Navigation path

News

Reforming Local Administration

31.10.2011 Speech (in Greek) by Androulla Kaminara, Head of the European Commission Representation in Cyprus, in a discussion organized by OPEK on October 31, 2011 at Bank of Cyprus' Events Hall at Paphos. The type of the local government of a Member State lies with the State itself. The state is responsible for creating structures that are efficient, effective, and will make the best use out of the taxpayers' money. Local government is undergoing through changes across Europe. This is correct. The issues that local governments have to deal with changes.

Αξιότιμε Κύριε Υπουργέ,
Κυρίες και Κύριοι,

Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές της σημερινής ανοιχτής εκδήλωσης για την πρόσκληση να παρευρεθώ. Βρίσκομαι εδώ με ιδιαίτερη χαρά για να συζητήσουμε ένα μεγάλο κεφάλαιο για την Κύπρο αλλά και για όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: την τοπική αυτοδιοίκηση.

Στη σημερινή μου ομιλία θα αναφερθώ αρχικά στη σχέση ΕΕ και τοπικής αυτοδιοίκησης. Στη συνέχεια θα επιχειρήσω μια σύντομη εξέταση των διαφορετικών δομών τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλες χώρες της ΕΕ, όπως και των διαφορετικών μεταρρυθμίσεων.

Θα ήθελα να διευκρινίσω από την αρχή πως οι ρυθμίσεις στον τομέα της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δε βρίσκεται στην καρδιά της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Το άρθρο 5 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση εγγυάται τη λεγόμενη αρχή της επικουρικότητας. Η αρχή αυτή εξασφαλίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατό πλησιέστερα στους πολίτες, και ότι διενεργούνται διαρκείς έλεγχοι ώστε να εξακριβώνεται πως η δράση σε επίπεδο Ένωσης είναι δικαιολογημένη υπό το φως των διαθέσιμων δυνατοτήτων σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο.

Με αλλά λόγια, η Ένωση δεν αναλαμβάνει δράση (εκτός από τους τομείς που εμπίπτουν στην αποκλειστική της αρμοδιότητα), παρά μόνο εφόσον η δράση αυτή είναι πιο αποτελεσματική από την αντίστοιχη δράση σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο.

Ψήγματα της αρχής της αναλογικότητας μπορούν να βρεθούν στη συνθήκη της Ρώμης από το 1957. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου του Δεκεμβρίου 1992 εξέδωσε δήλωση για την αρχή της επικουρικότητας, η οποία θέσπιζε τους κανόνες για την εφαρμογή της.

Την ίδια χρονιά, η Συνθήκη του Μάαστριχτ έδωσε στις περιφέρειες και τις τοπικές αυτοδιοικήσεις της Ευρώπης τη δική τους, ισχυρή φωνή: την Επιτροπή των Περιφερειών (ΕΤΠ), μια πολιτική συνέλευση η οποία παρέχει στις τοπικές και περιφερειακές αρχές τη δυνατότητα να εκφράζουν τις απόψεις τους στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Επιτροπή των Περιφερειών συστάθηκε το 1994 για την αντιμετώπιση δύο βασικών θεμάτων.

Πρώτον, το 75% περίπου της νομοθεσίας της ΕΕ έχει εφαρμογή στο τοπικό ή το περιφερειακό επίπεδο και συνεπώς είναι λογικό οι εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών να έχουν λόγο στο σχεδιασμό των νέων νόμων της ΕΕ.

Δεύτερον, διατυπώθηκε η ανησυχία ότι η Ευρώπη προχωρούσε μεν, άφηνε ωστόσο τους πολίτες πίσω της. Ένας τρόπος για να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα ήταν να έλθουν οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι πιο κοντά στους πολίτες.

Οι Συνθήκες υποχρεώνουν την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να ζητούν τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών, για κάθε νέα πρόταση σχετικά με τομείς που άπτονται του τοπικού ή περιφερειακού επιπέδου.

Η Επιτροπή των Περιφερειών απαρτίζεται από 344 μέλη από τα 27 κράτη της ΕΕ, το δε έργο της επιτελείται από 6 διαφορετικές επιτροπές, οι οποίες μελετούν, εξετάζουν και συζητούν προτάσεις, με σκοπό την κατάρτιση επίσημων γνωμοδοτήσεων για βασικά θέματα. Η Κύπρος έχει μια ισχυρή εκπροσώπηση, με έξι μόνιμα και έξι αναπληρωματικά μέλη, τα οποία προέρχονται από την τοπική αυτοδιοίκηση.

Παράλληλα, με την εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας, οι περιφέρειες της Ευρώπης αποκτούν περισσότερες δυνάμεις. Για πρώτη φορά, οι αιρετοί τοπικοί και περιφερειακοί αντιπρόσωποι της Ευρώπης μπορούν, μέσω της Επιτροπής των περιφερειών,  να αμφισβητήσουν ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης τη νέα νομοθεσία της ΕΕ που θεωρούν ότι παραβιάζει την αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή την αρχή σύμφωνα με την οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται από την εγγύτερη αρχή στον πολίτη.

Να σημειώσω επίσης πως με την Συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία τέθηκε σε ισχύ το Δεκέμβριο του 2009, η ΕΕ αναγνωρίζει ρητά την«εδαφική συνοχή» ως βασικό της στόχο παράλληλα με την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Έτσι, κατά την κατάρτιση νέας ευρωπαϊκής νομοθεσίας, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αρμοδιότητες των τοπικών και περιφερειακών αρχών, οι οποίες πρέπει να διατυπώσουν τις θέσεις τους σε ευρείας κλίμακας προκαταρκτικές διαβουλεύσεις. 

Αλλά και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι περιφέρειες και οι τοπικές αυτοδιοικήσεις κατέχουν μια εξίσου κομβική θέση στη χάραξη πολιτικής. Η περιφερειακή πολιτική της ΕΕ πιστεύω πως είναι η καλύτερη απόδειξη αυτού.

Κυρίες και κύριοι,

Μπορεί η ΕΕ να είναι ένα από τα πλουσιότερα μέρη του κόσμου, αλλά στο εσωτερικό της παρατηρούνται μεγάλες διαφορές σε επίπεδα ευημερίας, τόσο μεταξύ των κρατών μελών της όσο και των περιφερειών τους.

Οι περιφερειακές ανισότητες μπορεί να οφείλονται σε πολλούς παράγοντες, όπως σε εγγενή μειονεκτήματα, λόγω της απομακρυσμένης γεωγραφικής θέσης μιας περιφέρειας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, λόγω της γεωγραφικής της θέσης.

Ωστόσο, η δυναμική που προσδίδει η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ, σε συνδυασμό με μια σθεναρή και στοχοθετημένη περιφερειακή πολιτική, μπορούν να αποφέρουν καρπούς. Ας μην ξεχνάμε πως η περιφερειακή πολιτική είναι στην ουσία μια επένδυση στους ανθρώπους.

Οι δαπάνες της ΕΕ στον συγκεκριμένο τομέα για το διάστημα 2007-13 ανέρχονται σε περίπου 350 δισ. ευρώ, δηλ υπερβαίνουν το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Ανάλογα με το τι χρηματοδοτείται και σε ποια χώρα ή περιφέρεια, τα χρήματα προέρχονται από τρεις διαφορετικές πηγές.

- Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ): για γενικές υποδομές, καινοτομία και επενδύσεις.

- Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ): για σχέδια επαγγελματικής κατάρτισης, άλλες μορφές ενίσχυσης της απασχόλησης και προγράμματα δημιουργίας θέσεων εργασίας.

- Το Ταμείο Συνοχής: για περιβαλλοντικά έργα και έργα υποδομής στον τομέα των μεταφορών, καθώς και για ανάπτυξη των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.

 Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για την Κύπρο; Προγράμματα για το περιβάλλον και τις μεταφορές, για την αστική ανάπτυξη, για τα θέματα αλιείας και για το ανθρώπινο κεφάλαιο τα οποία συγχρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Για την περίοδο 2007-2013, θα διατεθούν περίπου €640 εκατ.

Και η Κύπρος, ή μάλλον οι πολύ δραστήριες τοπικές αυτοδιοικήσεις της Κύπρου, έχουν αναδειχθεί σε ένα Ευρωπαϊκό success story.

Όπως ανέφερε κατά τη επίσκεψή του στην Κύπρο τον Ιούλιο ο Ευρωπαίος Επίτροπος για θέματα περιφερειακής πολιτικής κος Johannes Hahn, η απορρόφηση των Ευρωπαϊκών κονδυλίων για το 2007-2013 προχωρά πολύ ικανοποιητικά, ενώ για το διάστημα 2004-2006 η χώρα χρησιμοποίησε όλα τα διαθέσιμα Ευρωπαϊκά κονδύλια με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Νομίζω πως για αυτές τις ιδιαίτερα θετικές εξελίξεις πρέπει να αποδώσουμε τα εύσημα στις τοπικές αυτοδιοικήσεις της Κύπρου, οι οποίες επιδεικνύουν μια αξιοζήλευτη δραστηριότητα όσον αφορά τις ευκαιρίες που προκύπτουν από την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.

Επιτρέψτε μου τώρα να πω λίγα λόγια για τις διαφορετικές μορφές της τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην Ένωση υπάρχουν περισσότεροι από 80.000 οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και στα περισσότερα κράτη μέλη οι αρμοδιότητές τους εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων.

Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν από την κοινωνική πρόνοια και την εκπαίδευση μέχρι την υγεία και τις δημόσιες αστικές συγκοινωνίες.

Παρά τις διαφορές που μπορεί να εντοπίσουμε από χώρα σε χώρα, η σημασία των λειτουργιών που επιτελεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση αντικατοπτρίζεται στο ποσοστό των δημοσίων δαπανών τις οποίες διαχειρίζεται.

Το ποσοστό των δημοσίων δαπανών που διαχειρίζεται η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να κυμαίνεται από το 3,8% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος στην Πορτογαλία μέχρι το 33,3% του Α.Εγχ.Π. στη Δανία.  Μάλιστα, σε χώρες όπως η Δανία και η Σουηδία, η Τοπική Αυτοδιοίκηση διαχειρίζεται συνολικά προϋπολογισμό που υπερβαίνει τον προϋπολογισμό τον οποίο διαχειρίζεται η κεντρική κυβέρνηση. Αν τα στοιχεία μου είναι σωστά, οι δαπάνες των δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου αντιστοιχούν στο 2,2% του ΑΕΠ της χώρας.

Παράλληλα, αυτό το ευρύ φάσμα λειτουργιών αντικατοπτρίζεται, επίσης στον αριθμό εργαζομένων τους οποίους απασχολούν οι δημοτικοί οργανισμοί. Για παράδειγμα υπολογίζεται πως οι δημοτικοί υπάλληλοι στη Γαλλία ξεπερνούν τους 600.000, σε σύνολο πέντε εκατομμυρίων περίπου δημοσίων υπαλλήλων.

Από τα παραπάνω γίνεται κατανοητό πως δεν υπάρχει μια ενιαία, μια ''κοινώς αποδεκτή'' αν θέλετε, μορφή τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντίθετα, το κάθε κράτος-μέλος είναι ελεύθερο να διαμορφώσει μόνο του το είδος της τοπικής αυτοδιοίκησης που εξυπηρετεί καλύτερα τους πολίτες του.

Βέβαια, η πρώτη βαθμίδα διακυβέρνησης είναι ένας 'ζωντανός οργανισμός' και προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες. Τις τελευταίες δεκαετίες οι περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες έχουν προχωρήσει σε ριζικές μεταρρυθμίσεις των δομικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών των τοπικών αυτοδιοικήσεών τους.
Στόχος τους είναι η αντιμετώπιση διαρθρωτικών προβλημάτων, όπως το μικρό μέγεθος, η αδυναμία ανάληψης αναπτυξιακών πρωτοβουλιών και η αναποτελεσματικότητα στην παροχή ποιοτικών υπηρεσιών προς τους πολίτες. Παράλληλα, στο ''στόχαστρο'' μπήκαν και τα ελλείμματα διαφάνειας και λογοδοσίας (accountability).

Οι λύσεις, οι μεταρρυθμίσεις που ακολουθούν οι Ευρωπαϊκές χώρες  μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρεις βασικές κατηγορίες. Βέβαια, πρέπει να σημειώσω πως τα περισσότερα κράτη ακολουθούν ένα συνδυασμό και των τριών αυτών λύσεων.

Μια πρώτη βασική κατηγορία μεταρρυθμίσεων είναι οι εδαφικές αναδιαρθρώσεις. Χώρες, όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σουηδία, τα περισσότερα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και, πιο πρόσφατα, η Δανία και η Ελλάδα, προχώρησαν σε συνενώσεις δήμων και κοινοτήτων.

 Βασικός στόχος στις εδαφικές αναδιαρθρώσεις είναι η επίτευξη οικονομιών κλίμακας στις παρεχόμενες υπηρεσίες. Συνήθως, η κεντρική διοίκηση εκχωρεί ένα επιπλέον μέρος από τις αρμοδιότητές της στους συνενωμένους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. 

Φυσικά εδώ υπάρχει ο κίνδυνος απώλειας της εγγύτητας των δημοτικών υπηρεσιών. Αυτός μπορεί να αντιμετωπιστεί με θεσμικές πρωτοβουλίες που θα θωρακίζουν το ρόλο των αποκεντρωμένων δημοτικών δομών και τη δίκαιη εκπροσώπηση των χωρικών διαμερισμάτων. Παράλληλα, για να ανταποκριθεί ο νέος τοπικός σχηματισμός στις αυξημένες και εκτεταμένες ανάγκες που θα δημιουργηθούν, απαιτούνται και ισχυρές επιτελικές δομές.

Μια δεύτερη εναλλακτική είναι η ενίσχυση της διαδημοτικής συνεργασίας μέσω συμπλεγματοποιήσεων υπηρεσιών. Αυτή είναι μια πρακτική που συναντάται σε όλη την Ευρώπη. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν η διαχείριση των απορριμμάτων, των υδάτων και οι πολεοδομικές υπηρεσίες και η χωροταξία. Το πρόβλημα εδώ έγκειται στην πιθανή απώλεια άμεσης λογοδοσίας έναντι των τοπικών κοινωνιών για τις παρεχόμενες υπηρεσίες.

Τέλος, μια τρίτη κατηγορία μεταρρυθμίσεων είναι τα  σχήματα παροχής υπηρεσιών μέσω ιδιωτικοποιήσεων, συμπράξεων δημοσίου ιδιωτικού τομέα, κτλ.

Τέτοιες πρακτικές έχουν ως στόχο κυρίως την αντιμετώπιση της ανεπάρκειας πόρων και τεχνογνωσίας (“know-how”), τα περιορισμένα γεωγραφικά όρια δράσης και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας στην παροχή υπηρεσιών. Όμως, και εδώ το πρόβλημα έγκειται στην έλλειψη λογοδοσίας.
Βέβαια, πρέπει να σημειώσω σε αυτό το σημείο πως το είδος των μεταρρυθμίσεων, όπως και η επιτυχής εφαρμογή τους, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό και από την κουλτούρα, την ιστορία, και τα ήθη και τα έθιμα του εκάστοτε κράτους. Η τοπική αυτοδιοίκηση, οι δήμοι και οι κοινότητες σημαίνουν κάτι διαφορετικό για τον Κύπριο και το Δανό πολίτη. Αντίστοιχα, υπάρχουν και διαφορετικές προσδοκίες.

Αυτό είναι κάτι που πρέπει να έχουν στο μυαλό τους οι φορείς χάραξης πολιτικής, καθώς σημαίνει πως είναι πιθανό να συναντήσουν αντιδράσεις στη μεταρρυθμιστική τους προσπάθεια από την τοπική κοινωνία. Η Ελλάδα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πάνω από δέκα χρόνια μετά τον πρώτο Καποδίστρια, υπάρχουν ακόμα αντιδράσεις στη συνένωση δήμων κοινοτήτων από την τοπική κοινωνία. Η ευρεία υιοθέτηση του e-government, της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, θα μπορούσε να είναι ένα εργαλείο για την άμβλυνση των αντιδράσεων. Εκτός των άλλων θετικών της, ένα από τα πλεονεκτήματα αυτής της προσέγγισης είναι πως μπορεί να διαλύσει την αίσθηση της ''εδαφικής απομόνωσης'' που μπορεί να αισθάνεται ο πολίτης έναντι της τοπικής αρχής του.

Κυρίες και κύριοι,

Όπως ανέφερα και πριν, η μορφή της τοπικής αυτοδιοίκησης ενός κράτους μέλους εναπόκειται στο ίδιο το κράτος. Αυτό είναι υπεύθυνο για τη δημιουργία των δομών οι οποίες θα είναι αποδοτικές, αποτελεσματικές, και θα χρησιμοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και το τελευταίο ευρώ των φορολογούμενων.

Ο θεσμός της τοπικής αυτοδιοίκησης γνωρίζει αλλαγές σε όλη την Ευρώπη. Αυτό είναι σωστό κατά την άποψή μου. Το έργο που πρέπει να επιτελέσουν οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης μεταβάλλεται.

Παράλληλα, αλλάζουν και οι συνθήκες στις οποίες πρέπει να λειτουργήσουν. Ας μην ξεχνάμε την παροιμία ''για να μείνουν όλα τα ίδια, όλα πρέπει να αλλάξουν.'' Για να είναι αποτελεσματικές οι Τοπικές Αυτοδιοικήσεις, για να μπορέσουν να παράγουν έργο, κάποιες από τις δομές πρέπει να αλλάζουν, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Σε αυτό το πλαίσιο Κύριε Υπουργέ,  θέλω να σας ευχηθώ καλή επιτυχία στο δύσκολο έργο σας όσον αφορά  τη μεταρρύθμιση του θεσμού της τοπικής Αυτοδιοίκησης. Είμαι σίγουρη πως  θα δημιουργήσετε νέες δομές οι οποίες θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις απαιτήσεις του Κύπριου πολίτη.

Σας ευχαριστώ.

Additional information

European Commission in Cyprus

Contact

Representation of the European Commission in Cyprus

Address

EU House

30 Byron Avenue

1096 Nicosia

Phone

work Tel.:
+357 22 81 77 70

Fax

fax Fax:
+357 22 76 89 26

E-Mail


Europe Direct Larnaca

Address

Filiou Tsigaridi

6300 Larnaca

P.O. Box 40045

Phone

work Tel.:
+357 24 62 09 93

Fax

fax Fax:
+357 24 62 09 93

E-Mail


Europe Direct Limassol

Address

corner Athinon and Nikos Xiouta str.

3040 Limassol

Phone

work Tel.:
+357 25 00 20 44 and +357 25 00 20 27

Fax

fax Fax:
+357 25 00 27 63

E-Mail


Europe Direct Pafos

Address

26, 25th of March str.

8100 Pafos

Phone

work Tel.:
+357 26 93 55 00

Fax

fax Fax:
+357 26 91 10 32

E-Mail


Information page

  • Top
  • Last update: 10 | 11 | 2011