Kruimelpad

Economische en monetaire unie

De economische en monetaire unie (EMU) is enorm belangrijk voor de eenwording van de Europese economieën. Binnen de EMU wordt het economisch en fiscaal beleid gecoördineerd, is er een gemeenschappelijk monetair beleid en is er een gemeenschappelijke munt, de euro. Hoewel alle 28 EU-landen deel uitmaken van de economische unie, hebben enkele daarvan gekozen voor een nog verdergaande integratie. Zij hebben de euro ingevoerd. Die landen vormen samen de eurozone.

Het besluit om een economische en monetaire unie op te richten viel in december 1991 tijdens de vergadering van de Europese Raad in Maastricht en werd vastgelegd in het Verdrag betreffende de Europese Unie (het Verdrag van Maastricht). Met de EMU staat de EU weer een stap dichter bij economische eenwording, waartoe in 1957 de eerste aanzet is gegeven.

Economische eenwording bezorgt de economie van de EU en van de afzonderlijke lidstaten troeven zoals een grotere omvang, interne efficiëntie en robuustheid. Die zorgen dan weer voor economische stabiliteit, grotere groei en meer werkgelegenheid – resultaten die alle Europese burgers rechtstreeks ten goede komen.

Wat betekent de EMU in de praktijk?

  • Coördinatie van het economische beleid tussen de lidstaten
  • Coördinatie van het fiscaal beleid, met name door een begrenzing van de overheidsschuld en het overheidstekort
  • Een onafhankelijk monetair beleid onder leiding van de Europese Centrale Bank (ECB)
  • Een gemeenschappelijke munt en de eurozone

Economische governance binnen de EMU

De verantwoordelijkheid voor het economisch beleid ligt in de EMU niet bij een enkele instelling maar is verdeeld over de lidstaten en EU-instellingen. De belangrijkste partijen in de EMU zijn:

  • de Europese Raad, die de belangrijkste beleidslijnen uitzet,
  • de Raad van de EU (de "Raad"), die het economisch beleid coördineert en bepaalt welke landen de euro mogen invoeren,
  • de "Eurogroep", die beleid van gemeenschappelijk belang voor de landen in de eurozone uitstippelt,
  • de lidstaten, die bij de opstelling van hun nationale begrotingen rekening houden met de afgesproken maxima voor tekort en schuld, en die hun eigen structuurbeleid bepalen voor arbeid, pensioenen en kapitaalmarkt,
  • de Europese Commissie, die de prestaties en de naleving van de regels controleert,
  • de Europese Centrale Bank (ECB), die het monetair beleid uitstippelt, met prijsstabiliteit als belangrijkste doelstelling.
  • Het Europees Parlement stelt samen met de Raad wetgeving vast en oefent democratische controle uit op de economische governance, met name via de nieuwe Economische dialoog.

 

Wat verstaan we onder "economische eenwording"?

In het algemeen is de economische en monetaire unie een verregaande vorm van economische eenwording. Op het gebied van economische eenwording kunnen zes gradaties worden onderscheiden:

  1. preferentiële handelszone (met lagere invoerheffingen voor bepaalde landen onderling),
  2. vrijhandelszone (zonder invoerheffingen voor sommige of alle producten van de deelnemende landen),
  3. douane-unie (met in alle deelnemende landen dezelfde invoerheffingen voor derde landen en met een gemeenschappelijk handelsbeleid),
  4. interne markt (met gemeenschappelijke productverordeningen en vrij verkeer van handel, kapitaal, arbeid en diensten),
  5. economische en monetaire unie (een interne markt met een gemeenschappelijke munt en een gemeenschappelijk monetair beleid),
  6. volledige economische eenwording (al het bovenstaande plus een geharmoniseerd beleid op fiscaal en algemeen economisch gebied).

Toen de EU in 1958 werd opgericht als de Europese Economische Gemeenschap was het oorspronkelijke doel een douane-unie en een gemeenschappelijke markt voor landbouwproducten. Later werd deze beperkte gemeenschappelijke markt uitgebreid tot andere producten en diensten. De interne markt was grotendeels voltooid in 1993. Nu zit de Europese Unie in de vijfde fase van dit model. De economische integratie is niet begonnen bij het besluit om de euro in te voeren: het is een langdurig proces, onderdeel van de geschiedenis van de EU en een van de grootste prestaties die de Europese Unie heeft neergezet.