Kruimelpad

Uitbreiding van de EU

Na de val van de Berlijnse muur en de democratisering van de landen in Midden- en Oost-Europa in de jaren '90 werd uitbreiding een van de belangrijkste prioriteiten van de EU.

Op dit moment hebben vijf landen de status van kandidaat-lidstaat: IJsland, Kroatië, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro en Turkije. De Europese Raad heeft ook alle andere landen van de Westelijke Balkan (Albanië, Bosnië-Herzegovina, Servië en Kosovo (VN-resolutie 1244)) vooruitzicht op EU-lidmaatschap geboden op de middellange termijn.

Eerdere uitbreidingen van de EU

De oorspronkelijke Europese Gemeenschap met zes lidstaten is tot nu toe zes keer uitgebreid:

  • 1 januari 1973: Denemarken, Ierland en Groot-Brittannië
  • 1 januari 1981: Griekenland
  • 1 januari 1986: Spanje en Portugal
  • 1 januari 1995: Oostenrijk, Finland en Zweden
  • 1 mei 2004: Tsjechië, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië en
  • 1 januari 2007: Met Bulgarije en Roemenië is de vijfde uitbreiding die in mei 2004 was begonnen, compleet.

Data van de aanvragen voor EU-lidmaatschap

  • Turkije: 14 april 1987
  • Kroatië: 21 februari 2003
  • Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië: 22 maart 2004
  • Montenegro: 15 december 2008 en
  • IJsland: 16 juli 2009

Uitbreidingsproces: stand van zaken

Momenteel hebben zeven landen een aanvraag voor EU-lidmaatschap ingediend:

  • IJsland, Kroatië, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro en Turkije;
  • Albanië en Servië, die de status van kandidaat-lidstaat nog niet hebben gekregen

De vijf kandidaat-lidstaten

In december 1999 erkende de Europese Raad van Helsinki Turkije als kandidaat-lidstaat.

Kroatië kreeg deze status op de Europese top van juni 2004. Op 3 oktober 2005 (Raad Algemene zaken in Luxemburg) begon de EU de onderhandelingen voor de toetreding van Kroatië en Turkije.

In december 2005 verleende de Europese Raad de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië de status van kandidaat-lidstaat. Hoewel de Commissie in oktober 2009 adviseerde om toetredingsonderhandelingen met dit land te beginnen, heeft de Raad daar geen gevolg aan gegeven.

IJsland heeft op 16 juli 2009 de meest recente toetredingsaanvraag in gediend. Het kreeg de status van kandidaat-lidstaat in juni 2010 en de formele toetredingsonderhandelingen begonnen in juli 2010.

Montenegro heeft in 2008 een aanvraag voor toetreding ingediend en kreeg de status van kandidaat-lidstaat op de Europese top van december 2010. De toetredingsonderhandelingen met dit land zullen pas beginnen als aan een aantal voorwaarden is voldaan.

Recente aanvragen

Albanië en Servië hebben beide het EU-lidmaatschap aangevraagd in 2009. In november 2010 adviseerde de Commissie Albanië nog niet de status van kandidaat-lidstaat te geven, en verbond er een aantal voorwaarden aan. De Raad heeft de Commissie ook om een advies gevraagd over de aanvraag van Servië. Dit advies wordt verwacht tegen eind 2011.

Toetredingsonderhandelingen

Op de Europese Raad van december 2004 is bepaald welke methode en beginselen moeten worden gehanteerd bij toetredingsonderhandelingen.

De belangrijkste onderhandelingen worden gevoerd in een intergouvernementele conferentie, waaraan alle lidstaten en de kandidaat-lidstaat deelnemen.

De onderhandelingen verlopen sneller als de kandidaat-lidstaten de vereisten voor het lidmaatschap spoedig in de praktijk brengen, in het bijzonder de hieronder beschreven criteria van Kopenhagen.

Screening van het acquis

Een land dat lid van de EU wil worden, moet het acquis communautaire aanvaarden, het geheel van wetten en regels die in de EU van kracht zijn. Zoals in alle voorgaande onderhandelingen, zijn specifieke regelingen mogelijk. De eerste fase van de onderhandelingen bestaat uit de "screening", een analytisch onderzoek. Gedurende een aantal maanden maakt de kandidaat-lidstaat zich vertrouwd met het acquis en kunnen de Europese Commissie en de lidstaten nagaan in hoeverre hij klaar is voor het lidmaatschap. Bij de screening en de daarop volgende onderhandelingen wordt onderscheid gemaakt tussen "hoofdstukken" of beleidsterreinen van het acquis.

Beoordeling van de economie van de kandidaat-lidstaat

De Commissie moet regelmatig nagaan in hoeverre de economie van de kandidaat-lidstaat klaar is voor toetreding. Jaarlijks, meestal in het najaar, verschijnt een voortgangsverslag. Binnen de Commissie moet het directoraat-generaal Economische en financiële zaken:

  • nagaan of de economische toetredingscriteria, die de Europese Raad van 1993 in Kopenhagen heeft vastgesteld, (samen met andere criteria bekend als de criteria van Kopenhagen) zijn vervuld (zie aparte pagina hierover)
  • nauwgezet toezien op de economische vooruitzichten en begrotingsontwikkelingen op middellange termijn, om de kandidaat-lidstaat voor te bereiden op het lidmaatschap van de Economische en Monetaire Unie.