Παρισιού, το πρόγραμμα Erasmus+ προβλέπει τη χρηματοδότηση σχεδίων διακρατικής συνεργασίας:

  • το 2016, στο πλαίσιο του Erasmus+ διατέθηκαν πάνω από 400 εκατ. ευρώ για διακρατικές εταιρικές σχέσεις με στόχο την ανάπτυξη καινοτόμων προσεγγίσεων και πρακτικών πολιτικής σε τοπικό επίπεδο. Προτεραιότητα θα δοθεί σε σχέδια που ανταποκρίνονται στους στόχους της Δήλωσης του Παρισιού·
  • ένα ειδικό κονδύλιο ύψους 13 εκατ. ευρώ έχει διατεθεί για τη στήριξη της διάδοσης και της επέκτασης ορθών πρακτικών σε τοπικό επίπεδο·
  • το 2017, η Επιτροπή προτίθεται να στηρίξει περαιτέρω την υλοποίηση της Δήλωσης του Παρισιού μέσω της συστηματικής χρηματοδότησης ειδικά σχεδιασμένων δράσεων από το πρόγραμμα Erasmus +.

Για να δοθεί συνέχεια στη Δήλωση του Παρισιού, βασική προτεραιότητα θεωρείται επίσης η τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής, η οποία βασίζεται στις εξής δράσεις:

Από το 2013, η Επιτροπή υλοποιεί ένα κοινό πρόγραμμα με το Συμβούλιο της Ευρώπης με τίτλο «Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και η Δημοκρατία στην Πράξη». Το πρόγραμμα στοχεύει στη συλλογή και διάδοση πληροφοριών σχετικά με την αγωγή του πολίτη και την ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων, όπως προγράμματα σπουδών και διδακτικό υλικό για τη στήριξη των συμμετεχουσών χωρών στην προώθηση της εκπαίδευσης σε θέματα σχετικά με την ιδιότητα του πολίτη και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από το 2016, το πρόγραμμα θα ενισχυθεί περαιτέρω για να στηρίξει επίσης τη διαχείριση του Πλαισίου Αναφοράς Ικανοτήτων για την Ανάπτυξη του Δημοκρατικού Πνεύματος που παρουσίασε το Συμβούλιο της Ευρώπης τον Απρίλιο του 2016.

Η εστίαση στην κοινωνική ένταξη και τη συμμετοχή στην κοινωνία μέσω της τυπικής και μη τυπικής μάθησης συνεπάγεται επίσης ότι πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή σε εκπαιδευόμενους από ευάλωτες ομάδες, π.χ. από οικογένειες μεταναστών ή ομάδες χαμηλού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου, όπως οι Ρομά, οι ΛΟΑΔΜ, και τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

  • Το πλαίσιο της ΕΕ για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά, το οποίο ορίστηκε το 2011 και εγκρίθηκε το 2013 με τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σχετικά με τα αποτελεσματικά μέτρα ένταξης των Ρομά, αναγνωρίζει την εκπαίδευση ως έναν από τους τέσσερις πυλώνες πολιτικής, μαζί με την απασχόληση, τη στέγαση και την υγεία.
  • Από το 2011, η Επιτροπή υλοποιεί ένα κοινό πρόγραμμα με το Συμβούλιο της Ευρώπης, το πρόγραμμα ROMED για την κατάρτιση των διαμεσολαβητών Ρομά και την ενίσχυση των ικανοτήτων των κοινοτήτων Ρομά, ώστε να διευκολύνονται οι επαφές τους με τις τοπικές αρχές, καθώς και για τη διασφάλιση του διαλόγου και της συμμετοχής των Ρομά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο.
  • Η συνεχής συνεργασία με ειδικευμένους οργανισμούς της ΕΕ, όπως ο Οργανισμός για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, ο EASNIE (Ευρωπαϊκός Φορέας για την Ανάπτυξη στην Ειδική Αγωγή και την Ενταξιακή Εκπαίδευση) και άλλοι διεθνείς οργανισμοί, αποτελεί καθοριστικό στοιχείο των σχετικών εργασιών.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Η Ομάδα Εργασίας για την προαγωγή της συμμετοχής στα κοινά και των κοινών αξιών της ελευθερίας, της ανεκτικότητας και της αποφυγής των διακρίσεων μέσω της εκπαίδευσης έχει την εντολή να καταρτίσει, έως το τέλος Ιουνίου τους 2018, ένα πλαίσιο πολιτικής για την προώθηση της ένταξης και των θεμελιωδών αξιών μέσω της εκπαίδευσης, καθώς και μια ηλεκτρονική συλλογή ορθών πρακτικών.

Η Ομάδα Εργασίας για τη Νεολαία θα δημιουργήσει, μέχρι το τέλος του 2016, μια ειδική «εργαλειοθήκη» που θα παρέχει καθοδήγηση στους διοργανωτές δραστηριοτήτων για νέους και στις οργανώσεις νεολαίας, και θα μπορεί να προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των διαφόρων κρατών μελών. Θα παρέχει παραδείγματα για τρόπους εντοπισμού και αντιμετώπισης των πρώιμων ενδείξεων ριζοσπαστικοποίησης αλλά και ενίσχυσης των «δημοκρατικών αντιστάσεων» των νέων, τρόπους παροχής βοήθειας σε νέους ώστε να εξοικειώνονται με τα μέσα επικοινωνίας και να αποκτούν κριτική σκέψη, καθώς και τρόπους επίλυσης διαφορών με μη βίαιο τρόπο.

Η Επιτροπή στηρίζει επίσης τις ακόλουθες δράσεις:

  • την επέκταση της ευρωπαϊκής εργαλειοθήκης για τα σχολεία, μιας νέας διαδικτυακής πλατφόρμας για τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς, η οποία προσφέρει παραδείγματα ορθών πρακτικών και μέσα για την καλλιέργεια πνεύματος συνεργασίας στα σχολεία, να βελτιωθεί η κοινωνική ένταξη και να εξασφαλιστούν επιτυχή αποτελέσματα για όλους·
  • την επέκταση της διαδικτυακής πλατφόρμας eTwinning, η οποία συνδέει καθηγητές και σχολεία σε όλον τον κόσμο, καθώς και των μαθημάτων κατάρτισης εκπαιδευτικών σε θέματα αγωγής του πολίτη μέσω του προγράμματος Erasmus+·
  • τη δημιουργία ενός δικτύου για τη διευκόλυνση των απευθείας επαφών με την προβολή θετικών προτύπων στα σχολεία, τις οργανώσεις νεολαίας, τα αθλητικά σωματεία και τις φυλακές·
  • τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της νέας πρωτοβουλίας εικονικών ανταλλαγών του Erasmus+ που θα δώσει τη δυνατότητα στους νέους να ανταλλάσσουν απόψεις και ιδέες μέσω κατάλληλα δομημένων διαδικτυακών διασκέψεων με στόχο την προώθηση της διαπολιτισμικής ευαισθητοποίησης και της ανεκτικότητας·
  • την παροχή κινήτρων στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα να ανταμείβουν τον εθελοντισμό και να καταρτίζουν προγράμματα σπουδών που θα συνδυάζουν το ακαδημαϊκό περιεχόμενο με τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά·
  • την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εθελοντικής Υπηρεσίας δίνοντας προτεραιότητα στη στήριξη σχεδίων που προωθούν τις κοινές αξίες, την εξοικείωση με τα μέσα επικοινωνίας και την κριτική σκέψη·
  • την αύξηση της χρηματοδότησης τοπικών σχεδίων για τη νεολαία από το πρόγραμμα Erasmus+ με τη συμμετοχή νέων φορέων, όπως οι δήμοι, ώστε να δοθεί ώθηση σε τοπικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο ευρύτερων διασυνοριακών εταιρικών σχέσεων και
  • την προώθηση επιτυχημένων και καινοτόμων σχεδίων μέσω ενός Ευρωπαϊκού Βραβείου για την Κοινωνική Ένταξη μέσω του Αθλητισμού.