Avrupa (ve Kıbrıs) Rayına oturuyor: Nasıl? Avrupa Birliği doğru adımlar mı atıyor?

Αξιότιμοι καλεσμένοι,
Κυρίες και κύριοι,

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την τιμή να συμμετάσχω στη σημερινή συζήτηση, η οποία λαμβάνει χώρα σε μια εξαιρετικά κρίσιμη χρονική στιγμή, σε μια χρονιά που θα αλλάξει  τους ''κανόνες του παιχνιδιού'' για την Ευρωπαϊκή οικονομία.

Η κατάρρευση της Lehman Brothers το Σεπτέμβριο του 2008 οδήγησε σε μια πρωτοφανή κρίση στην Ευρώπη. Μια κρίση χρέους που έφερε στην επιφάνεια προβλήματα που είτε δεν βλέπαμε, είτε δεν θέλαμε να αντιμετωπίσουμε. Παράλληλα, για την Ευρωπαϊκή Ένωση σήμαινε την αντιμετώπιση χωρών με διαφορετικά προβλήματα: οι προκλήσεις για την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Ελλάδα είναι εντελώς διαφορετικές σε σχέση με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χώρες της βαλτικής ή η Γερμανία, για παράδειγμα.

Στην τοποθέτησή μου σήμερα, θα προσπαθήσω να απαντήσω τα εξής ερωτήματα:

- Ακολουθεί η ΕΕ μια συνεκτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση της κρίσης;

- Είναι η σωστή προσέγγιση, και τι άλλο πρέπει να γίνει;

Υπάρχουν αρκετοί που υποστηρίζουν πως η απάντηση της Ευρώπης στην κρίση είναι αποσπασματική, ελλιπής και αργοπορημένη. Αυτό δεν ισχύει. Στην πραγματικότητα όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει πάρα πολλά σε πολλά μέτωπα. Όπως έχει σημειώσει και ο Πρόεδρος Μπαρόσο, δεν κάνουμε σπριντ. Βρισκόμαστε σε μαραθώνιο. Γιατί ακριβώς θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τα γενεσιουργά αίτια  τις κρίσης, για τα οποία δεν υπάρχουν γρήγορα μπαλώματα.

Να φέρω ένα παράδειγμα.

Την τελευταία δεκαετία, οι καταναλωτές σε χώρες όπου υπήρχε μια αργή ανάπτυξη της εγχώριας ζήτησης προτιμούσαν αντί να ξοδεύουν να βάζουν τα χρήματά τους στις τράπεζες. Στη συνέχεια, οι τράπεζες χρησιμοποιούσαν αυτά τα χρήματα για να δανείζουν σε χώρες με ακμάζουσα εγχώρια ζήτηση, χρηματοδοτώντας επί της ουσίας το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών των τελευταίων.

Αυτή η διαδικασία τροφοδότησε πιστωτικές φούσκες και αύξηση των μισθών και των τιμών, οδηγώντας σε πτώση της ανταγωνιστικότητας αυτών των χωρών. Τότε, δεν είχαμε μηχανισμούς που θα μπορούσαν να μας προφυλάξουν από υπερβολικές μακρο-οικονομικές ανισορροπίες όπως είναι τα υψηλά επίπεδα του ιδιωτικού χρέους ή η  απώλεια της ανταγωνιστικότητας. Αλλά η Ευρώπη έμαθε το μάθημά της. Το τι κάνει ο ένας αφορά και επηρεάζει όλους.

Παράλληλα, αναπτύσσουμε μια κουλτούρα όπου όλα τα κράτη μέλη πρέπει να μάθουν να σέβονται τους κανόνες και να σέβονται τους εταίρους τους. Κάθε κράτος-μέλος δεσμεύεται έναντι των υπολοίπων. Αλλιώς θα πρέπει να αποδεχθούν τις συνέπειες - στην προκειμένη περίπτωση, κυρώσεις.

Τον Δεκέμβριο τέθηκαν σε ισχύ έξι νομοθετικά κείμενα για την ενίσχυση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης-των κανόνων δηλαδή που ορίζουν τα ανώτατα επίπεδα δημοσιονομικού χρέους και ελλείμματος για τα κράτη μέλη. Αυτή η σημαντική νέα δέσμη κανόνων τώρα μας βοηθά να αντιμετωπίσουμε τόσο τις δημοσιονομικές όσο και τις μακρο-οικονομικές  ανισορροπίες που υπάρχουν ανάμεσα στα κράτη μέλη πολύ νωρίτερα από αυτό που συνέβαινε. Τα νέα εργαλεία περιλαμβάνουν οικονομικές κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος της ευρωζώνης δεν ακολουθήσει τις συστάσεις της ΕΕ σε σχέση με την εξυγίανση των δημοσιονομικών του. 

Μάλιστα, το ενισχυμένο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης ήδη λειτουργεί. Σήμερα έχουμε 23 κράτη μέλη που παραβιάζουν το σύμφωνο σταθερότητας και βρίσκονται στη λεγόμενη Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος-όλοι πλην Εσθονίας, Φινλανδίας, Λουξεμβούργου, Σουηδίας. Με τους νέους κανόνες σε ισχύ από το Δεκέμβριο, τέσσερις από τις πέντε χώρες που είχαν μικρές προθεσμίες για να διορθώσουν το έλλειμμά τους, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, έλαβαν τα επιπρόσθετα μέτρα που απαιτούνταν για να αποφύγουν τις κυρώσεις. Μόνη εξαίρεση ήταν η Ουγγαρία, για την οποία η Επιτροπή θα λάβει σύντομα τα κατάλληλα μέτρα.

Κυρίες και Κύριοι,

Μίλησα πριν για μεταρρυθμίσεις, στις οποίες πρέπει να προβούν τα κράτη μέλη. Αυτές, όπως και η μείωση του δημόσιου χρέους την οποία ζητάμε από τα κράτη μέλη, παίρνουν καιρό για να αποδώσουν καρπούς.

Όμως οι αγορές δεν μπορούν να περιμένουν. Αυτή η ανυπομονησία μπορεί τελικά να οδηγήσει υγιείς οικονομικά χώρες ή τραπεζικά ιδρύματα σε κρίση ρευστότητας, θέτοντας τελικά σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της ζώνη του ευρώ και τη συνοχή της  Ένωσης ως σύνολο.
 
Αυτός είναι ο λόγος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες προχώρησαν στη δημιουργία μηχανισμών για την εξασφάλιση της ρευστότητας κρατών μελών και βασικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Οι εθνικές οικονομίες οι οποίες αντιμετωπίζουν δυσκολίες θα μπορούν να πάρουν υπό όρους οικονομική βοήθεια από το μόνιμο ταμείο διάσωσης της ΕΕ, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, ο οποίος θα ξεκινήσει τη λειτουργία του φέτος τον Ιούλιο, ένα έτος νωρίτερα από το προγραμματισμένο, και θα διαθέτει δύναμη πυρός μισού περίπου τρις ευρώ τα οποία προέρχονται από τα κράτη μέλη. Ήδη, Ιρλανδία και Πορτογαλία έχουν λάβει οικονομική βοήθεια από το έναν προσωρινό μηχανισμό στήριξης, ενώ υπάρχει και ένα ειδικό πρόγραμμα για την Ελλάδα.

Όπως είπα και πριν, η αντιμετώπιση της κρίσης είναι ένας μαραθώνιος-όχι σπριντ. Και είναι ένας αγώνας που πρέπει να δοθεί σε πολλά μέτωπα, και σε πολλά επίπεδα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο,  οι οίκοι αξιολόγησης έχουν συχνά δημιουργήσει αμφιβολίες λόγω των αξιολογήσεών τους και ιδιαίτερα για τη χρονική στιγμή που συμβαίνουν αυτές. Στα τέλη του περασμένου έτους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε συγκεκριμένες προτάσεις οι οποίες έχουν ως στόχο να οδηγήσουν σε περισσότερο διαφανείς και υπεύθυνες αξιολογήσεις.

Παράλληλα, η Κομισιόν παρουσίασε τον περασμένο Νοέμβριο προτάσεις σχετικά με την αναμόρφωση της αγοράς ελεγκτικών υπηρεσιών. Στόχος είναι ελεγκτικές υπηρεσίες καλύτερης ποιότητας. Με αυτόν τον τρόπο, θέλουμε να προστατεύσουμε τους μικροεπενδυτές και την οικονομία μας, αποτρέποντας την επανάληψη φαινομένων Lehman Brothers και Anglo-Irish Bank.

Πολύ κουβέντα γίνεται επίσης για τα ευρω-ομόλογα. Και σε αυτό το θέμα, η Κομισιόν πριν λίγο καιρό παρουσίασε μια πράσινη βίβλο, με την οποία ανοίγουμε τη συζήτηση και διερευνούμε τις πιθανές προοπτικές.

Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΕ αναλαμβάνει ηγετική θέση στην αντιμετώπιση της κρίσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόταση της Κομισιόν για φόρο επί των χρηματοοικονομικών συναλλαγών, την οποία έχουμε προωθήσει σε επίπεδο G20.

Και σε επίπεδο δομικών μεταρρυθμίσεων, η ΕΕ έχει υιοθετήσει τη στρατηγική ''Ευρώπη 2020,'' έναν οδικό χάρτη για το πού θέλουμε να βρισκόμαστε το 2020 και ο οποίος περιέχει συγκεκριμένους και μετρήσιμους στόχους όσον αφορά την ενέργεια, το περιβάλλον, την εκπαίδευση και την απασχόληση. Παρακολουθούμε την πρόοδο που κάνουν τα κράτη μέλη σε ετήσια βάση, μέσω μιας διαδικασία που λέγεται ''Ευρωπαϊκό Εξάμηνο.''

Από την πλευρά της, και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει κάνει σημαντικά βήματα για τη διασφάλιση της ρευστότητας του τραπεζικού τομέα. Μαζί με την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών που πραγματοποιείται υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής, οι δράσεις της ΕΚΤ έχουν συμβάλει σημαντικά στη σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος  το οποίο, με τη σειρά του, συνέβαλε ώστε να αποφευχθεί μια πιστωτική κρίση που θα μπορούσε να αποτελέσει τη χαριστική βολή για την Ευρωπαϊκή οικονομία.

Βλέπετε λοιπόν πως η Ευρώπη δεν έκανε ''πολύ λίγα πολύ αργά'' για αντιμετωπίσει την παρούσα κρίση. Αντίθετα οι δράσεις που αναλαμβάνει εκτείνονται σε ένα μεγάλο μέτωπο και σε βάθος χρόνου. Όπως ανέφερα πριν, η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας δεν αντιμετωπίζεται με γρήγορα μπαλώματα ή μεμονωμένες δράσεις.

Να περάσω τώρα στο δεύτερο σκέλος της ομιλίας μου. Πολλοί φέρνουν την Ελλάδα σαν παράδειγμα και τονίζουν πως η Ευρωπαϊκή προσέγγιση στην κρίση είναι λάθος και βάζει την Ευρωπαϊκή οικονομία σε μεγαλύτερο κίνδυνο.  Κατηγορούν την ΕΕ πως έχει ''εμμονή'' με τη λιτότητα, βάζοντας την ανάπτυξη και την απασχόληση σε δεύτερη μοίρα.

Στην πραγματικότητα όμως, η ΕΕ απαντά στην κρίση χρέους με μια διπλή στρατηγική για τη δημιουργία διαρκούς χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Χωρίς περαιτέρω εξυγίανση, δεν μπορούμε να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη στα δημόσια οικονομικά ούτε μπορούμε να επανέλθουμε σε τροχιά βιώσιμης ανάπτυξη.

Η ανάπτυξη όμως δεν μπορεί να προέλθει από πακέτα στήριξης της οικονομίας, καθώς υπάρχουν ελάχιστα περιθώρια για δημοσιονομικούς ελιγμούς σε αυτό το σημείο. Πρέπει να στραφούμε σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία νέας ανάπτυξης. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές πρέπει να είναι εκτεταμένες, πλήρεις και πειστικές, και να κυμαίνονται από την αγορά εργασίας εως το δημόσιο τομέα.

Η προσέγγισή μας όσον αφορά τη δημοσιονομική εξυγίανση είναι ταυτόσημη με πολιτικές που δημιουργούν ανάπτυξη. Δε μιλάμε για πολιτικές που είναι εκ διαμέτρου αντίθετες. Αντίθετα, αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: Ποιος είναι ο κύριος λόγος για την αναταραχή στην αγορά δημόσιου χρέους; Είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης.

Με άλλα λόγια, οι αγορές δεν φαίνεται να πιστεύουν πως ορισμένα ευάλωτα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες δημοσιονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για να εξοφλήσουν το χρέος τους. Ως εκ τούτου, οι χώρες αυτές πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους προκειμένου να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη της αγοράς. Και έχουν δεσμευτεί να κάνει ακριβώς αυτό

Κυρίες και κύριοι,

Το 2012 σηματοδότησε την 10η επέτειο από την κυκλοφορία του ευρώ. Μπορεί να μην έχουμε δει πυροτεχνήματα και εορτασμούς για αυτό το γεγονός. Ωστόσο, παρά τα καταστροφολογικά σενάρια που διαβάζαμε στον Τύπο, το ευρώ παραμένει ένα ισχυρό νόμισμα. Και  παρά τις όποιες αδυναμίες του συστήματος, παραμένει το πρωταρχικό μας πολιτικό όραμα και το θεμέλιο της οικονομικής σταθερότητας στην Ευρώπη.

Το 2012 σηματοδοτεί επίσης μια ριζική μεταμόρφωση της οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, ακριβώς για να εξαλείψουμε τις αδυναμίες.

Αυτή η χρονιά είναι ένα σημείο καμπής, όπου η ισχυρή νομισματική ένωση τελικά θα συμπληρωθεί με μια όλο και στενότερη οικονομική ένωση. Και σε όσους θέλουν να αμφισβητούν το ρόλο της ΕΕ στην αντιμετώπιση της κρίσης, θα ήθελα να θέσω το εξής ερώτημα: πως θα ήταν σήμερα οι χώρες της Ευρώπης εάν η η Ένωση δεν υπήρχε ή εάν δεν έπαιρνε τα μέτρα που πήρε; Νομίζω πως η απάντηση είναι ξεκάθαρη: θα ήμασταν σε πολύ χειρότερη θέση.

Σας ευχαριστώ