Αγοραστική δύναμη

Αγοραστική δύναμη Η αγοραστική δύναμη είναι η ποσότητα αγαθών και υπηρεσιών που μπορούν να αγοραστούν με δεδομένο ποσόν χρημάτων. Για παράδειγμα, εάν ένας καταναλωτής πληρώνει σήμερα 1€ για μια φρατζόλα ψωμί και αύριο η τιμή της φρατζόλας ανέβει στο 1,10€, τότε το 1€ αγοράζει λιγότερο ψωμί. Έτσι, η αξία του 1€ έχει πέσει και ο καταναλωτής έχει υποστεί μείωση της αγοραστικής του δύναμης, λόγω του πληθωρισμού στην τιμή του ψωμιού.

Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ)

Το ΑΕΠ είναι ένα μέτρο της οικονομικής ευημερίας. Είναι το άθροισμα της αξίας όλων των αγαθών και υπηρεσιών που παρήγαγε μια χώρα μέσα σε ένα έτος. Οι μεταβολές που σημειώνονται στο ΑΕΠ αποτελούν ένδειξη των οικονομικών επιδόσεων: η οικονομική ανάπτυξη ορίζεται ως αύξηση του ΑΕΠ από τον ένα χρόνο στον επόμενο.

Αποπληθωρισμός

Ο αποπληθωρισμός, σε αντιδιαστολή προς τον πληθωρισμό, αναφέρεται στην πτώση του γενικού επιπέδου τιμών επί μεγάλο χρονικό διάστημα με αποτέλεσμα να επηρεάζεται μεγάλη σειρά αγαθών και υπηρεσιών. Σημαντικό χαρακτηριστικό του αποπληθωρισμού είναι ο αυτο-διαιωνιζόμενος χαρακτήρας του: η προσδοκία ότι οι τιμές πρόκειται να πέσουν οδηγεί τα νοικοκυριά σε αναβολή των αποφάσεών τους να καταναλώσουν και τις επιχειρήσεις σε καθυστέρηση των επενδύσεών τους. Αυτό με τη σειρά του μειώνει την τρέχουσα ζήτηση, εξαναγκάζοντας τους παραγωγούς και τους φορείς παροχής των υπηρεσιών να ρίξουν τις τιμές τους ακόμη περισσότερο. Αυτός ο φαύλος κύκλος οδηγεί στην αυτοεντεινόμενη επιβράδυνση ολόκληρης της οικονομίας.

Ευμετάβλητος χαρακτήρας

Όταν τα ποσοστά πληθωρισμού είναι ευμετάβλητα, εννοούμε ότι μεταβάλλονται διαχρονικά με ταχείς ρυθμούς, προς τα πάνω και προς τα κάτω, ενώ το εύρος των μεταβολών είναι σχετικά μεγάλο. Τα ευμετάβλητα ποσοστά πληθωρισμού προκαλούν αβεβαιότητα για τις μελλοντικές τιμές και αποθαρρύνουν τις επενδύσεις.

Δημοσιονομική πολιτική

Στόχος της δημοσιονομικής πολιτικής είναι η ρύθμιση των κρατικών δαπανών και εσόδων. Κατά συνέπεια, τα δύο βασικά της στοιχεία είναι οι δαπάνες και η φορολογία - με τη φορολογία να αποτελεί τη βασική πηγή εσόδων. Η δημοσιονομική πολιτική μπορεί να επηρεάσει τη ζήτηση και το επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας, τη διανομή εισοδήματος και τον τρόπο κατανομής των πόρων από την κυβέρνηση.

Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ)

Ο δείκτης τιμών καταναλωτή αποτελεί οικονομικό δείκτη που είναι έτσι σχεδιασμένος, ώστε να προσμετρά τις μεταβολές στις τιμές που καταβάλλουν τα νοικοκυριά για αγαθά και υπηρεσίες. Για την ΕΕ υπάρχει ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ). Κάθε μήνα, οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες χρησιμοποιούν "εναρμονισμένες" μεθόδους για την καταγραφή των τιμών καταναλωτή για μια μεγάλη δέσμη αγαθών και υπηρεσιών που είναι ενδεικτικές της τελικής εθνικής καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών. Η Eurostat χρησιμοποιεί τα δεδομένα των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών για να υπολογίσει τον ΕνΔΤΚ για την Ευρωζώνη και το σύνολο της ΕΕ. Η εναρμονισμένη μέθοδος επιτρέπει τη σύγκριση μεταξύ των στατιστικών στοιχείων των κρατών μελών. Ο ΕνΔΤΚ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο του προσανατολισμού της δημοσιονομικής πολιτικής, καθώς αποτελεί το βασικό μέτρο που χρησιμοποείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) για την αξιολόγηση της σταθερότητας των τιμών στην ευρωζώνη.

Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)

Αποστολή της ΕΚΤ είναι να διαχειρίζεται το ευρώ και να μεριμνά για τη διαφύλαξη της σταθερότητας των τιμών στην Ευρωζώνη. Από κοινού με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες των κρατών μελών της Ευρωζώνης (που σχηματίζουν το επονομαζόμενο Ευρωσύστημα), η ΕΚΤ καθορίζει και υλοποιεί τη νομισματική πολιτική της Ευρωζώνης. Η ανεξαρτησία της ΕΚΤ έχει θεσμοθετηθεί από τη Συνθήκη. Η Τράπεζα εδρεύει στη Φραγκφούρτη της Γερμανίας.

Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ)

Το ΕΣΚΤ συναπαρτίζεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα από κοινού με τις κεντρικές τράπεζες όλων των κρατών μελών της ΕΕ - είτε ανήκουν στην Ευρωζώνη είτε όχι. Το Γενικό Συμβούλιο του ΕΣΚΤ αποτελείται από τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο της ΕΚΤ, μαζί με τους διοικητές των κεντρικών τραπεζών των 27 κρατών μελών. (βλ. επίσης Ευρωσύστημα)

Eurostat

Η Eurostat αποτελεί την Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρέχει στατιστικά στοιχεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο που επιτρέπουν συγκρίσεις μεταξύ κρατών μελών και περιφερειών για πολλούς κλάδους. Η Eurostat προωθεί την εναρμόνιση των στατιστικών μεθόδων στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες και τις χώρες ΕΖΕΣ. Εδρεύει στο Λουξεμβούργο.

Ευρωσύστημα

Το Ευρωσύστημα αποτελεί ένα ειδικό υποσύνολο του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ). Συγκροτείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα από κοινού με τις κεντρικές τράπεζες των χωρών της Ευρωζώνης. Το Ευρωσύστημα διαχειρίζεται τη νομισματική πολιτική της Ευρωζώνης.

Ζήτηση

Για τους οικονομολόγους, η "ζήτηση" αποτελεί το ένα σκέλος των οικονομικών δραστηριοτήτων. Το άλλο συνίσταται από την "προσφορά". Η ζήτηση αποτελεί την ποσότητα αγαθών και υπηρεσιών που ο καταναλωτής είναι πρόθυμος και ικανός να αγοράσει σε καθορισμένη τιμή. Η ζήτηση αλληλεπιδρά με την προσφορά για τον καθορισμό των τιμών για αγαθά και υπηρεσίες.

Η Συνθήκη

Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνομολογήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Μάαστριχτ το 1991 και τέθηκε σε ισχύ το 1993. Είναι επίσης γνωστή ως "Συνθήκη του Μάαστριχτ". Η απόφαση για την Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) θεσμοθετείται από την εν λόγω Συνθήκη, η οποία οδήγησε στην καθιέρωση της ΟΝΕ και του ευρώ. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ έχει τροποποιηθεί από μεταγενέστερες Συνθήκες.

Κράτη Μέλη της Ευρωζώνης

Τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης είναι οι χώρες της ΕΕ που έχουν υιοθετήσει το ευρώ ως νόμισμά τους. Όταν δημιουργήθηκε η Ευρωζώνη το 1999, είχε 11 μέλη, που αυξήθηκαν σε 12 με την ένταξη της Ελλάδας το 2001. Έκτοτε, άλλα τέσσερα κράτη μέλη (Σλοβενία, Κύπρος, Μάλτα και Σλοβακία) υιοθέτησαν το ενιαίο νόμισμα - ανεβάζοντας το σύνολο σε 16.

Κρατικά ελλείμματα

Κρατικό έλλειμμα προκύπτει όταν οι κρατικές δαπάνες υπερβαίνουν τα συνολικά έσοδα. Όταν τα συνολικά έσοδα είναι ίσα με τις δαπάνες, τότε κάνουμε λόγο για "δημοσιονομική ισορροπία". Εάν τα έσοδα υπερβαίνουν τις δαπάνες, τότε έχουμε "πλεόνασμα". Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης θέτει όρια στα κρατικά ελλείμματα προκειμένου να διασφαλισθεί ο υγιής και αειφόρος χαρακτήρας των δημοσίων οικονομικών. Έλλειμμα άνω του 3% του ΑΕΠ θεωρείται υπερβολικό και επιβάλλει τη λήψη διορθωτικών μέτρων.

Κρατικό χρέος

Κρατικό χρέος είναι το χρηματικό ποσό που μια χώρα οφείλει στους δανειστές της. Οι κυβερνήσεις δανείζονται συνήθως χρήματα εκδίδοντας κρατικά ομόλογα τα οποία αγοράζονται από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης οριοθετεί το κρατικό χρέος στο 60% του ΑΕΠ.

Κριτήρια σύγκλισης

Τα κριτήρια σύγκλισης είναι μια σειρά από οικονομικούς δείκτες με τους οποίους πρέπει να συμμορφωθεί η οικονομία μιας χώρας της ΕΕ προκειμένου να υιοθετήσει το ευρώ και να ενταχθεί στην Ευρωζώνη. Στα κριτήρια αυτά ανήκουν τα όρια για τα κρατικά ελλείμματα και το χρέος, τα ποσοστά πληθωρισμού, τα επιτόκια και οι διακυμάνσεις των τιμών συναλλάγματος.

Νομισματική πολιτική

Η νομισματική πολιτική έχει στόχο τη ρύθμιση της ποσότητας χρήματος που είναι στη διάθεση της οικονομίας. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) υλοποιεί τη νομισματική πολιτική στην Ευρωζώνη, με κύριο σκοπό τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών.

Οικονομία της αγοράς

Υπό τις συνθήκες της οικονομίας της αγοράς οι τιμές των αγαθών και υπηρεσιών ορίζονται ελεύθερα από την αλληλεπίδραση προσφοράς και ζήτησης, σε αντίθεση με την οικονομία κεντρικού σχεδιασμού, όπου οι κυβερνήσεις ορίζουν τις τιμές. Οι οικονομίες της ΕΕ προσεγγίζουν τις οικονομίες της αγοράς - υπάρχουν ενίοτε έλεγχοι των τιμών, αλλά δεν αποτελούν συνηθισμένη πρακτική.

Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ)

Η Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα προς την οικονομική ολοκλήρωση στην ΕΕ. Απαρτίζεται από τέσσερα βασικά στοιχεία: το συντονισμό κατά τη χάραξη οικονομικής πολιτικής, το συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών, την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, και τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος. Εγκαινιάστηκε την 1η Ιανουαρίου 1999. Όλα τα κράτη μέλη συμμετέχουν στην ΟΝΕ, παρά το γεγονός ότι δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει όλα το ευρώ.

Πληθωρισμός τιμών καταναλωτή - Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ)

Πληθωρισμός τιμών καταναλωτή είναι η μεταβολή στη μέση τιμή που καταβάλλουν τα νοικοκυριά για συνηθισμένα αγαθά και υπηρεσίες, όπως για τρόφιμα, ασφάλιση αυτοκινήτου και εισιτήρια θεάτρου. Στην ΕΕ, αυτή η μεταβολή προσμετράται από τον ΕνΔΤΚ.

Ο ΕνΔΤΚ παίζει σημαντικό ρόλο στην καθοδήγηση της νομισματικής πολιτικής, καθώς είναι το βασικό μέτρο που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) για την αξιολόγηση της σταθερότητας των τιμών στην Ευρωζώνη.

Πληθωρισμός τιμών παραγωγού

Ο πληθωρισμός τιμών παραγωγού μετρά τη μέση μεταβολή των τιμών που οι παραγωγοί καταβάλλουν για τις εισροές τους και χρεώνουν για τα τελικά αγαθά τους. Υπολογίζεται με την χρήση δεικτών τιμών παραγωγού που παρέχουν πληροφορίες για την πορεία εξέλιξης των τιμών στους βιομηχανικούς κλάδους.

Ποσοστό πληθωρισμού

Πληθωρισμός είναι η διαχρονική αύξηση των τιμών των αγαθών και υπηρεσιών. Το ποσοστό πληθωρισμού μετρά το κατά πόσο αυξάνονται (ή μειώνονται) διαχρονικά οι τιμές αυτές. Η μέτρηση του ποσοστού πληθωρισμού γίνεται συνήθως για χρονική περίοδο ενός έτους και εκφράζονται ως ποσοστιαία αύξηση ή μείωση. (βλ. πληθωρισμός τιμών καταναλωτή και πληθωρισμός τιμών παραγωγού)

Προσφορά

Για τους οικονομολόγους, η "προσφορά" είναι το ένα σκέλος των οικονομικών δραστηριοτήτων Το άλλο είναι η "ζήτηση". Η προσφορά είναι η ποσότητα αγαθών και υπηρεσιών που οι παραγωγοί είναι πρόθυμοι και ικανοί να πωλήσουν σε συγκεκριμένη τιμή. Η προσφορά και η ζήτηση αλληλοεπηρεάζονται, καταλήγοντας στον προσδιορισμό των τιμών

Προσφορά χρήματος

Στα οικονομικά, ως "προσφορά χρήματος" νοείται η ποσότητα χρήματος που κυκλοφορεί σε μια οικονομία σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή. Η προσφορά χρήματος προσδιορίζει και το κόστος του, δηλαδή το επιτόκιο που καλείται να πληρώσει ο καταναλωτής ή κάποια εταιρία για να δανειστεί χρήματα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαχειρίζεται την προσφορά χρήματος, καθορίζοντας το επιτόκιο με το οποίο δανείζει τις εμπορικές τράπεζες.

Ρευστότητα

Ρευστότητα είναι όρος που χρησιμοποιείται στην οικονομία και τις επιχειρήσεις για να περιγραφεί η άμεση διαθεσιμότητα χρημάτων. Εάν μια οικονομία διαθέτει "ρευστότητα", τότε οι επιχειρήσεις και οι πολίτες μπορούν να προσπορισθούν τα χρήματα που χρειάζονται - στην τιμή που επιθυμούν να πληρώσουν για σκοπούς επενδύσεων και κατανάλωσης – οδηγώντας έτσι σε άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας.

Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ)

Το ΣΣΑ αποτελεί το πλαίσιο για το συντονισμό της δημοσιονομικής πολιτικής μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Το ΣΣΑ απαρτίζεται από δέσμη κανόνων για τις δημοσιονομικές πολιτικές των κρατών μελών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και τα όρια των κρατικών ελλειμμάτων καθώς και το χρέος προκειμένου να διασφαλίζεται ο υγιής χαρακτήρας των δημοσίων οικονομικών. Αποτελεί βασική συνιστώσα της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης.

Υπερπληθωρισμός

Ο υπερπληθωρισμός αναφέρεται σε υπέρογκα ποσοστά πληθωρισμού που είναι δύσκολο να ελεγχθούν. Υπό συνθήκες ομαλών ποσοστών πληθωρισμού, η υπέρμετρη αύξηση των τιμών οδηγεί σε μείωση της ζήτησης, η οποία με τη σειρά της οδηγεί στην επάνοδο χαμηλότερων τιμών. Με τον υπερπληθωρισμό χάνεται και η προαναφερθείσα τάση της οικονομίας για αποκατάσταση της ισορροπίας.