Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Niemcy

Ostatnia aktualizacja: 02-11-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Niemcy

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co w praktyce oznacza termin „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki ma osoba, której przysługuje władza rodzicielska? 1.
2. Komu, według ogólnych zasad, przysługuje władza rodzicielska nad dzieckiem? 2.
3. Czy w przypadku, gdy rodzice nie chcą lub nie mogą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć w tym celu inną osobę? 3.
4. Jak rozwiązywana jest kwestia dalszego sprawowania władzy rodzicielskiej w przypadku, gdy rodzice decydują się na separację lub rozwodzą się? 4.
5. Jakich formalności muszą dopełnić rodzice zawierający umowę w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej aby była ona prawnie wiążąca? 5.
6. Jakie są alternatywne pozasądowe sposoby rozwiązywania sporu w sytuacjach, gdy rodzice nie mogą się porozumieć w kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej? 6.
7. O jakich kwestiach dotyczących dziecka może rozstrzygnąć sąd, w przypadku, gdy rodzice występują na drogę sądową? 7.
8. Czy przyznanie przez sąd wyłącznej władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców daje temu rodzicowi prawo do podejmowania wszelkich decyzji względem dziecka bez konieczności uprzedniego konsultowania ich z drugim z rodziców? 8.
9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przyznaniu rodzicom wspólnej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem? 9.
10. Do jakiego sądu lub organu należy kierować wnioski w sprawie władzy rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku? 10.
11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? Czy istnieje możliwość zastosowania specjalnej procedury w sytuacjach nadzwyczajnych? 11.
12. Czy mogę uzyskać pomoc prawną na pokrycie kosztów postępowania? 12.
13. Czy istnieje możliwość odwołania się od orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej? 13.
14. W niektórych przypadkach może zachodzić konieczność wystąpienia do sądu o egzekucję orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej. Do jakiego sądu należy się zwrócić i jaka procedura jest stosowana w takich przypadkach? 14.
15. Co należy zrobić w celu uzyskania uznania i wyegzekwowania Niemiec decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydanej przez sąd w innym państwie członkowskim? Jaka procedura ma tu zastosowanie? 15.
16. Do jakiego sądu należy zwrócić się w celu zaskarżenia orzeczenia dotyczącego uznania orzeczenia o władzy rodzicielskiej wydanego przez sąd w innym państwie członkowskim? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? 16.
17. Przepisy którego państwa stosuje sąd w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy dziecko lub strony nie mieszkają w Niemczech lub są obywatelami różnych państw? 17.

 

1. Co w praktyce oznacza termin „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki ma osoba, której przysługuje władza rodzicielska?

„Władza rodzicielska” to ogół praw i obowiązków rodziców względem dziecka. Jednym z zasadniczych elementów władzy rodzicielskiej jest piecza rodzicielska. Rodzice mają obowiązek oraz prawo do sprawowania władzy rodzicielskiej nad swoimi małoletnimi dziećmi. Obejmuje ona pieczę nad dzieckiem, zarządzanie jego majątkiem oraz reprezentowanie dziecka. Władza rodzicielska obejmuje również prawo do styczności z dzieckiem oraz obowiązek alimentacyjny.

2. Komu, według ogólnych zasad, przysługuje władza rodzicielska nad dzieckiem?

Rodzicom przysługuje wspólna władza rodzicielska nad dzieckiem w przypadku, gdy:

  1. dziecko urodziło się w związku małżeńskim;
  2. rodzice zawarli związek małżeński po urodzeniu dziecka;
  3. rodzice oswiadczą, że są gotowi do wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem (oswiadczenie o władzy rodzicielskiej).

Oswiadczenia muszą być poswiadczone przez Urząd ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży (Jugendamt) lub notariusza. Jeżeli rodzice nie pozostający w związku małżeńskim nie złożą takiego oswiadczenia, wyłączna władza rodzicielska przysługuje matce.

W niemieckim prawie przyjęto zasadę, że interes dziecka wymaga zasadniczo stycznosci z obojgiem rodziców, dlatego przepisy gwarantują im takie prawo. Oboje rodzice mają tytuł prawny i obowiązek utrzymywania stycznosci z dzieckiem.

Do góryDo góry

Prawo stycznosci z dzieckiem zapewnia rodzicom możliwosć regularnych spotkań i rozmów z nim. Obejmuje ono kontakt listowny i telefoniczny, jak również osobisty.

Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka, należący do zakresu władzy rodzicielskiej, spoczywa na obojgu rodzicach. Do czasu zawarcia związku małżeńskiego rodzice mogą sami zdecydować o sposobie opieki nad dziećmi. Przykładowo mogą oni zdecydować, że alimentacja będzie miała formę swiadczeń rzeczowych w domu rodzicielskim (zakwaterowanie z wyżywieniem, odzież itp.).

Jeżeli rodzice nie mieszkają razem, co do zasady rodzic, z którym dziecko mieszka, łoży na jego utrzymanie zapewniając mu opiekę i wychowanie. Rodzic taki nie musi przekazywać swiadczeń pieniężnych na dziecko. Do płatnosci takich zobowiązane jest natomiast drugie z rodziców.

3. Czy w przypadku, gdy rodzice nie chcą lub nie mogą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć w tym celu inną osobę?

W przypadku, gdy rodzice nie są w stanie sprawować władzy rodzicielskiej bądź nie mają prawa do reprezentowania małoletniego dziecka lub zarządzania jego majątkiem, wyznaczony zostaje opiekun. W tym celu konieczne jest orzeczenie sądu opiekuńczego.

4. Jak rozwiązywana jest kwestia dalszego sprawowania władzy rodzicielskiej w przypadku, gdy rodzice decydują się na separację lub rozwodzą się?

Jeżeli rodzicom przysługuje wspólna władza rodzicielska i decydują się oni na separację, mogą w dalszym ciągu sprawować tę wspólną władzę, niezależnie od tego, czy pozostają w związku małżeńskim.

Do góryDo góry

Jednakże jedno z rodziców może wystąpić do sądu rodzinnego o przyznanie wyłącznej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Sąd zatwierdzi taki wniosek, jeżeli zakończenie wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej i powierzenie jej jednemu z rodziców leży w interesie dziecka.

Nawet w przypadku, gdy rodzice się rozwodzą, decyzja taka wydana zostaje wyłącznie na wniosek jednego z rodziców. W przypadku braku złożenia wniosku, rodzice zachowują wspólną władzę rodzicielską nad dzieckiem.

5. Jakich formalności muszą dopełnić rodzice zawierający umowę w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej aby była ona prawnie wiążąca?

Sposób sprawowania władzy rodzicielskiej z zasady pozostawiony zostaje decyzji rodziców i brakuje regulacji w tym zakresie. W przypadku, gdy rodzice nie mieszkają razem, mogą wystąpić do Urzędu ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży z wnioskiem o pomoc we wspólnym uzgodnieniu sposobu opieki nad dziećmi. Takie uzgodnienia mogą być podstawą orzeczenia sądu rozstrzygającego kwestię władzy rodzicielskiej. Jeżeli rodzice uzgodnią, że w przyszłości władza rodzicielska będzie sprawowana wyłącznie przez jedno z rodziców, mogą oni wystąpić do sądu rodzinnego o wydanie odpowiedniego postanowienia.

Rodzice mogą również zawrzeć nieformalne porozumienie regulujące korzystanie z prawa do styczności z dzieckiem. W przypadku zawarcia takiego porozumienia przed sądem ma ono taką samą moc wiążącą, jak orzeczenie sądu, który w odpowiednich przypadkach, może również wyrazić zgodę na przeprowadzenie sądowej egzekucji tego porozumienia.

Do góryDo góry

6. Jakie są alternatywne pozasądowe sposoby rozwiązywania sporu w sytuacjach, gdy rodzice nie mogą się porozumieć w kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej?

W przypadku, gdy rodzice nie są w stanie samodzielnie rozwiązać własnych sporów, mogą zwrócić się do Urzędu ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży lub innego organu zajmującego się sprawami osób małoletnich. Od instytucji takich rodzice mogą uzyskać poradę oraz pomoc w osiągnięciu porozumienia. Baza wszystkich osrodków doradczych publikowana jest na stronie www.dajeb.de Deutsch. W ramach pomocy rodzicom oferowane są usługi mediacyjne, pozwalające im na uzgodnienie polubownego rozwiązania. Szczegółowe informacje na temat mediacji rodzinnej znaleźć można na stronie www.bafm-mediation.de Deutsch.

7. O jakich kwestiach dotyczących dziecka może rozstrzygnąć sąd, w przypadku, gdy rodzice występują na drogę sądową?

Sąd może decydować o przyznaniu prawa do opieki, zasadach styczności z dzieckiem, a także o wydaniu dziecka oraz obowiązkach alimentacyjnych. Sąd może również zasądzić wszelkie inne środki, które uzna za konieczne dla ochrony interesu dziecka.

8. Czy przyznanie przez sąd wyłącznej władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców daje temu rodzicowi prawo do podejmowania wszelkich decyzji względem dziecka bez konieczności uprzedniego konsultowania ich z drugim z rodziców?

Tak. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie może decydować o sprawach dziecka. Zachowuje on jednak prawo do styczności z dzieckiem oraz może domagać się od drugiego rodzica informacji na temat sytuacji dziecka, o ile jest w stanie wykazać, że żądanie takie jest zasadne.

Do góryDo góry

9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przyznaniu rodzicom wspólnej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem?

W przypadku, gdy rodzice sprawujący wspólnie władzę rodzicielską nad dzieckiem mieszkają razem, mają obowiązek porozumiewać się we wszelkich kwestiach dotyczących sprawowania tej władzy.

W przypadku, gdy rodzice nie mieszkają razem, muszą uzgadniać jedynie te kwestie, które mają istotne znaczenie dla interesów dziecka. Rodzic, z którym dziecko mieszka, ma wyłączne prawo do decydowania w sprawach życia codziennego.

10. Do jakiego sądu lub organu należy kierować wnioski w sprawie władzy rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku?

Postępowania dotyczące władzy rodzicielskiej należą zwykle do właściwości sądów rodzinnych (wydziałów sądów rejonowych). Wnioski w tych sprawach mogą być składane w biurze podawczym właściwego sądu lub biurze podawczym sądu rejonowego. Tylko w wyjątkowych przypadkach rodzice muszą posiadać adwokata, np. w przypadku wniosków składanych w związku z postępowaniem rozwodowym. Nie można jednoznacznie określić, jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku, z uwagi na fakt, że decyzje w sprawie wymaganych dokumentów podejmowane są przez sąd stosownie do okoliczności danej sprawy.

Jeżeli rodzice nie pozostają w związku małżeńskim w momencie urodzenia dziecka, jedno z rodziców lub urzędnik Urzędu ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży mogą poświadczyć oświadczenie o władzy rodzicielskiej (dotyczące wspólnego sprawowania tej władzy).

Do góryDo góry

11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach? Czy istnieje możliwość zastosowania specjalnej procedury w sytuacjach nadzwyczajnych?

W sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej obowiązuje zasada, że sąd prowadzi dochodzenie z urzędu (Amtsermittlung). Oznacza to, iż sąd ma prawo i obowiązek podejmować czynności mające wyjaśnić okoliczności faktyczne, na których następnie oprze swoje orzeczenie, według własnego uznania, przeprowadzając te dowody, które uzna za stosowne, bez konieczności ograniczania się do materiału dowodowego przedłożonego przez strony.

W ramach takiego postępowania głównego sąd może wydawać zarządzenia tymczasowe, zarówno w przypadku wniesieniu odrębnego powództwa, jak i w związku z toczącą się sprawą rozwodową.

12. Czy mogę uzyskać pomoc prawną na pokrycie kosztów postępowania?

Każdy obywatel, który, ze względu na sytuację finansową, nie może pokryć kosztów postępowania lub może je pokryć wyłącznie w części bądź też pod warunkiem rozłożenia ich na raty, może wystąpić o przyznanie pomocy prawnej w związku z postępowaniem przed sądem cywilnym. Warunkiem uzyskania pomocy jest to, by planowane powództwo lub obrona miały dostateczne szanse powodzenia i nie stanowiły nadużycia prawa do procesu. Rozwiązanie to ma zapewnić osobom o ograniczonych dochodach dostęp do sądu. Pomoc prawna obejmuje – stosownie do dochodów danej osoby – pokrycie w całości lub części kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego.

Do góryDo góry

13. Czy istnieje możliwość odwołania się od orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej?

Istnieje możliwość odwołania się od orzeczeń w sprawie władzy rodzicielskiej w ramach postępowania głównego. Nie ma tutaj znaczenia, czy dane postępowanie zostało wszczęte w związku z kwestią władzy rodzicielskiej (w takim wypadku składać można odwołania tymczasowe), czy też ma ono charakter akcesoryjny w stosunku do postępowania rozwodowego (w którym przysługuje środek odwoławczy).

W obydwu przypadkach środek odwoławczy należy złożyć w terminie jednego miesiąca od daty wydania orzeczenia.

Wniosek o wydanie zarządzeń tymczasowym można złożyć bezpośrednio do protokołu podczas rozprawy. W przypadku takich zarządzeń termin na złożenie środka odwoławczego wynosi dwa tygodnie. Zarządzenia tymczasowe również mogą zostać uchylone w innych orzeczeniach.

14. W niektórych przypadkach może zachodzić konieczność wystąpienia do sądu o egzekucję orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej. Do jakiego sądu należy się zwrócić i jaka procedura jest stosowana w takich przypadkach?

Prawo do styczności z dzieckiem nie może być egzekwowane z użyciem środków przymusu. Środki te mogą być natomiast zastosowane przy wykonywaniu przez komornika nakazu wydania dziecka jednemu z rodziców. Sąd z zasady winien uprzednio ostrzec o możliwości użycia środków przemocy lub o możliwości zastosowania kary pozbawienia wolności w przypadku niewydania dziecka.

15. Co należy zrobić w celu uzyskania uznania i wyegzekwowania Niemiec decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydanej przez sąd w innym państwie członkowskim? Jaka procedura ma tu zastosowanie?

Orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej wydane w innych państwach członkowskich są w Niemczech uznawane na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 1347/2000 bez konieczności stosowania żadnej szczególnej procedury.

Do góryDo góry

Zgodnie z rozporządzeniem, orzeczenie w sprawie władzy rodzicielskiej wydane w innym państwie członkowskim może być wykonane w Niemczech dopiero po nadaniu mu klauzuli wykonalności w trybie szczególnej procedury, tj. po zezwoleniu na jego wykonanie w Niemczech. Wymagane jest złożenie wniosku o nadanie orzeczeniu klauzuli wykonalności. Wniosek taki należy przedłożyć sądowi rodzinnemu w okręgu wyższego sądu krajowego (Oberlandesgericht), zgodnie z regulaminem funkcjonowania tego drugiego. Do wniosku należy dołączyć odpis orzeczenia i zaświadczenie z sądu w państwie pochodzenia. Zainteresowane strony nie muszą być reprezentowane przez adwokata. Orzeczenie wydawane jest przez sąd rodzinny w ramach postępowania wszczynanego na wniosek jednej ze stron, bez przeprowadzania rozprawy. Odwołania od orzeczeń sądów rodzinnych kierowane są do wyższych sądów krajowych. Odwołania od orzeczeń tych ostatnich sądów należy kierować do Trybunału Federalnego. Z dniem 1 marca 2005 r. rozporządzenie Rady (WE) nr 1347/2000 zostało zastąpione przez nowe rozporządzenie w sprawie władzy rodzicielskiej. Nowe rozporządzenie przewiduje możliwość wykonania określonych orzeczeń w sprawie styczności z dzieckiem oraz wyroków nakazujących wydania dziecka bez konieczności uprzedniego stwierdzenia ich wykonalności.

16. Do jakiego sądu należy zwrócić się w celu zaskarżenia orzeczenia dotyczącego uznania orzeczenia o władzy rodzicielskiej wydanego przez sąd w innym państwie członkowskim? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sytuacjach?

Z zasady, w celu zaskarżenia orzeczenia o władzy rodzicielskiej należy zwrócić się do sądu rodzinnego w siedzibie wyższego sądu krajowego własciwego ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego lub danego dziecka.

17. Przepisy którego państwa stosuje sąd w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy dziecko lub strony nie mieszkają w Niemczech lub są obywatelami różnych państw?

Władza rodzicielska regulowana jest przepisami prawa obowiązującego w miejscu zamieszkania dziecka (art. 21 niemieckiej ustawy wprowadzającej kodeks cywilny (EGBGB)), z zastrzeżeniem przypadków objętych postanowieniami Konwencji o właściwości organów i prawie właściwym w zakresie ochrony małoletnich z 1961 r.

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Niemcy - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 02-11-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania