Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Polska

Ostatnia aktualizacja: 23-02-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Polska

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co w praktyce oznacza termin „odpowiedzialność rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki przysługują osobie sprawującej odpowiedzialność rodzicielską? 1.
2. Kto, według ogólnych zasad, sprawuje odpowiedzialność rodzicielską nad dzieckiem? 2.
3. Czy w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować odpowiedzialności rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę? 3.
4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej odpowiedzialności rodzicielskiej? 4.
5. W przypadku zawarcia porozumienia pomiędzy rodzicami w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej, jakich formalności należy dopełnić, aby porozumienie miało wiążącą moc prawną? 5.
6. Jakie alternatywne środki rozwiązywania konfliktów, poza drogą sądową, dostępne są w sytuacjach, gdy nie jest możliwe porozumienie pomiędzy rodzicami w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej? 6.
7. Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, o jakich kwestiach dotyczących dziecka może zadecydować sąd? 7.
8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem? 8.
9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przydzieleniu rodzicom prawa do wspólnego sprawowania opieki nad dzieckiem? 9.
10. Do jakiego sądu należy kierować wnioski o przyznanie odpowiedzialności rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku? 10.
11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? Czy istnieje możliwość zastosowania specjalnej procedury w sytuacjach wyjątkowych? 11.
12. Czy istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej w zakresie pokrycia kosztów procedury? 12.
13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji o odpowiedzialności rodzicielskiej? 13.
14. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne złożenie do sądu wniosku o wyegzekwowanie decyzji o odpowiedzialności rodzicielskiej. Do jakiego sądu należy się zwrócić i jaka procedura powinna być zastosowana w takich sytuacjach? 14.
15. Co muszę zrobić, aby Polska uznała orzeczenie o odpowiedzialności rodzicielskiejwydane przez sąd innego Państwa Członkowskiego? 15.
16. Do jakiego sądu należy zwrócić się w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o odpowiedzialności rodzicielskiej wydanego przez sąd innego Państwa Członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? 16.
17. Jakie przepisy prawa stosuje sąd w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej, w sytuacji gdy dziecko lub strony nie mieszkają w Polsce, lub są oni obywatelami różnych państw? 17.

 

1. Co w praktyce oznacza termin „odpowiedzialność rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki przysługują osobie sprawującej odpowiedzialność rodzicielską?

Polski kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji władzy (odpowiedzialności) rodzicielskiej. Najogólniej można powiedzieć, że władza (odpowiedzialność) rodzicielska to zespół obowiązków i praw rodziców względem małoletniego dziecka, mających na celu zapewnienie mu należytej pieczy i strzeżenia jego interesów.

Władza rodzicielska powstaje ex lege z chwilą urodzenia się dziecka i trwa aż do pełnoletności dziecka tj. do ukończenia przez nie 18 roku życia (z pewnymi wyjątkami).

Obowiązkiem osoby sprawującej władzę rodzicielską jest  opiekowanie się dzieckiem, jego wychowywanie, troska o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, kształcenie, a także  reprezentowanie oraz zarząd majątkiem dziecka.

2. Kto, według ogólnych zasad, sprawuje odpowiedzialność rodzicielską nad dzieckiem?

Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, niezależnie od tego czy są małżeństwem, czy razem mieszkają itp.

Jedynie w wypadku, gdy ojcostwo dziecka zostało ustalone przez sąd, władza rodzicielska przysługuje ojcu tylko wtedy, gdy przyzna mu ją sąd w wyroku ustalającym ojcostwo. Jeżeli jedno z rodziców nie żyje lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, lub został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub zawieszono wobec niego władzę rodzicielską wtedy władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. Jeżeli ojcostwo dziecka nie zostało ustalone władza rodzicielska przysługuje wyłącznie matce.

Do góryDo góry

3. Czy w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować odpowiedzialności rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę?

Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska np. na skutek pozbawienia ich tej władzy z uwagi na niewłaściwe jej wykonywanie lub niewykonywanie w ogóle) ustanawia się dla dziecka opiekę.

4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej odpowiedzialności rodzicielskiej?

W wypadku rozwodu rodziców lub separacji kwestia władzy rodzicielskiej jest przedmiotem rozstrzygnięcia sądu.

5. W przypadku zawarcia porozumienia pomiędzy rodzicami w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej, jakich formalności należy dopełnić, aby porozumienie miało wiążącą moc prawną?

prawo polskie nie przewiduje możliwości zawarcia takiego porozumienia

6. Jakie alternatywne środki rozwiązywania konfliktów, poza drogą sądową, dostępne są w sytuacjach, gdy nie jest możliwe porozumienie pomiędzy rodzicami w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej?

Jest możliwa mediacja, ale przeprowadza ją sąd opiekuńczy, sąd ten może skierować rodziców na terapię rodzinną, prowadzoną przez różne organizacje społeczne, pozarządowe itp.

7. Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, o jakich kwestiach dotyczących dziecka może zadecydować sąd?

Istnieje przepis, który mówi, iż o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. W braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Nie ma wyliczonych spraw, uznanych za istotne. Z orzecznictwa wynika, że do istotnych spraw dziecka należy zaliczyć: miejsce zamieszkania dziecka, wybór szkoły, wybór imienia i nazwiska, decyzje o leczeniu, wyjazd za granicę.

Do góryDo góry

Sprawa o alimenty nie jest sprawa opiekuńczą.. Oczywiście, jeżeli jedno z rodziców nie łoży na utrzymanie dziecka drugie z rodziców ma prawo wystąpić do sądu o zasądzenie alimentów.

8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem?

Nie, fakt sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad dzieckiem przez jednego z rodziców nie pozbawia drugiego rodzica prawa do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka.

9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przydzieleniu rodzicom prawa do wspólnego sprawowania opieki nad dzieckiem?

Wspólnie sprawować opiekę nad dzieckiem mogą jedynie rodzice wspólnie zamieszkujący. W wypadku, gdy rodzice nie mieszkają razem prawo do sprawowania opieki powierza się jednemu z nich. Drugi z rodziców zachowuje prawo do nieskrępowanych kontaktów z dzieckiem, a także pełnię władzy rodzicielskiej . Należy odróżnić pojęcie sprawowania opieki od wykonywania władzy rodzicielskiej.

10. Do jakiego sądu należy kierować wnioski o przyznanie odpowiedzialności rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku?

Sprawy z zakresu władzy rodzicielskiej należą do właściwości sądów rejonowych – wydziałów spraw rodzinnych i nieletnich (sąd opiekuńczy), właściwych ze względu na miejsce zamieszkania dziecka.

Do góryDo góry

Należy złożyć wniosek, do którego należy dołączyć akt urodzenia dziecka, akt małżeństwa rodziców (gdy są małżeństwem), inne dokumenty przemawiające za wnioskiem np. zaświadczenia lekarskie, zaświadczenia szkolne, opinie pedagogiczne itp.

11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? Czy istnieje możliwość zastosowania specjalnej procedury w sytuacjach wyjątkowych?

Sprawy z zakresu władzy rodzicielskiej są rozpoznawane w tzw. trybie nieprocesowym, mniej formalnym niż tryb procesowy.

W sytuacjach wyjątkowych np. gdy dobro dziecka jest zagrożone sąd opiekuńczy może działać z urzędu i podejmować decyzje w trybie nagłym. Takie decyzje są natychmiast wykonalne.

12. Czy istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej w zakresie pokrycia kosztów procedury?

Postępowanie w sprawach przed sądem opiekuńczym w sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej jest bezpłatne, ponadto w uzasadnionych wypadkach rodzice mogą otrzymać bezpłatne zastępstwo procesowe w osobie adwokata.

13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji o odpowiedzialności rodzicielskiej?

Tak, każda decyzja może być przedmiotem odwołania do sądu wyższej instancji.

14. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne złożenie do sądu wniosku o wyegzekwowanie decyzji o odpowiedzialności rodzicielskiej. Do jakiego sądu należy się zwrócić i jaka procedura powinna być zastosowana w takich sytuacjach?

Postępowanie o przymusowe wykonanie orzeczenia w zakresie władzy rodzicielskiej prowadzi ten sam sąd, który wydał orzeczenie. Osoba zainteresowana powinna złożyć stosowny wniosek do sądu.. Postępowanie toczy się stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Do góryDo góry

15. Co muszę zrobić, aby Polska uznała orzeczenie o odpowiedzialności rodzicielskiejwydane przez sąd innego Państwa Członkowskiego?

Polska jest stroną Europejskiej Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem, sporządzonej w Luksemburgu dnia 20 maja 1980r.

Należy zatem złożyć w sądzie stosowny wniosek. Po przystąpieniu przez Polskę do Unii Europejskiej zastosowanie mieć będą w tym Zakresie przepisy prawa wspólnotowego.

16. Do jakiego sądu należy zwrócić się w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o odpowiedzialności rodzicielskiej wydanego przez sąd innego Państwa Członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach?

Sprawy takie rozpoznaje w postępowaniu odwoławczym  sąd apelacyjny, nadrzędny nad sądem który orzekał w przedmiocie uznania orzeczenia sądu zagranicznego.

Stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

17. Jakie przepisy prawa stosuje sąd w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej, w sytuacji gdy dziecko lub strony nie mieszkają w Polsce, lub są oni obywatelami różnych państw?

Prawem właściwym jest prawo ojczyste dziecka, zgodnie z art.19 ustawy z dnia 12 listopada 1965r. – Prawo Prywatne Międzynarodowe.

Ponadto Polska jest stroną Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961r. o właściwości organów i prawie właściwym w zakresie ochrony małoletnich, która dopuszcza stosowanie prawa państwa miejsca stałego pobytu małoletniego.

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Polska - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 23-02-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania