Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Portugalia

Ostatnia aktualizacja: 28-09-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Portugalia

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co w praktyce oznacza termin prawny „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki ma osoba sprawująca władzę rodzicielską? 1.
2. Kto z reguły sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem? 2.
3. Jeżeli rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, czy można wyznaczyć inną osobę w ich zastępstwie? 3.
4. W przypadku rozwodu lub separacji rodziców, jak zostanie w przyszłości rozwiązana kwestia władzy rodzicielskiej? 4.
5. Jeżeli rodzice zawrą porozumienie w sprawie władzy rodzicielskiej, jakie formalności należy spełnić, aby było ono prawnie wiążące? 5.
6. Jeżeli rodzice nie mogą dojść do porozumienia w sprawie władzy rodzicielskiej, jakie są alternatywne środki rozwiązania konfliktu bez konieczności udania do sądu? 6.
7. Jeżeli rodzice udadzą się do sądu, w jakich sprawach dotyczących dziecka może decydować sędzia? 7.
8. Jeżeli sąd powierzy wyłączną władzę rodzicielską jednemu z rodziców, czy to znaczy, że rodzic ten może decydować we wszystkich sprawach dotyczących dziecka bez wcześniejszego porozumienia się z drugim rodzicem? 8.
9. Jeżeli sąd zadecyduje, że rodzice mają wspólnie sprawować opiekę nad dzieckiem, co to oznacza w praktyce? 9.
10. Do jakiego sądu lub organu mam się zwrócić, jeśli chcę złożyć wniosek w sprawie władzy rodzicielskiej? Jakie formalności muszę spełnić i jakie dokumenty dołączyć do mojego wniosku? 10.
11. Jaka procedura ma zastosowanie w tych sprawach? Czy można zastosować procedurę nadzwyczajną? 11.
12. Czy mogę uzyskać pomoc prawną na pokrycie kosztów procedury? 12.
13. Czy jest możliwe odwołanie się od decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej? 13.
14. W niektórych przypadkach może zaistnieć konieczność wystąpienia do sądu o wyegzekwowanie decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej. Do jakiego sądu mam się zwrócić w takim przypadku i jaka procedura ma zastosowanie? 14.
15. Co należy zrobić, aby decyzję w sprawie władzy rodzicielskiej wydaną przez sąd w innym Państwie Członkowskim uznano i wykonano w Portugalii? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? 15.
16. Do jakiego sądu mam się zwrócić w Portugalii, aby wnieść sprzeciw wobec uznania decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej wydanej przez sąd w innym Państwie Członkowskim? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? 16.
17. Jakie prawo stosuje sąd w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej w przypadku, gdy dziecko lub strony nie zamieszkują w Portugalii lub mają różne obywatelstwo? 17.

 

1. Co w praktyce oznacza termin prawny „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki ma osoba sprawująca władzę rodzicielską? 

Pojęcie „władzy rodzicielskiej” w sensie „odpowiedzialności rodzicielskiej” nie zostało jak dotąd zapisane w prawie portugalskim. Pojęciem stosowanym w prawie portugalskim jest “władza rodzicielska”.

Prawo określa to pojęcie jako prawa i obowiązki o charakterze osobistym (prawo do kontroli i reprezentowania dziecka, obowiązek poszanowania praw dziecka, udzielania mu pomocy i kształcenia, prawo/obowiązek opieki nad dzieckiem), jak również prawa majątkowe (prawo do zarządzania majątkiem dziecka, obowiązek udzielania pomocy).

2. Kto z reguły sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem?

Z reguły władzę rodzicielską nad dzieckiem posiadają i sprawują jego rodzice.

3. Jeżeli rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, czy można wyznaczyć inną osobę w ich zastępstwie? 

Sprawowanie władzy rodzicielskiej może zostać ograniczone lub zabronione do takiego stopnia, że dzieci zostają powierzone opiece osoby trzeciej (kuratora, opiekuna prawnego) lub placówki opiekuńczej.

Zakaz taki wydaje się w następujących przypadkach:

  1. wyrokiem sądowym, na skutek skazania rodziców za przestępstwo;
  2. orzeczenie braku zdolności prawnej na skutek choroby umysłowej lub psychicznej;
  3. nieobecność rodziców od czasu ustanowienia tymczasowego opiekuna prawnego (tymczasowego przedstawiciela, który zarządza majątkiem osoby, która znikła bez podania miejsca swojego pobytu).

Dzieci można powierzyć opiece osoby trzeciej lub placówce opiekuńczej także w przypadku, gdy rodzice z własnej winy naruszają swoje obowiązki wobec dzieci, w wyniku czego dzieci ponoszą poważne szkody lub jeśli rodzice nie są w stanie spełniać obowiązku opieki nad swoimi dziećmi ze względu na brak umiejętności, doświadczenia, choroby, nieobecności lub z innych przyczyn.

Do góryDo góry

Ustanowienie kuratora jest obowiązkowe w przypadku, gdy:

  1. oboje rodzice zmarli;
  2. nakazem sądu rodzicom odebrano prawo sprawowania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem;
  3. rodzice faktycznie nie mają możliwości sprawowania władzy rodzicielskiej przez okres dłuższy niż sześć miesięcy;
  4. rodzice są nieznani.

Osoby trzecie, którym powierzono opiekę nad małoletnimi dziećmi, mają takie same prawa i obowiązki, jak rodzice, za wyjątkiem niektórych przypadków.

4. W przypadku rozwodu lub separacji rodziców, jak zostanie w przyszłości rozwiązana kwestia władzy rodzicielskiej? 

W przypadku rozwodu lub separacji kwestię władzy rodzicielskiej ustala sąd w drodze orzeczenia lub urzędnik stanu cywilnego w drodze decyzji.

Sąd może wydać orzeczenie zatwierdzające (approval judgement), tj. będące potwierdzeniem porozumienia pomiędzy rodzicami odnośnie władzy rodzicielskiej lub orzeczenie na podstawie analizy i osądu przedstawionych faktów (judgment of merits) zawierające wiążącą decyzję w sprawie sprawowania władzy rodzicielskiej.

Urzędnik stanu cywilnego podejmuje decyzję akceptującą porozumienie pomiędzy rodzicami.

Decyzje te są wydawane w postępowaniu rozwodowym lub dotyczącym separacji prawnej lub w odrębnym postępowaniu mającym na celu rozstrzygnięcie kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej. Urząd stanu cywilnego angażuje się wyłącznie w takie postępowania dotyczące rozwodów i separacji, w których decyzje zapadają za obopólną zgodą.

5. Jeżeli rodzice zawrą porozumienie w sprawie władzy rodzicielskiej, jakie formalności należy spełnić, aby było ono prawnie wiążące?

Porozumienie, jakie rodzice zamierzają zawrzeć, musi starannie chronić interesy dziecka oraz regulować różne prawa i obowiązki związane ze sprawowaniem władzy rodzicielskiej. Jeśli porozumienie to zostanie złożone wraz z wnioskiem o jego zatwierdzenie, nie wymagane są żadne specjalne formularze.

Do góryDo góry

Porozumienie musi zatwierdzić sędzia właściwego sądu lub urzędnik stanu cywilnego (ten drugi, jak już wspomniano, ma prawo interweniować wyłącznie w postępowaniach o rozwód lub separację za obopólną zgodą). Porozumienie należy dołączyć do wniosku (o separację, rozwód lub uregulowanie kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej).

Ponadto porozumienie to może zostać zawarte na posiedzeniu pojednawczym mającym na celu doprowadzenie do pogodzenia się stron, któremu przewodniczy sędzia. W takim przypadku, porozumienie zostanie zarejestrowane w protokole z posiedzenia i zatwierdzone przez sędziego.

Próba pogodzenia stron jest obowiązkowa w postępowaniach o rozwód i separację, w których wniesiono sprzeciw oraz w postępowaniu o wydanie decyzji odnośnie sprawowania władzy rodzicielskiej.

W odniesieniu do postępowania przed urzędnikiem stanu cywilnego, prokuratura przy sądzie pierwszej instancji będącym sądem właściwym dla okręgu, w którym położony jest urząd stanu cywilnego, musi wydać opinię w sprawie porozumienia przez ostatecznym rozpatrzeniem sprawy.

W przypadku, gdy porozumienie jest sprzeczne z interesami dziecka, włącznie z jego prawem do utrzymywania bliskich kontaktów z rodzicem niezamieszkującym z dzieckiem, należy bezwzględnie odmówić zatwierdzenia porozumienia.

6. Jeżeli rodzice nie mogą dojść do porozumienia w sprawie władzy rodzicielskiej, jakie są alternatywne środki rozwiązania konfliktu bez konieczności udania do sądu?

Każde porozumienie zawierane pomiędzy rodzicami zawsze wymaga zatwierdzenia przez sąd (bez względu na to, czy jest ono spontaniczne, czy jest wynikiem mediacji), za wyjątkiem przypadków dotyczących wyżej wspomnianego uczestnictwa urzędu stanu cywilnego.

Do góryDo góry

Na etapie rozpatrywania kwestii, w których rodzice zajmują rozbieżne i zbieżne stanowiska, można ostatecznie uciec się do mediacji prowadzonych przez organizację ds. mediacji rodzinnych pod nazwą Family Mediation Service, założonej w 1997 r. przez Ministerstwo Sprawiedliwości lub jej oddziały działające przy niektórych samorządach miejskich.

Można także skorzystać z usług Stowarzyszenia Mediatorów (Association of Conflict Mediators).

Na każdym etapie postępowania i o ile zostanie to uznane za stosowne, sędzia może z własnej inicjatywy i za zgodą lub na wniosek osób zainteresowanych, wydać decyzję o udziale w postępowaniu mediatorów państwowych lub prywatnych. Sędzia zatwierdzi porozumienie osiągnięte w drodze mediacji, jeśli będzie ono chronić interesy dziecka.

7. Jeżeli rodzice udadzą się do sądu, w jakich sprawach dotyczących dziecka może decydować sędzia?

Na zasadzie ogólnej, niezależnie od tego, kto wnosi o interwencję, sąd ma prawo, w odniesieniu do dziecka i w zakresie, o którym jest mowa, podjąć następujące kroki:

  1. nakazać ustanowienie kurateli i zarządu nad majątkiem;
  2. reprezentować nieletniego w sprawach pozasądowych, zgodnie z nadaną władzą rodzicielską;
  3. określić sposób sprawowania władzy rodzicielskiej (tj. poczynić niezbędne ustalenia dotyczące dziecka, zadecydować o wysokości należnych mu alimentów i metodzie ich płatności, a także o zasadach utrzymywania kontaktu z rodzicem nie zamieszkującym z dzieckiem pamiętając o tym, że zawsze należy zapewnić bliski kontakt) oraz rozpatrzyć kwestie związane z tą sprawą;
  4. oszacować wysokość alimentów należnych nieletniemu dziecku, przygotować nakaz alimentacyjny i zadecydować o sposobie wyegzekwowania alimentów;
  5. podjąć decyzję o sposobie sprawowania opieki nad nieletnim dzieckiem;
  6. upoważnić przedstawiciela prawnego nieletniego dziecka do prowadzenia niektórych działań, zatwierdzić te działania, które zostały wykonane bez upoważnienia i podjąć kroki w odniesieniu do akceptacji dodatkowych świadczeń;
  7. zadecydować o zabezpieczeniu, jakie rodzice muszą złożyć dla dobra nieletnich dzieci;
  8. zarządzić całkowity lub częściowy zakaz sprawowania władzy rodzicielskiej oraz ustalić jej granice;
  9. zadecydować o imieniu i nazwisku nieletniego dziecka w przypadku rozbieżności zdań między rodzicami;
  10. w przypadku kurateli lub zarządu nad majątkiem, ustalić wynagrodzenie opiekuna prawnego lub zarządcy, prowadzić postępowanie w sprawie odwołania lub zwolnienia z obowiązków opiekuna prawnego, zarządcy lub członka rady ds. rodzinnych z prawem głosu, wnosić wnioski i decydować w sprawie rachunków, wydawać upoważnienia do wymiany hipoteki prawnej oraz dokonywać ustaleń w sprawie zwiększenia złożonego zabezpieczenia i zastąpienia go innym, jak również ustanowić specjalnego opiekuna prawnego do reprezentowania nieletniego dziecka w sprawach pozasądowych;
  11. ustanowić specjalnego opiekuna prawnego do reprezentowania nieletniego dziecka w postępowaniu opiekuńczym;
  12. zadecydować o zwiększeniu zabezpieczenia złożonego dla dobra nieletniego dziecka i zastąpieniu go innym, zabezpieczeniem;
  13. żądać od rodziców przedstawienia rachunków wymaganych decyzją sądu;
  14. rozpatrywać inne sprawy w postępowaniu, o którym mowa powyżej.

W przypadku braku porozumienia pomiędzy rodzicami w sprawach szczególnej wagi, sąd musi podjąć w tych sprawach decyzję, na wniosek któregokolwiek z rodziców, po podjęciu próby pogodzenia stron i po wysłuchaniu zdania dziecka. Aby być wysłuchanym, dziecko musi być w wieku powyżej 14 lat, a okoliczności nie mogą wskazywać na to, że wysłuchanie zdania dziecka jest niewskazane.

Do góryDo góry

Przykłady spraw szczególnej wagi to: imię dziecka, edukacja dziecka (zwłaszcza religijna), dysponowanie majątkiem, odmowa przyjęcia spadku, zaciąganie pożyczek oraz nabycie udziałów w spółkach handlowych.

W przypadku rozwodu lub separacji rodziców sędzia musi zadecydować o tym, czy władzę rodzicielską ma sprawować tylko jedno z rodziców czy oboje łącznie, kto będzie głównym opiekunem, jak zostanie rozwiązana kwestia kontaktów dziecka z rodzicem nie zamieszkującym z dzieckiem, czy zostaną przyznane alimenty, a jeśli tak, to w jakiej wysokości i formie mają być płacone.

8. Jeżeli sąd powierzy wyłączną władzę rodzicielską jednemu z rodziców, czy to znaczy, że rodzic ten może decydować we wszystkich sprawach dotyczących dziecka bez wcześniejszego porozumienia się z drugim rodzicem? 

Podejmowanie w stosunku do dziecka działań o szczególnym znaczeniu lub takich, w których przypadku prawo wyraźnie wymaga zgody obojga rodziców wymaga porozumienia się z rodzicem niezamieszkującym z dzieckiem i uzyskania jego zgody. Ponadto rodzic, który nie sprawuje władzy rodzicielskiej, ma prawo sprawować nadzór nad kształceniem i warunkami życia dziecka.

Ponadto rodzice mogą uzgodnić, że niektóre kwestie zostaną rozstrzygnięte w drodze ich wzajemnego porozumienia, lub że zarząd nad majątkiem dziecka przejmie ten rodzic, któremu powierzono opiekę nad nieletnim.

9. Jeżeli sąd zadecyduje, że rodzice mają wspólnie sprawować opiekę nad dzieckiem, co to oznacza w praktyce? 

W praktyce, w takiej sytuacji władzę rodzicielską sprawują wspólnie oboje rodzice. Decydują oni w sprawach mających wpływ na życie dziecka na identycznych warunkach, jakie obowiązywały w czasie trwania małżeństwa, z tym istotnym wyjątkiem, że nieletnie dziecko może mieszkać tylko z jednym z rodziców.

Do góryDo góry

W świetle tego, pozycja rodziców w stosunku do dziecka po rozwodzie lub separacji w sensie prawnym nie zmienia się.

10. Do jakiego sądu lub organu mam się zwrócić, jeśli chcę złożyć wniosek w sprawie władzy rodzicielskiej? Jakie formalności muszę spełnić i jakie dokumenty dołączyć do mojego wniosku? 

W Portugalii, sądem właściwym w tym zakresie jest sąd rodzinny i opiekuńczy (Family Proceedings Courts).

Sądy takie (zwane Family and Children’s Courts) znajdują się w Aveiro, Barreiro, Bradze, Cascais, Coimbrze, Faro, Funchal, Lizbonie, Loures, Ponta Delgada, Portimão, Oporto, Setúbal, Seixal, Sintra and Vila Franca de Xira.

Poza obszarami objętymi właściwością tych sądów, sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej rozpatrują sądy okręgowe.

Niemniej jednak, gdy postępowanie w sprawie o rozwód lub separację prawną jest w toku, cywilnego sądu opiekuńczego regulujące kwestię władzy rodzicielskiej, płatności alimentów i zakazu sprawowania władzy rodzicielskiej są powiązane z tym postępowaniem.

Jeżeli nie toczy się postępowanie w sprawie o rozwód lub separację prawną, należy złożyć wstępny wniosek, który nie musi mieć ustalonej formy pism procesowych, zawierającego określenie stron, opis faktów, formalne wniesienie o rozpatrzenie wniosku i przedłożone dowody

Wniosek mogą podpisać rodzice, gdyż wynajęcie prawnika nie jest obowiązkowe, za wyjątkiem etapu składania odwołania. Jedynymi wymaganymi dokumentami na tym etapie wstępnym są świadectwa urodzenia nieletnich dzieci oraz, jeśli rodzice są małżeństwem, świadectwo ślubu.

Do góryDo góry

W celu uzyskania dalszych informacji, prosimy zajrzeć na stronę dotyczącą właściwości sądów.

11. Jaka procedura ma zastosowanie w tych sprawach? Czy można zastosować procedurę nadzwyczajną?

W tego rodzaju postępowaniach stosuje się dobrowolne zasady jurysdykcji, dlatego sąd może swobodnie badać fakty, gromadzić dowody, nakazywać przeprowadzenie śledztwa oraz zbierać informacje, jakie uzna za stosowne. Dopuszczalne są wyłącznie dowody, jakie sędzia uzna za niezbędne.

Orzeczenia są wydawane w terminie 15 dni od złożenia odpowiedniego wniosku do sędziego.

W postępowaniach sąd nie podlega kryterium ścisłej zgodności z prawem, lecz w każdej sprawie musi przyjąć takie rozwiązanie, jakie uzna za najwłaściwsze. W związku z powyższym, jeśli sąd zostanie wezwany do interwencji w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej, musi kierować się w pełni i wyłącznie dobrem nieletniego dziecka.

Niemniej jednak, dobrowolny charakter właściwości sądu nie zwalnia go z wymogu opierania swoich decyzji na faktach i prawie.

W tego rodzaju postępowaniach decyzje mogą ulegać zmianie, bez szkody dla dotychczas osiągniętych skutków, na podstawie późniejszych okoliczności, które uzasadniają zmianę. Późniejsze okoliczności to te, które wystąpiły po podjęciu decyzji oraz te, które wprawdzie wystąpiły przed podjęciem decyzji, ale nie zostały uwzględnione ze względu na brak wiedzy o nich lub inne istotne podstawy.

Strony są uprawnione do zapoznania się z informacjami, raportami, wynikami badań i opiniami ujawnionymi w trakcie postępowania. Mogą zażądać wyjaśnień, dostarczyć kolejne dowody lub poprosić o zebranie informacji, które uznają za niezbędne. Sędzia odrzuci, w drodze orzeczenia, od którego nie ma odwołania, te żądania, które są bezpodstawne, niemożliwe do zrealizowania lub ewidentnie mające na celu odwleczenie sprawy. Gwarantuje się przesłuchanie obu stron odnośnie do dowodów uzyskanych opisanymi środkami.

Do góryDo góry

Podczas tzw. „wakacji sądowych”, czyli w okresie nie działania sądu między poszczególnymi jego sesjami, postępowania cywilne w sądzie opiekuńczym, których opóźnienie może zaszkodzić interesom nieletniego dziecka, są kontynuowane.

Sąd ma prawo, na każdym etapie postępowania i o ile uzna to za stosowne, wydać tymczasowe decyzje w sprawach wymagających ostatecznego rozstrzygnięcia, a także nakazać podjęcie kroków niezbędnych w celu zapewnienia skutecznego wykonania decyzji. Decyzje podjęte nieodwołalnie także można tymczasowo zmienić. Jeśli w grę wchodzi zmiana decyzji, sąd przeprowadzi dochodzenie w trybie przyspieszonym, jakie uzna za właściwe.

12. Czy mogę uzyskać pomoc prawną na pokrycie kosztów procedury? 

Tak, system pomocy prawnej stosują wszystkie sądy, niezależnie od formy postępowania.

Dalsze informacje znajdują się na witrynie: „Legal aid – Portugal” (Pomoc prawna – Portugalia).

13. Czy jest możliwe odwołanie się od decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej?

Tak. W ramach ogólnych warunków postępowania cywilnego jedno z rodziców lub prokurator może złożyć odwołanie. Decyzje wydane zgodnie z kryterium stosowności i podyktowane sytuacją nie podlegają odwołaniu do Sądu Najwyższego.

14. W niektórych przypadkach może zaistnieć konieczność wystąpienia do sądu o wyegzekwowanie decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej. Do jakiego sądu mam się zwrócić w takim przypadku i jaka procedura ma zastosowanie? 

Jeżeli w przypadku nieletniego dziecka jedno z rodziców nie zastosuje się do poczynionych ustaleń lub podjętych decyzji, drugie z rodziców może zwrócić się do sądu o podjęcie niezbędnych kroków w celu wyegzekwowania zgodności i skazanie rodzica, który jest winien naruszenia, na karę grzywny oraz zobowiązanie go do zapłaty odszkodowania na rzecz nieletniego dziecka i wnioskodawcy, lub obojga.

Do góryDo góry

Po złożeniu wniosku lub dołączeniu go do postępowania, sędzia wezwie rodziców na posiedzenie sądu lub nakaże wysłać stronie pozwanej powiadomienie, aby mogła ona złożyć oświadczenia, jakie uzna za stosowne. Na posiedzeniu rodzice mogą zgodzić się na zmianę ustaleń dotyczących sprawowania władzy rodzicielskiej, mając na uwadze dobro nieletniego dziecka. Jeżeli posiedzenie się nie odbędzie lub rodzice nie dojdą na nim do porozumienia, sędzia nakaże przeprowadzenie dochodzenia w trybie przyspieszonym oraz podjęcie innych działań, jakie uzna za stosowne, a następnie podejmie ostateczną decyzję. Jeżeli rodzic zostanie skazany na karę grzywny i nie zapłaci jej w ciągu dziesięciu dni, zostanie sporządzony protokół z postępowania, który zostanie przedłożony właściwemu sądowi celem wyegzekwowania grzywny.

Proces, o którym mowa, jest procesem towarzyszącym głównemu postępowaniu i wynika z wniosku złożonego przez rodzica lub prokuratora.

W przypadku, gdy osoba prawnie zobowiązana do płacenia alimentów, nie zapłaci należnej kwoty w ciągu dziesięciu dni od ustalonej daty płatności, zostaną podjęte następujące kroki:

  1. Jeżeli płatnik jest urzędnikiem państwowym, od jego wynagrodzenia zostaną odliczone odpowiednie kwoty na wniosek sądu wysłany do odpowiedniego organu.
  2. Jeżeli płatnik jest pracownikiem najemnym lub otrzymuje stałą pensję, kwoty należne z tytułu alimentów zostaną odliczone od jego pensji. W tym celu sąd powiadomi pracodawcę, który zostanie wyznaczony przez sąd depozytariuszem.
  3. Jeżeli płatnik jest osobą, która czerpie zyski, otrzymuje emeryturę, rentę, dotacje, subwencje, prowizje, odsetki, honoraria, odprawę emerytalną, premie, otrzymuje dochody z podziału zysków lub z innego podobnego tytułu, należności alimentacyjne zostaną odliczone od tych kwot w momencie ich wypłaty lub uznania rachunku. W tym celu sąd wystosuje niezbędne polecenia lub powiadomienia do odpowiednich instytucji, które zostaną wyznaczone depozytariuszami.

Odliczone kwoty obejmować będą alimenty, których termin płatności się zbliża. Zostaną one zapłacone bezpośrednio wierzycielowi.

Do góryDo góry

15. Co należy zrobić, aby decyzję w sprawie władzy rodzicielskiej wydaną przez sąd w innym Państwie Członkowskim uznano i wykonano w Portugalii? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach?

Aby odpowiedzieć na to pytanie należy rozróżnić pomiędzy tymi sytuacjami, w których decyzja została wydana w trakcie postępowania dotyczącego rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa rodziców a innymi sytuacjami.

W pierwszym przypadku ma zastosowanie rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 z dnia 29 maja 2000 r., zgodnie z którym decyzje wydane w innym Państwie Członkowskim, za wyjątkiem Danii, są uznawane w Portugalii bez potrzeby korzystania ze szczególnej procedury.

W związku z powyższym decyzje dotyczące sprawowania władzy rodzicielskiej nad wspólnym dzieckiem małżonków wydane w jednym Państwie Członkowskim, które są wykonalne w tym Państwie Członkowskim i zostały doręczone, będą wykonywane w Portugalii, jeżeli ich wykonalność w niej zostanie stwierdzona na wniosek zainteresowanej strony.

Rozporządzenie to określa kilka podstaw nieuznania takich decyzji.

W sytuacjach nieobjętych powyższym rozporządzeniem oraz w sprawach dotyczących opieki nad dziećmi, zastosowanie ma Europejska Konwencja z dnia 20 maja 1980 r. o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem (wiążąca dla większości Państw Członkowskich UE).

Na mocy tego aktu międzynarodowego, każda osoba, która w Umawiającym się Państwie uzyskała orzeczenie dotyczące sprawowania pieczy nad dzieckiem i która dąży do uznania lub wykonania tego orzeczenia w innym Umawiającym się Państwie, może w tym celu złożyć wniosek w Instituto de Reinserção Social [Instytut Reintegracji Socjalnej]. Do wniosku dołącza się:

Do góryDo góry

  1. dokument upoważniający państwo portugalskie do działania w imieniu wnioskodawcy lub do wyznaczenia w tym celu innego pełnomocnika;
  2. kopię orzeczenia spełniającą wymagane warunki dla stwierdzenia jej autentyczności;
  3. w przypadku wydania orzeczenia zaocznego pod nieobecność pozwanego lub jego prawnego przedstawiciela, dokument stwierdzający prawidłowe doręczenie pozwu wszczynającego postępowanie lub innego odpowiedniego dokumentu;
  4. w miarę potrzeby, dokument stwierdzający, że zgodnie z prawem państwa orzekania orzeczenie podlega wykonaniu;
  5. w miarę możliwości, wskazanie miejsca lub przypuszczalnego miejsca przebywania dziecka w państwie wezwanym oraz propozycje co do sposobu przywrócenia pieczy nad dzieckiem.

W sytuacjach nieobjętych konwencjami i szczególnymi przepisami, zastosowanie ma specjalny proces odwoływania się od orzeczeń wydanych w innych państwach.

W ramach tego procesu dokument zawierający treść decyzji podlegającej odwołaniu składa się razem z wnioskiem, a strona, która wniosła sprzeciw, musi w ciągu 15 dni złożyć oświadczenia. Wnioskodawca odpowiada w ciągu 10 dni od otrzymania powiadomienia o złożeniu odpowiedzi. Po złożeniu pism procesowych przez strony i podjęciu kroków w celu wyznaczenia sędziego, który rozpatrzy odwołanie (relator), wszystkie dokumenty należy dostarczyć stronom i prokuraturze, w ciągu 15 dni, celem ich złożenia.

Aby orzeczenie zostało potwierdzone:

  1. nie mogą istnieć żadne wątpliwości odnośnie autentyczności dokumentu zawierającego treść orzeczenia lub odnośnie ducha decyzji;
  2. orzeczenie musi zostać uznane jako ostateczne zgodnie z prawem kraju, w którym zostało wydane;
  3. musi pochodzić z sądu innego państwa, którego jurysdykcję uznano za niesprzeczną z prawem i nie może dotyczyć kwestii objętej wyłączną jurysdykcją sądów portugalskich;
  4. nie można dopuścić możliwości złożenia zarzutów w sprawie powództwa lis pendens lub res judicata w oparciu o sprawę toczącą się w sądzie portugalskim, chyba że sądem, który uniemożliwił wszczęcie postępowania, był sąd portugalski;
  5.  pozwanemu należy właściwie doręczyć dokumenty sądowe dotyczące powództwa, zgodnie z prawem kraju wydania, a w procesie należy przestrzegać zasad prawa do obrony i zabezpieczenia w równym stopniu interesów obu stron;
  6. orzeczenie nie może obejmować decyzji, której uznanie spowodowało by skutki ewidentnie sprzeczne z zasadami międzynarodowego porządku publicznego Portugalii.

16. Do jakiego sądu mam się zwrócić w Portugalii, aby wnieść sprzeciw wobec uznania decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej wydanej przez sąd w innym Państwie Członkowskim? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach?

Aby decyzja w sprawie władzy rodzicielskiej wydana przez sąd w innym Państwie Członkowskim (za wyjątkiem Danii) została uznana w Portugalii, jak również w sytuacjach opisanych powyżej, w których ma zastosowanie rozporządzenie (WE) nr 1347/2000, wniosek należy złożyć do sądu okręgowego lub sądu rodzinnego (jeśli taki istnieje w okręgu sądowym). Jak zaznaczono w odpowiedzi na poprzednie pytanie, decyzje te są uznawane w Portugalii bez potrzeby korzystania z jakiejkolwiek procedury.

Do góryDo góry

W pozostałych sytuacjach należy mieć na uwadze zasadę, która mówi, że bez naruszenia postanowień konwencji i specjalnych praw decyzje dotyczące praw prywatnych wydane przez sąd innego państwa lub przez zagranicznych arbitrów obowiązują w Portugalii, niezależnie od obywatelstwa stron, bez potrzeby ich rewizji i potwierdzania.

Sąd apelacyjny dla okręgu sądowego, w którym stale zamieszkuje osoba, która ma podlegać orzeczeniu, jest sądem właściwym dla rewizji i potwierdzania orzeczeń (Coimbra, Évora, Guimarães, Lizbona i Oporto).

17. Jakie prawo stosuje sąd w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej w przypadku, gdy dziecko lub strony nie zamieszkują w Portugalii lub mają różne obywatelstwo? 

W postępowaniach, do których ma zastosowanie rozporządzenie WE nr 1347/2000 z dnia 29 maja 2000 r., sądy Państwa Członkowskiego, które miały jurysdykcję w sprawach orzeczeń dotyczących rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa, mają jurysdykcję w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej nad wspólnym dzieckiem, pod warunkiem, że dziecko ma zwykły pobyt w tym Państwie Członkowskim.

W związku z powyższym, jurysdykcję mają sądy Państwa Członkowskiego, na którego terytorium:

  1. oboje małżonkowie mają zwykły pobyt;
  2. małżonkowie mieli ostatnio oboje zwykły pobyt, o ile jedno z nich ma tam nadal zwykły pobyt;
  3. strona pozwana ma zwykły pobyt;
  4. w przypadku wspólnego wniosku, jedno z małżonków ma zwykły pobyt;
  5. wnioskodawca ma zwykły pobyt, jeżeli przebywał tam od przynajmniej roku bezpośrednio przed złożeniem wniosku;
  6. wnioskodawca ma zwykły pobyt, jeżeli przebywał tam przynajmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed złożeniem wniosku i jest obywatelem tego Państwa Członkowskiego lub, w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, ma tam swoje miejsce zamieszkania (domicile);
  7. sądy Państwa Członkowskiego, którego obywatelami są oboje małżonkowie lub, w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, w którym oboje małżonkowie mają swoje miejsce zamieszkania.

Jeżeli dziecko nie ma zwykłego pobytu w Państwie Członkowskim, w którym wykonano jurysdykcję w sprawie orzeczenia dotyczącego rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa, sądy tego Państwa Członkowskiego mają jurysdykcję, jeżeli dziecko ma zwykły pobyt w jednym z Państw Członkowskich oraz jeśli a) co najmniej jedno z małżonków sprawuje władzę rodzicielską nad tym dzieckiem oraz b) jurysdykcja tych sądów została uznana przez małżonków i służy ona w lepszym stopniu dobru dziecka.

Do góryDo góry

Jeżeli żaden sąd Państwa Członkowskiego nie ma jurysdykcji w powyższych względach, kwestię jurysdykcji w każdym Państwie Członkowskim reguluje prawo tego Państwa.

Obywatel jednego Państwa Członkowskiego, który ma zwykły pobyt na terytorium innego Państwa Członkowskiego, ma prawo powołać się, na równi z obywatelami Państwa swojego zwykłego pobytu, na przepisy dotyczące jurysdykcji obowiązujące w tym Państwie w odniesieniu do pozwanego, który nie zamieszkuje na stałe ani nie jest obywatelem Państwa Członkowskiego lub, w przypadku Zjednoczonego Królestwa bądź Irlandii, nie ma miejsca zamieszkania na terytorium tych dwóch państw.

Jeżeli dziecko, którego rodzice nie są małżeństwem, mieszka w jednym z Umawiających się Państw Konwencji Haskiej z dnia 5 października 1961 r. dotyczącej uprawnień organów oraz prawa stosowanego w odniesieniu do ochrony nieletnich (ratyfikowanej przez Portugalię), sądy Państwa, w którym nieletni ma zwykły pobyt zazwyczaj mają jurysdykcję w sprawie orzeczeń dotyczących sprawowania władzy rodzicielskiej i z zasady stosują swoje prawo krajowe.

Organy Państwa, którego obywatelem jest nieletni, mogą nakazać przyjęcie środków, których celem jest ochrona jego osoby lub majątku, zgodnie z właściwym prawem wewnętrznym, jeśli uznają, że wymaga tego dobro nieletniego oraz po wcześniejszym poinformowania organów Państwa, w który nieletni ma zwykły pobyt.

W przypadku, gdy przepisy te nie mają zastosowania, zastosowanie mają przepisy prawa wewnętrznego Portugalii. Prawo to stanowi, że jurysdykcję ma sąd obejmujący obszar, w którym znajduje się stałe miejsce zamieszkania nieletniego lub, jeśli nieletni nie mieszka w Portugalii, stałe miejsce zamieszkania wnioskodawcy lub pozwanego.

Jeżeli żadna z tych trzech osób, tj. nieletni, wnioskodawca i pozwany, nie zamieszkują w Portugalii, ale sądy portugalskie mają jurysdykcję międzynarodową, jurysdykcję do rozpatrzenia sprawy ma sąd rodzinny i opiekuńczy w Lizbonie.

Sądy zastosują wspólne krajowe prawo małżonków lub, w braku tegoż, prawo ich wspólnego miejsca zwykłego pobytu. Jeżeli rodzice zamieszkują w różnych Państwach, zastosowanie ma prawo osobowe dziecka. Jeśli prawa rodzicielskie przyznano tylko jednemu z rodziców, zastosowanie ma prawo osobowe tego rodzica. Jeżeli jedno z rodziców umrze, zastosowanie ma prawo osobowe rodzica, który pozostał przy życiu.

Dalsze informacje

Dalsze informacje można uzyskać na następujących stronach internetowych:

  • Supreme Court of Justice; (Sąd Najwyższy) English - français - português
  • Constitutional Court; (Trybunał Konstytucyjny) português
  • Ministry of Justice; (Ministerstwo Sprawiedliwości) English - português
  • Appeal Court at Lisbon; (Sąd Apelacyjny w Lizbonie) português
  • Appeal Court at Coimbra; (Sąd Apelacyjny w Coimbrze) português
  • Appeal Court at Évora; (Sąd Apelacyjny w Évorze) English - français - português
  • Appeal Court at Oporto; (Sąd Apelacyjny w Oporto) português
  • Office of the Attorney-General; (Prokuratura Generalna) português
  • Centre for Judicial Studies; (organ odpowiedzialny za aplikację sędziów portugalskich) English - français - português
  • Justice Administration Department; (Departament Administracji Sądownictwa) (można tam uzyskać, między innymi, dane kontaktowe sądów oraz informacje o ich jurysdykcji terytorialnej oraz dostęp do strony dotyczącej stanowisk sędziowskich) português
  • Legal Policy and Planning Office of the Ministry of Justice; (Biuro ds. Polityki Prawnej i Planowania Ministerstwa Sprawiedliwości) English - português
  • Department of Public Registers and the Notarial Profession; (Departament Archiwów Państwowych i Notariatu) português
  • Consumer Association; (Stowarzyszenie Konsumentów) português
  • Association of Portuguese Judges; (Stowarzyszenie Sędziów Portugalskich) português
  • Association of Public Prosecutors; (Stowarzyszenie Prokuratorów) português
  • Bar Association; (Stowarzyszenie Adwokackie) português
  • On-line legislation database – baza aktów prawnych on-line português (zawiera ustawy i inne akty prawne opublikowane w serii I Dziennika Urzędowego (Official Gazette) od 01-01-1970; umożliwia swobodny dostęp do przepisów prawnych opublikowanych w serii I od 01-01-2000);
  • Association of Conflict Mediators; (Stowarzyszenie Mediatorów) português
  • Przykład mediacji rodzinnej przeprowadzonej przez samorząd miejski. português

Uwagi

[1] To pytanie wydaje się być identyczne z pytaniem 15 i sprzeczne z zamierzonym sensem. Pytanie zawarte w oryginalnej wersji angielskiej dotyczy wniesienia sprzeciwu wobec uznania decyzji.

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Portugalia - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 28-09-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania