Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Litwa

Ostatnia aktualizacja: 21-06-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Litwa

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co w praktyce oznacza termin prawny „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki ma osoba sprawująca władzę rodzicielską? 1.
2. Kto, według ogólnych zasad, sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem? 2.
3. Czy w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę? 3.
4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej władzy rodzicielskiej? 4.
5. W przypadku zawarcia porozumienia pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej, jakich formalności należy dopełnić, aby porozumienie miało wiążącą moc prawną? 5.
6. Jakie alternatywne środki rozwiązywania konfliktów, poza drogą sądową, dostępne są w sytuacjach, gdy nie jest możliwe porozumienie pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej? 6.
7. Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, o jakich kwestiach dotyczących dziecka może zadecydować sąd? 7.
8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem? 8.
9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przydzieleniu rodzicom prawa do wspólnego sprawowania opieki nad dzieckiem? 9.
10. Do jakiego sądu należy kierować wnioski o przyznanie władzy rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku? 10.
11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? Czy istnieje procedura nadzwyczajna? 11.
12. Czy istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej w zakresie pokrycia kosztów procedury? 12.
13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji o władzy rodzicielskiej? 13.
14. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne złożenie do sądu lub innego organu wniosku o wyegzekwowanie decyzji o władzy rodzicielskiej. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? 14.
15. Co należy zrobić, aby decyzję w sprawie władzy rodzicielskiej wydaną przez sąd innego Państwa Członkowskiego uznano i wykonano na Litwie? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? 15.
16. Do jakiego sądu należy zwrócić się na Litwie w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o władzy rodzicielskiej wydanego przez sąd innego Państwa Członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? 16.
17. Jakie prawo ma zastosowanie w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej, w sytuacji gdy dziecko lub strony nie mieszkają na Litwie, lub są oni obywatelami różnych państw? 17.

 

1. Co w praktyce oznacza termin prawny „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki ma osoba sprawująca władzę rodzicielską?

Wzajemne prawa i obowiązki dzieci i rodziców reguluje część IV księgi III kodeksu cywilnego. Artykuł 3.155 kodeksu cywilnego stanowi, iż do momentu uzyskania pełnoletniości lub usamodzielnienia, o dzieci mają troszczyć się rodzice. Rodzice mają prawo i obowiązek zapewnienia dzieciom należytego wykształcenia i wychowania, troszczenia się o ich zdrowie i mając na uwadze ich stan fizyczny i psychiczny, stworzenia korzystnych warunków do ich pełnego i harmonijnego rozwoju, tak aby dziecko było gotowe do samodzielnego życia w społeczeństwie. Rozdział XI księgi III kodeksu cywilnego reguluje prawa i obowiązki rodziców w odniesieniu do ich dzieci, a rozdział XII określa wzajemne prawa majątkowe i obowiązki rodziców i dzieci.

Zgodnie z ust. 2 art. 3.227 kodeksu cywilnego, rodziców przybranych traktuje się jak rodziców dziecka zgodnie z prawem od momentu, w którym orzeczenie sądu w sprawie przysposobienia nabiera statusu rzeczy osądzonej poza wyjątkiem przewidzianym w ust. 4 artykułu 3.222 kodeksu.

2. Kto, według ogólnych zasad, sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem?

Artykuł 3.156 kodeksu cywilnego stanowi, iż ojciec i matka mają jednakowe prawa i obowiązki w stosunku do swoich dzieci. Rodzice posiadają jednakowe prawa i obowiązki w stosunku do dzieci bez względu na to, czy dziecko urodziło się parze będącej małżeństwem, niebędącej małżeństwem, parze po rozwodzie lub sądowym unieważnieniu małżeństwa czy też w separacji.

Do góryDo góry

3. Czy w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę?

W sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę. W tym celu w kodeksie cywilnym przewidziano instytucję opieki i kurateli nad osobami małoletnimi. Podstawy do objęcia dziecka tymczasową i stałą opieką/kuratelą przewidują artykuły 3.254 i 3.257.

4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej władzy rodzicielskiej?

W przypadku rozwodu rodziców ustalenie dalszej władzy rodzicielskiej zależy od sposobu rozwodu.

W przypadku rozwiązania małżeństwa za obopólnym porozumieniem małżonków, będą oni musieli przedstawić w sądzie umowę dotyczącą skutków ich rozwodu (regulacja spraw majątkowych, świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci, itp.). Zgodnie z ust. 3 art. 3.53 kodeksu cywilnego, przy wydawaniu orzeczenia o rozwodzie, sąd zatwierdza umowę małżonków dotyczącą skutków rozwodu, przewidującą świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci małoletnich i małżonków wzajemnie oraz miejsca zamieszkania małoletnich dzieci, ich udziału w kształceniu dzieci oraz pozostałych praw majątkowych i obowiązków. Treść umowy zawiera się w orzeczeniu o rozwodzie. W przypadku istotnej zmiany okoliczności (choroby jednego z byłych małżonków, niezdolności do pracy, itp.) byli małżonkowie lub jedno z nich mogą zwrócić się do sądu o ponowne rozpatrzenie warunków ich umowy w odniesieniu do skutków rozwodu.

Do góryDo góry

W przypadku rozwiązania małżeństwa na wniosek jednego z małżonków, we wniosku składanym do sądu należy również wskazać, w jaki sposób wnioskodawca zamierza wywiązać się ze swoich zobowiązań w stosunku do drugiego małżonka i ich małoletnich dzieci. Przy udzielaniu rozwodu sąd musi rozwiązać kwestie dotyczące zamieszkania i środków utrzymania małoletnich dzieci, środków utrzymania jednego z małżonków, uregulowania wspólności majątkowej małżonków, za wyjątkiem przypadków, w których kwestie majątkowe uregulowano obopólnym porozumieniem małżonków poświadczonym notarialnie (art. 3.59).

W przypadku rozwiązania małżeństwa na podstawie winy jednego lub obojga małżonków. Rozwód oparty na winie obojga małżonków ma takie same skutki jak rozwiązanie małżeństwa za obopólnym porozumieniem małżonków (art. 3.51 do 3.54). Postępowanie rozwodowe oparte na winie jednego z małżonków podlega mutatis mutandis artykułowi 3.59 kodeksu cywilnego.

W przypadku separacji jedno z małżonków może zwrócić się do sądu o uznanie separacji, jeżeli na skutek pewnych okoliczności, które mogą nie być zależne od drugiego małżonka, ich wspólne życie stało się nie do zniesienia (niemożliwe) lub może poważnie zaszkodzić interesom ich małoletnich dzieci, bądź małżonkowie nie są już zainteresowani wspólnym życiem. Przy wydawaniu orzeczenia w sprawie separacji, sąd musi wyznaczyć małżonka, z którym dzieci mają zamieszkać, ustalić alimenty na dzieci oraz zaangażowanie ojca (matki) w separacji w kształcenie dzieci. Oboje małżonkowie mogą wspólnie wystąpić do sądu o uznanie ich separacji, w przypadku gdy zawarli umowę dotyczącą skutków separacji przewidującą ich miejsce zamieszkania, alimenty i wykształcenie ich małoletnich dzieci, jak również uregulowanie spraw majątkowych i wzajemnych alimentów. W przypadku gdy małżonkowie zawarli umowę dotyczącą skutków separacji, sąd zatwierdza umowę, pod warunkiem iż jest ona zgodna z porządkiem publicznym, prawami i prawnym interesem ich małoletnich dzieci lub jednego z małżonków. Po zatwierdzeniu umowy sąd włącza jej treść do orzeczenia o separacji.

Do góryDo góry

5. W przypadku zawarcia porozumienia pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej, jakich formalności należy dopełnić, aby porozumienie miało wiążącą moc prawną?

Jeżeli rodzice zamieszkują razem, procedurę dotyczącą alimentów i ich formę ustala się za obopólnym porozumieniem rodziców. Nie przewiduje się specjalnej formy czy struktury takiego porozumienia. Zgodnie z art. 3.193 kodeksu cywilnego w sprawie rozwodu za obopólnym porozumieniem (art. 3.51) lub separacji (art. 3.73), małżonkowie zawierają porozumienie określające ich wzajemne obowiązki w zakresie alimentów na rzecz dzieci małoletnich jak również procedurę dotyczącą alimentów, ich wysokość i formę. Porozumienie zatwierdza sąd (art. 3.53). Rodzice dzieci małoletnich mogą zawrzeć porozumienie w sprawie alimentów na dzieci również w przypadku gdy rozwód ma inne podstawy. Jeżeli jedno z rodziców nie wypełnia postanowień porozumienia w sprawie alimentów na dzieci małoletnie zatwierdzonego przez sąd, drugi rodzic ma prawo zwrócić się do sądu o wydanie nakazu egzekucyjnego.

6. Jakie alternatywne środki rozwiązywania konfliktów, poza drogą sądową, dostępne są w sytuacjach, gdy nie jest możliwe porozumienie pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej?

Na Litwie nie ma alternatywnych sposobów rozstrzygania sporów w sprawach o władzę rodzicielską. Rodzice mogą rozwiązać spór wyłącznie w sądzie.

7. Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, o jakich kwestiach dotyczących dziecka może zadecydować sąd?

Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, sędzia decyduje o wszystkich kwestiach związanych z dzieckiem, w tym o miejscu zamieszkania dziecka, prawie rodziców do odwiedzin, alimentach na małoletnie dzieci oraz innych kwestiach wskazanych we wniosku złożonym do sądu.

8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem?

Zgodnie z art. 3.156 kodeksu cywilnego, ojciec i matka mają jednakowe prawa i obowiązki w stosunku do swoich dzieci. Rodzice posiadają jednakowe prawa i obowiązki w stosunku do dzieci bez względu na to, czy dziecko urodziło się parze będącej małżeństwem czy też parze niebędącej małżeństwem, parze po rozwodzie lub sądowym unieważnieniu małżeństwa czy też w separacji. Rodzice mają prawo i obowiązek wychowania dzieci; ponoszą odpowiedzialność za wykształcenie i rozwój dzieci, ich zdrowie oraz rozwój duchowy i moralny; Przy wypełnianiu tych obowiązków rodzice mają prawo pierwszeństwa przed prawami innych osób. Rodzice muszą stwarzać dzieciom warunki do nauki w okresie obowiązku szkolnego.

Do góryDo góry

Wyłączna opieka jednego rodzica może mieć miejsce wyłącznie w przypadku ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców. W przypadku gdy rodzice (ojciec lub matka) nie wypełniają swoich obowiązków w zakresie wychowania dziecka lub nadużywają władzy rodzicielskiej bądź traktują dzieci okrutnie czy też wywierają na dzieci zły wpływ poprzez niemoralne zachowanie lub nie troszczą się o swoje dzieci, sąd może wydać orzeczenie o czasowym lub bezterminowym ograniczeniu władzy rodzicielskiej (ojca lub matki). Czasowe bądź bezterminowe ograniczenie władzy rodzicielskiej obejmuje zawieszenie praw osobistych i majątkowych rodziców w oparciu o pokrewieństwo i zgodnie z prawem. Jednakże rodzice zachowują prawo do odwiedzin, za wyjątkiem przypadków gdy jest to sprzeczne z interesem dziecka. W przypadku bezterminowego ograniczenia władzy rodzicielskiej, dziecko można przysposobić bez zgody rodziców.

9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przydzieleniu rodzicom prawa do wspólnego sprawowania opieki nad dzieckiem?

Wszystkie kwestie związane z wykształceniem dzieci oraz innymi sprawami władzy rodzicielskiej rozwiązują rodzice za obopólnym porozumieniem. W przypadku braku porozumienia, kwestię sporną rozstrzyga sąd.

Wnioski o zarządzenia w sprawie kontaktu lub udziału w kształceniu dziecka może składać ojciec, matka dziecka lub rodzice (opiekunowie/kuratorzy) pozbawionych zdolności do czynności prawnych małoletnich rodziców dziecka. Sąd określa procedurę kontaktu rodzica w separacji z dzieckiem poprzez uwzględnienie interesów dziecka i poprzez stworzenie rodzicowi w separacji możliwości angażowania się w wykształcenie dziecka w największym możliwym zakresie. Minimalny kontakt z dzieckiem można zarządzić wyłącznie w przypadku gdy stały maksymalny kontakt jest niekorzystny dla interesów dziecka.

Do góryDo góry

10. Do jakiego sądu należy kierować wnioski o przyznanie władzy rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku?

W przypadku gdy osoba chce złożyć wniosek w sprawie władzy rodzicielskiej, musi zwrócić się do sądu rejonowego. To, jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku zależy od wymogów ujętych we wniosku oraz od praw i obowiązków, które podlegają zakwestionowaniu lub które trzeba rozstrzygnąć lub określić (w zakresie tego, co obejmuje władza rodzicielska).

11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? Czy istnieje procedura nadzwyczajna?

Podstawowe spory i kwestie władzy rodzicielskiej rozpatruje się w trybie procedury uproszczonej.

12. Czy istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej w zakresie pokrycia kosztów procedury?

Istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej zgodnie z ustawą o pomocy prawnej (ustawa w sprawie pomocy prawnej gwarantowanej przez państwo). Możliwość uzyskania pomocy prawnej zależy od sytuacji finansowej osoby.

13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji o władzy rodzicielskiej?

Istnieje.

14. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne złożenie do sądu lub innego organu wniosku o wyegzekwowanie decyzji o władzy rodzicielskiej. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach?

Komornicy wykonują obowiązkowo decyzje sądów.

Do góryDo góry

15. Co należy zrobić, aby decyzję w sprawie władzy rodzicielskiej wydaną przez sąd innego Państwa Członkowskiego uznano i wykonano na Litwie? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach?

Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych reguluje kodeks postępowania cywilnego. Wniosek o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego należy złożyć do sądu apelacyjnego na Litwie. Strona ubiegająca się o uznanie powinna przedstawić orzeczenie sądu, jego tłumaczenie na język litewski, potwierdzenie, iż nabrało ono mocy oraz dowody na to, iż stronę, która nie wypełniła zobowiązań należycie poinformowano o miejscu i czasie rozpoznania sprawy.

16. Do jakiego sądu należy zwrócić się na Litwie w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o władzy rodzicielskiej wydanego przez sąd innego Państwa Członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach?

Skargę należy złożyć do Sądu Najwyższego Litwy. Skargę należy zbadać zgodnie z procedurą kasacyjną regulowaną kodeksem postępowania cywilnego.

17. Jakie prawo ma zastosowanie w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej, w sytuacji gdy dziecko lub strony nie mieszkają na Litwie, lub są oni obywatelami różnych państw?

Prawo mające zastosowanie do potwierdzenia pochodzenia dziecka (uznania) reguluje artykuł 1.31 kodeksu cywilnego. Pochodzenie dziecka (potwierdzenie lub zakwestionowanie ojcostwa lub macierzyństwa) ustala się albo zgodnie z prawem państwa obywatelstwa, które dziecko nabyło w momencie narodzin albo zgodnie z prawem państwa, które uznaje się za domicyl dziecka w momencie narodzin lub zgodnie z prawem państwa, w którym posiada swój domicyl jedno z rodziców dziecka lub zgodnie z prawem państwa, którego obywatelem jest jedno z rodziców dziecka w momencie narodzin dziecka, w zależności od tego, który z warunków jest korzystniejszy dla dziecka. Skutki uznania reguluje prawo państwa domicylu dziecka. W przypadku gdy dziecko lub jedno z rodziców posiada domicyl w Republice Litewskiej, kwestie uznania rozstrzygają sądy lub inne instytucje państwowe Republiki Litewskiej. Zdolność do czynności prawnych rodziców (ojca lub matki) przy uznawaniu ojcostwa (macierzyństwa) reguluje prawo państwa jego/jej domicylu w momencie uznania. Formę uznania ojcostwa (macierzyństwa) reguluje prawo państwa, w którym się go dokonuje lub prawo państwa domicylu dziecka. Te same przepisy mają również zastosowanie do uznania dziecka urodzonego poza związkiem małżeńskim.

Prawo mające zastosowanie do związków pomiędzy rodzicami a dzieckiem określa art. 1.32. Stosunki osobiste i majątkowe pomiędzy rodzicami a dzieckiem reguluje prawo państwa domicylu dziecka. Jeżeli żadne z rodziców nie ma domicylu w państwie domicylu dziecka, gdy dziecko i rodzice są obywatelami tego samego państwa, zastosowanie ma prawo państwa ich wspólnego obywatelstwa.

Prawo mające zastosowanie do ochrony osób małoletnich, opieki i kurateli nad nimi określa się zgodnie z Konwencją Haską z dnia 5 października 1961 r. dotyczącą pełnomocnictw i prawa właściwego do ochrony osób małoletnich.

Obowiązki alimentacyjne w ramach rodziny reguluje Konwencja Haska z dnia 2 października 1973 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych.

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Litwa - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 21-06-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania