Ścieżka nawigacji

Unia gospodarcza i walutowa

Unia gospodarcza i walutowa (UGW) jest ważnym krokiem w procesie integracji gospodarek krajów UE. Polega ona na koordynowaniu polityk gospodarczych i budżetowych, prowadzeniu wspólnej polityki pieniężnej oraz posługiwaniu się euro jako wspólną walutą. Wszystkie 28 państw członkowskich UE uczestniczy w unii gospodarczej, a niektóre z nich postanowiły wstąpić na wyższy poziom integracji i przyjęły euro. Kraje te wspólnie tworzą strefę euro.

Po wybuchu kryzysu gospodarczego i finansowego Unia Europejska podjęła bezprecedensowe środki w celu poprawy ram zarządzania gospodarczego UGW (m.in. wzmocnienie paktu stabilności i wzrostu czy przyjęcie nowych mechanizmów w celu zapobiegania zakłóceniom równowagi ekonomicznej i lepszej koordynacji polityki gospodarczej).

Ewolucja zarządzania gospodarczego UE w kontekście historycznym

Jednak w perspektywie długoterminowej te środki nadzwyczajne wymagały konsolidacji i uzupełnienia, tak aby nowy kryzys nie miał silnego wpływu na UGW. Dlatego szefowie pięciu instytucji europejskich – przewodniczący Komisji Europejskiej, przewodniczący Parlamentu Europejskiego, przewodniczący Rady Europejskiej (jako przewodniczący szczytu państw strefy euro), przewodniczący Eurogrupy oraz prezes Europejskiego Banku Centralnego – w tzw. sprawozdaniu czterech przewodniczących i prezesa EBC przedstawili dwuetapowy plan pogłębienia unii gospodarczej i walutowej (UGW) od dnia 1 lipca 2015 r. oraz zakończenia jej budowy najpóźniej do 2025 r.

  • Etap 1 lub „Pogłębianie poprzez działanie” (1 lipca 2015 r. – 30 czerwca 2017 r.): wykorzystanie istniejących instrumentów i obowiązujących traktatów do zwiększenia konkurencyjności i konwergencji strukturalnej, prowadzenie odpowiedzialnej polityki budżetowej na poziomie krajowym i na poziomie strefy euro, zakończenie tworzenia unii finansowej oraz zwiększenie odpowiedzialności demokratycznej.
  • Etap 2 lub „Dokończenie budowy unii gospodarczej i walutowej”: podjętych zostanie więcej dalekosiężnych działań; sprawią one, że proces konwergencji będzie bardziej wiążący, przykładowo poprzez ustanowienie zestawu wspólnie uzgodnionych wskaźników dotyczących konwergencji, który miałby charakter prawny, a także poprzez utworzenie organu skarbowego strefy euro.

W październiku 2015 r. Komisja rozpoczęła realizację działań określonych w sprawozdaniu czterech przewodniczących i prezesa EBC, przyjmując szereg konkretnych środków. Szczegółowe informacje oraz pełen tekst sprawozdania są dostępne na stronie internetowej Komisji poświęconej jej 10 priorytetom: Pogłębiona i bardziej sprawiedliwa unia gospodarcza i walutowa

Konsultacje z państwami członkowskimi

W następstwie tej inicjatywy Komisja Europejska rozpoczęła ogólnoeuropejskie konsultacje z zainteresowanymi stronami. W państwach członkowskich zorganizowano ponad 60 imprez poświęconych problematyce pogłębienia unii gospodarczej i walutowej.

Decyzja o utworzeniu unii gospodarczej i walutowej została podjęta przez Radę Europejską w holenderskim mieście Maastricht w grudniu 1991 r. i następnie zapisana w Traktacie o Unii Europejskiej (Traktacie z Maastricht). Unia gospodarcza i walutowa przyczynia się do integracji gospodarczej UE, która rozpoczęła się w 1957 r. wraz z utworzeniem UE. Integracja gospodarcza przynosi znaczne korzyści w postaci większej skali, większej wydajności wewnętrznej oraz odporności całej gospodarki UE i gospodarek poszczególnych państw członkowskich. To z kolei sprzyja stabilności gospodarczej, wyższemu wzrostowi i zatrudnieniu, a tym samym przynosi bezpośrednie korzyści obywatelom UE. W praktyce UGW oznacza:

  • koordynację polityki gospodarczej pomiędzy państwami członkowskimi
  • koordynację polityk fiskalnych, zwłaszcza poprzez ograniczenia długu publicznego i deficytu budżetowego
  • niezależną politykę pieniężną prowadzoną przez Europejski Bank Centralny (EBC)
  • jednolite zasady i nadzór nad instytucjami finansowymi w strefie euro
  • jedną walutę i strefę euro.

Zarządzanie gospodarką w ramach UGW

W UGW nie ma jednej instytucji odpowiedzialnej za politykę gospodarczą. Odpowiedzialność jest podzielona między państwa członkowskie i instytucje UE. Głównymi podmiotami UGW są:

  • Rada Europejska – ustala główne kierunki polityki
  • Rada UE („Rada”) – koordynuje tworzenie polityki gospodarczej UE i decyduje o tym, czy państwo członkowskie może przyjąć euro
  • „Eurogrupa” – koordynuje polityki będące przedmiotem wspólnego zainteresowania państw członkowskich strefy euro
  • państwa członkowskie – ustalają krajowe budżety w uzgodnionych granicach deficytu i zadłużenia oraz określają krajowe polityki strukturalne w obszarach rynku pracy, emerytur i rynków kapitałowych
  • Komisja Europejska – monitoruje wyniki i zgodność z przepisami
  • Europejski Bank Centralny (EBC) – ustala politykę pieniężną, mając na celu zagwarantowanie stabilności cen oraz działa jako centralny organ nadzoru instytucji finansowych w strefie euro
  • Parlament Europejski – wspólnie z Radą decyduje o ostatecznym kształcie unijnych przepisów prawa, a także sprawuje demokratyczną kontrolę nad zarządzaniem gospodarczym, w szczególności w ramach nowego dialogu gospodarczego.