Cúrsa an euro

Ní sheasfaidh boinn ná nótaí bainc go deo. Ní sheasann siad ach ar feadh oiread áirithe ama ón uair a ndeartar agus a dtáirgtear iad go dtí go n-úsáidtear iad agus go bhfaightear réidh leo. Mínítear anseo cé a shocraíonn cúrsa an euro agus cé a bhíonn freagrach as.

An Euro: airgeadra amháin ar a bhfuil go leor dearaí

Céard iad na cineálacha boinn euro agus nótaí bainc euro atá ann agus cé a tháirgeann iad?
I ndáiríre is é an Banc Ceannais Eorpaigh, agus é ag obair leis na Bainc Cheannais i dtíortha limistéar an euro a shocraíonn cén uair a bpriontáilfear níos mó nótaí bainc.
Is faoi chúram na n-údarás náisiúnta a bhíonn na boinn.




BOINN AGUS TÍORTHA
Cén tír atá i gceist leis an dearadh atá ar na boinn euro? Déan deifir agus imir ar luas lasrach.

Nótaí bainc

Feicfidh tú gurb é an dearadh céanna atá ag na tíortha go léir ar na nótaí bainc euro a bhfuil an luach céanna orthu.

Dá bhrí sin is é an dearadh céanna a bhíonn ar nóta bainc €10 is cuma cibé an bpriontáiltear sa Spáinn, san Iodáil nó sa tSlóivéin é.

Roghnaíodh na dearaí atá ar na nótaí bainc euro as comórtas a eagraíodh nuair a seoladh an euro. Má bhreathnaíonn tú go géar ar na dearaí feicfidh tú go bhfuil na stíleanna éagsúla ailtireachta a bhí san Eoraip in imeacht na gcianta le feiceáil orthu – droichid agus fuinneoga den chuid is mó.

Tá lear mór gnéithe slándála ar na nótaí bainc chomh maith ionas nach mbeifí ábalta iad a chóipeáil nó a ‘ghóchumadh’. Tá stríoc mhiotail agus holagram, agus nithe eile, ar na gnéithe slándála sin.


Boinn

Níl na boinn euro mar a chéile ar fud na hEorpa.

Taobh comónta na mbonn euro

Bíonn taobh amháin de na boinn euro mar a chéile sna tíortha go léir – glaoitear an taobh comónta ar an taobh sin.. Bíonn mapaí éagsúla den Aontas Eorpach le feiceáil ar an taobh comónta den euro agus de na boinn cent.

Tá dearadh éagsúil ar an taobh eile agus braitheann an dearadh sin ar an tír a chuireann amach é – tugtar an taobh náisiúnta ar an taobh sin.
Bíonn na dearaí ar an taobh náisiúnta an-éagsúil óna chéile agus bíonn gné éigin de stair, d’ealaín nó de dhúlra na tíre, i measc téamaí eile, orthu go hiondúil.

An Euro: priontáil agus bualadh airgid

Nótaí bainc



PUZAL NÓTAÍ BAINC
Cuir píosaí gach aon nóta bainc euro le chéile.

Is é an Banc Ceannais Eorpach a shocraíonn cén uair ar chóir níos mó nótaí bainc a phriontáil.

Is faoi chúram na n-údarás náisiúnta a bhíonn bualadh na mbonn. Ní mór nótaí bainc nua euro a phriontáil go rialta chun freastal ar an ardú a thagann ar riachtanais airgid thirim agus chun teacht in ionad nótaí bainc a mbeadh damáiste déanta dóibh nó a bheadh caite agus a bheadh tógtha amach as cúrsaíocht. Tugtar a chuid féin de na nótaí bainc nua do gach banc náisiúnta i limistéar an euro. Bíonn na nótaí bainc euro a tháirgeann banc náisiúnta díreach mar a chéile ach amháin go mbíonn a n-uimhreacha sraithe éagsúil; is ar na boinn amháin a bhíonn na dearaí náisiúnta.

I mí na Nollag 2011, bhí beagnach 15 billiún nóta bainc i gcúrsaíocht, le luach níos mó ná €880 billiún.


Boinn

Ceadaíonn BCE líon na mbonn a dtig le gach tír i limistéar an euro a tháirgeadh le freastal ar riachtanais na tíre. Is é dualgas gach tíre a mboinn féin a tháirgeadh lena ndearaí náisiúnta ar thaobh amháin.

Stampáiltear bonn bán ciorclach miotail as leathán miotail ar dtús chun boinn euro a dhéanamh. Téitear an bonn bán chun é a bhogadh – agus clúdaítear na boinn 1 cent, 2 cent agus 5 cent le copar. Sáitear na boinn bhána idir dhá ‘dhísle buailte mona’ a chuireann stampa dhearadh an bhoinn euro ar éadan an bhoinn bháin. Maidir leis na boinn 1 euro agus 2 euro, a dhéantar as dhá mhiotal ar a bhfuil dath éagsúil, greamaítear an dá mhiotal sin le chéile ag an am céanna is a chuirtear stampa an dearaidh ar an éadan. Is féidir na boinn a úsáid ansin. ‘Bualadh airgid’ a thugtar ar bhoinn a dhéanamh.

Céard a tharlaíonn do shean-nótaí bainc agus do sheanbhoinn euro?

Ní mhairfidh nótaí bainc ná boinn go deo. D’fhéadfaí damáiste a dhéanamh dóibh, d’fhéadfadh siad a bheith caite, nó d’fhéadfaí iad a chailleadh. Mar sin ní mór na nótaí bainc agus na boinn a bhfuil damáiste déanta dóibh nó a bhíonn caite a aithint agus iad a bhaint amach as cúrsaíocht.

Tagann cuma chaite ar nótaí bainc i bhfad níos sciobtha ná mar a thagann ar bhoinn mar gheall go ndéantar as ábhar níos boige iad agus nach ndéantar as miotail chrua iad. De ghnáth ní mhaireann nóta bainc ach bliain go leith nó dhá bhliain.

Cuireann eagraíochtaí a dhéileálann le go leor airgid, mar shampla bainc, nótaí bainc a mbíonn damáiste déanta dóibh nó a bhíonn caite ar ais chuig na bainc cheannais náisiúnta i ngach tír san Aontas Eorpach. Cuirtear méideanna agus luachanna na nótaí bainc seo in iúl don Bhanc Ceannais Eorpach agus eagraíonn an Banc go bpriontáilfear cinn eile nuair is gá. Maireann boinn i bhfad níos faide, ar feadh déaga de bhlianta go hiondúil.

Nuair a fhaightear boinn a bhfuil damáiste déanta dóibh cuirtear ar ais chuig an mbanc ceannais náisiúnta nó chuig miontaí náisiúnta iad agus cuireann meaisíní speisialta marc orthu chun a thabhairt le fios go bhfuil damáiste déanta dóibh. Ní féidir iad a úsáid arís mar gheall air sin agus díoltar mar mhiotal conamair iad. Cuireann na bainc náisiúnta, le cead ón mBanc Ceannais Eorpach, boinn nua amach ina n-ionad más gá sin.