Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Estonia

Ostatnia aktualizacja: 30-10-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Estonia

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co oznacza w praktyce termin prawny „odpowiedzialność rodzicielska”? Jakie są prawa i obowiązki osoby sprawującej odpowiedzialność rodzicielską? 1.
2. Kto zasadniczo posiada odpowiedzialność rodzicielską za dziecko? 2.
3. Czy na miejsce rodziców może zostać wyznaczona inna osoba, jeżeli nie są oni w stanie lub nie chcą sprawować odpowiedzialności rodzicielskiej za swoje dzieci? 3.
4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej odpowiedzialności rodzicielskiej? 4.
5. Jakie wymogi formalne muszą zostać spełnione, aby zawarte przez rodziców porozumienie w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej było prawnie wiążące? 5.
6. Jakie są alternatywne pozasądowe środki rozstrzygnięcia sporu, jeżeli rodzice nie mogą osiągnąć porozumienia w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej? 6.
7. Jakie kwestie dotyczące dziecka może rozstrzygać sąd, jeżeli sprawa trafi do sądu? 7.
8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem? 8.
9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu przyznająca rodzicom wspólną opiekę nad dzieckiem? 9.
10. Do jakiego sądu lub urzędu należy się zwrócić, aby złożyć wniosek o przyznanie odpowiedzialności rodzicielskiej? Jakie wymogi formalne muszą zostać spełnione i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku? 10.
11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? Czy istnieje możliwość zastosowania oddzielnej procedury w sytuacjach wyjątkowych? 11.
12. Czy rodzic może uzyskać pomoc prawną na pokrycie kosztów postępowania? 12.
13. Czy możliwe jest odwołanie się od decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej? 13.
14. W niektórych przypadkach konieczne może być zwrócenie się do sądu lub innego urzędu o egzekucję decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej. Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? 14.
15. Co należy zrobić, aby decyzja w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydana przez sąd innego państwa członkowskiego została uznana i wykonana w Estonii? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? 15.
16. Do jakiego sądu w Estonii należy się zwrócić, aby zakwestionować uznanie decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydanej przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? 16.
17. Jakie jest prawo właściwe w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli dziecko lub strony nie mieszkają w Estonii lub są różnych narodowości? 17.

 

1. Co oznacza w praktyce termin prawny „odpowiedzialność rodzicielska”? Jakie są prawa i obowiązki osoby sprawującej odpowiedzialność rodzicielską?

Zgodnie z konstytucją Estonii oraz ustawą o prawie rodzinnym rodzice mają takie same prawa i obowiązki w odniesieniu do dzieci.

Rodzice mają prawo i obowiązek wychowania dziecka oraz opieki nad dzieckiem. Każdy z rodziców ma obowiązek chronić prawa i interesy dziecka. Rodzic jest prawnym przedstawicielem dziecka. Jako przedstawiciel prawny rodzic posiada uprawnienia opiekuna. Rodzic może domagać się oddania dziecka od każdej osoby sprawującej kontrolę nad dzieckiem bez podstawy prawnej. Rodzic ma obowiązek wykonywania obowiązków rodzicielskich w interesie dziecka.

Na rodzicu spoczywa obowiązek utrzymania dziecka, bez względu na to, czy posiada odpowiedzialność rodzicielską, czy nie.

2. Kto zasadniczo posiada odpowiedzialność rodzicielską za dziecko?

Zgodnie z prawem estońskim odpowiedzialność rodzicielska wynika wyłącznie z ustalenia stosunku rodzicielskiego. Jeżeli stosunek rodzicielski ustalony zostanie wyłącznie w odniesieniu do jednego z rodziców, odpowiedzialność rodzicielską sprawuje taki rodzic. Jeżeli stosunek rodzicielski ustalony zostanie w odniesieniu do obojga rodziców, odpowiedzialność rodzicielską sprawują oboje rodzice.

Rodzic może zostać pozbawiony praw rodzicielskich decyzją sądu.

3. Czy na miejsce rodziców może zostać wyznaczona inna osoba, jeżeli nie są oni w stanie lub nie chcą sprawować odpowiedzialności rodzicielskiej za swoje dzieci?

W przypadku dziecka, którego rodzice zmarli, zaginęli, mają ograniczoną zdolność do wykonywania czynności prawnych lub zostali pozbawieni praw rodzicielskich, ustanawia się opiekę. Opiekę można także ustanowić dla dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej z innych powodów (np. jeżeli rodzice zaniedbują wykonywania obowiązków rodzicielskich).

Do góryDo góry

Celem ustanowienia opieki nad dzieckiem jest zapewnienie dziecku właściwej pieczy oraz zabezpieczenie jego praw i interesów osobistych i majątkowych. Opiekę sprawuje opiekun wyznaczony przez sąd. Osobę do mianowania na stanowisko opiekuna proponuje organ sprawujący pieczę nad nieletnimi.

4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej odpowiedzialności rodzicielskiej?

Rozwód lub separacja rodziców nie wpływają jako takie na odpowiedzialność rodzicielską przysługującą obojgu rodzicom. Zwykle oboje rodzice zachowują pełną odpowiedzialność rodzicielską, nawet jeżeli nie mieszkają razem.

Oczekuje się, że rodzice uzgodnią, z którym rodzicem mieszkać będzie dziecko i w jaki sposób każde z rodziców uczestniczyć będzie w wychowaniu dziecka. Porozumienie takie może być także nieformalne. Przy braku porozumienia między rodzicami spór rozstrzyga, na życzenie jednego z rodziców, organ sprawujący pieczę nad nieletnimi lub sąd. Sąd może potwierdzić porozumienie między rodzicami lub uregulować kwestie odpowiedzialności rodzicielskiej w sposób obligatoryjny.

5. Jakie wymogi formalne muszą zostać spełnione, aby zawarte przez rodziców porozumienie w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej było prawnie wiążące?

Jak wspomniano powyżej, porozumienia między rodzicami dotyczące władzy rodzicielskiej mogą być zawierane w sposób nieformalny, tzn. nie muszą mieć określonej formy. Rodzice mogą zdecydować się na porozumienie w postaci pisemnej lub aktu notarialnego, jednak takie porozumienia między rodzicami, niezależnie od ich formy, nie są wykonalne w drodze postępowania wykonawczego. W przypadku wystąpienia sporu dotyczącego postanowień porozumienia między rodzicami sąd może dokonać oceny porozumienia pod względem merytorycznym.

Do góryDo góry

Porozumienie między rodzicami może być potwierdzone zarządzeniem organu sprawującego pieczę nad nieletnimi lub decyzją sądu. Oba takie typy aktów są wiążące prawnie i wykonalne, można jednak wobec nich wnosić sprzeciw zgodnie z procedurą ogólną.

6. Jakie są alternatywne pozasądowe środki rozstrzygnięcia sporu, jeżeli rodzice nie mogą osiągnąć porozumienia w kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej?

Rozwiązaniem alternatywnym dla postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie przez organ sprawujący pieczę nad nieletnimi (jednostka opieki społecznej samorządu lokalnego) sporu między rodzicami dotyczącego kwestii związanych ze sprawowaniem odpowiedzialności rodzicielskiej, takich jak sposób uczestniczenia rodzica zamieszkującego osobno w wychowaniu dziecka oraz zasady, na których opierają się kontakty takiego rodzica z dzieckiem. Organizacja sprawująca pieczę nad nieletnimi może rozstrzygnąć taką kwestię w drodze zarządzenia. Organ taki przy rozstrzyganiu tego typu sporów angażuje zwykle kuratora chroniącego interes dziecka.

7. Jakie kwestie dotyczące dziecka może rozstrzygać sąd, jeżeli sprawa trafi do sądu?

Sędzia może podejmować decyzje w szeregu spraw mających związek z dzieckiem, przepisy prawa nie określają ich w sposób wyczerpujący. Sąd jest władny rozstrzygać kwestie mające związek z miejscem zamieszkania dziecka, przysługujących rodzicom praw do odwiedzin, a także z obowiązkiem płacenia alimentów i jego zakresem. Sąd może także decydować, w jaki sposób rodzic mieszkający osobno ma uczestniczyć w wychowaniu dziecka.

Do góryDo góry

W chwili obecnej prawodawstwo estońskie nie przewiduje możliwości przyznania prawa do opieki tylko jednemu z rodziców, jednakże, jak wspomniano powyżej, sąd jest zasadniczo władny rozstrzygać spory we wszystkich indywidualnych kwestiach, które w trybie normalnym mieszczą się w sferze odpowiedzialności rodzicielskiej.

8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem?

W chwili obecnej w estońskim prawodawstwie nie istnieje koncepcja „wyłącznego prawa do opieki”. Jak wspomniano w odpowiedziach na pytania nr 2 i 8, rodzice zasadniczo posiadają taką samą odpowiedzialność rodzicielską, bez względu na to, czy oboje zamieszkują wraz z dzieckiem, czy nie. Oczekuje się, że rodzice poczynią uzgodnienia w sprawach mających związek z dzieckiem, w tym dotyczące kwestii, w jaki sposób każde z rodziców ma uczestniczyć w podejmowaniu decyzji w sprawach mających związek z dzieckiem. Jeżeli nie można osiągnąć porozumienia, sąd jest władny, w odpowiedzi na pozew wniesiony przez jednego z rodziców, rozstrzygać spory we wszystkich indywidualnych kwestiach, które w innej sytuacji mieszczą się w sferze odpowiedzialności rodzicielskiej.

9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu przyznająca rodzicom wspólną opiekę nad dzieckiem?

W chwili obecnej w estońskim prawodawstwie nie istnieje koncepcja „wspólnego prawa do opieki”. Oboje rodzice mają takie same rodzicielskie prawa i obowiązki, których podstawę stanowi ustalenie stosunku rodzicielskiego. Zakłada się zatem, że rodzice sprawują odpowiedzialność rodzicielską wspólnie. W przypadku sporu dotyczącego sprawowania odpowiedzialności rodzicielskiej sąd zasadniczo może ograniczyć niektóre kompetencje rodzica, które w innej sytuacji mieszczą się w sferze odpowiedzialności rodzicielskiej.

Do góryDo góry

10. Do jakiego sądu lub urzędu należy się zwrócić, aby złożyć wniosek o przyznanie odpowiedzialności rodzicielskiej? Jakie wymogi formalne muszą zostać spełnione i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku?

Jak wspomniano w odpowiedzi na pytanie nr 6, spór dotyczący odpowiedzialności rodzicielskiej może zostać rozstrzygnięty przez organ sprawujący pieczę nad nieletnimi lub przez sąd. Brak szczególnych wymogów formalnych dotyczących rozstrzygania sporu przez organ sprawujący pieczę nad nieletnimi.

Powództwo może zostać wniesione w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania pozwanego (sąd pierwszej instancji: sąd rejonowy lub okręgowy – linna- lub maakohus). Powód może wnieść powództwo o alimenty także w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania powoda. Wniosek o rozwód także może zostać złożony w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania powoda, jeżeli z powodem zamieszkują nieletnie dzieci (sprawy mające związek z odpowiedzialnością rodzicielską mogą być rozpatrywane wraz z wnioskiem o rozwód).

W sądzie estońskim pozew i dokumenty dowodowe muszą być przedstawione w formie pisemnej. Jeżeli pisemny wniosek, odwołanie lub dokumenty dowodowe przedstawione sądowi przez uczestnika postępowania są w języku innym niż estoński, sąd może zażądać przedstawienia w określonym terminie poświadczonego tłumaczenia wniosku, odwołania lub dokumentów dowodowych. Jeżeli w określonym terminie nie zostanie przedstawione tłumaczenie, sąd może odrzucić taki wniosek lub dokument. Wnioski, pozwy, odwołania, wnioski o kasację, odwołania od orzeczeń i odpowiedzi pisemne składa się w sądzie w czytelnej formie drukowanej, w formacie A4.

Do góryDo góry

Pozew musi zawierać nazwę sądu, dane osobowe powoda i pozwanego (małżonków), a także ich wspólnych nieletnich dzieci oraz jasno określone żądania powoda. Pozew musi określać fakty, na których opiera się powództwo; w pozwie powód musi także wymienić i przedstawić dowody, którymi dysponuje.

Pozew musi być podpisany przez powoda lub jego przedstawiciela. Przedstawiciel załącza dokument upoważnienia lub inny dokument potwierdzający jego upoważnienie.

Dokumenty dowodowe wymienione w załączniku do pozwu załącza się do pozwu. Pozew i załączniki do niego składa się w sądzie wraz z kopiami pozwu i załączników dla każdego pozwanego i strony trzeciej.

11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach? Czy istnieje możliwość zastosowania oddzielnej procedury w sytuacjach wyjątkowych?

Sądy rozpatrują sprawy mające związek z odpowiedzialnością rodzicielską zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

W nagłych przypadkach zastosowane mogą być środki zabezpieczenia powództwa. Zabezpieczenie powództwa jest dopuszczalne, jeżeli jego brak może utrudnić lub uniemożliwić zastosowanie się do wyroku. Środkami zabezpieczenia powództwa są, m.in. zakaz opuszczania przez pozwanego miejsca zamieszkania lub zakaz zawierania przez pozwanego niektórych transakcji i wykonywania niektórych czynności. Sąd może również ustanowić zabezpieczenie na mieniu pozwanego (w tym ustanawiając hipotekę sądową na nieruchomości należącej do pozwanego, dokonując w księdze wieczystej wpisu dotyczącego zakazu zbywania mienia oraz zajmując należące do pozwanego mienie ruchome znajdujące się w posiadaniu pozwanego lub innej osoby).

Do góryDo góry

Sąd rozpatruje wniosek o zabezpieczenie powództwa nie później niż pierwszego dnia roboczego po dacie złożenia wniosku o zabezpieczenie powództwa. Orzeczenie o zabezpieczeniu powództwa wykonuje się w trybie natychmiastowym. Sąd wysyła orzeczenie do komornika, sekretarza lub innej osoby zobowiązanej do wykonania orzeczenia sądu.

12. Czy rodzic może uzyskać pomoc prawną na pokrycie kosztów postępowania?

Sąd może w całości lub w części zwolnić osobę fizyczną z opłat za pomoc prawną i obciążyć kosztami obsługi prawnej państwo, jeżeli sąd uzna, że sytuacja finansowa takiej osoby nie pozwala jej ponosić kosztów procesowych.

13. Czy możliwe jest odwołanie się od decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej?

Tak. Możliwe jest odwołanie się od decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej zgodnie z ogólnymi przepisami regulującymi postępowania odwoławcze, jeżeli strona wnosząca odwołanie uzna, że orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji zawiera błędy (np. sąd pierwszej instancji zastosował prawo w niewłaściwy sposób lub naruszono przepisy prawa proceduralnego).

14. W niektórych przypadkach konieczne może być zwrócenie się do sądu lub innego urzędu o egzekucję decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej. Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach?

Jeżeli zachodzi potrzeba egzekucji, osoba ubiegająca się o egzekucję musi zwrócić się do komornika. Podstawę egzekucji (nakaz egzekucji) stanowić może zarządzenie organu sprawującego pieczę nad nieletnimi, porozumienie między rodzicami potwierdzone przez sąd (kompromis) lub decyzja sądu.

Do góryDo góry

Egzekucję przeprowadza komornik działający w jurysdykcji sądu rejonowego lub okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego lub lokalizacji należącej do niego nieruchomości. Postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte na wniosek osoby ubiegającej się o egzekucję. Do wniosku dołączony musi być nakaz egzekucji. Wniosek musi mieć postać pisemną i zawierać następujące dane:

  • imię i nazwisko komornika;
  • dane osobowe wnioskodawcy i pozwanego;
  • dane przedstawiciela wnioskodawcy; oraz
  • dokument upoważnienia, a także dane dotyczące mienia pozwanego, jeżeli są dostępne.

Wniosek musi zawierać wykaz dokumentów załączonych do wniosku.

Jeżeli na mocy nakazu egzekucji pozwany jest zobowiązany do przekazania dziecka, komornik prowadzi działania egzekucyjne w obecności przedstawiciela organu opiekuńczego lub edukacyjnego. W razie potrzeby komornik może przedłożyć organowi opiekuńczemu lub sprawującemu pieczę nad dziećmi zapytanie dotyczące tymczasowego umieszczenia dziecka w instytucji opiekuńczej.

W przypadku zaległości w płatności alimentów roszczenie może zostać zaspokojone z mienia dłużnika określonego w postanowieniu ogólnym.

15. Co należy zrobić, aby decyzja w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydana przez sąd innego państwa członkowskiego została uznana i wykonana w Estonii? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach?

W pierwszej kolejności, postanowienie o uznaniu wyroku sądu zagranicznego może być oparte na porozumieniu międzynarodowym, którego Estonia jest stroną. W Estonii istnieje możliwość uznawania i egzekucji decyzji dotyczących alimentów i odpowiedzialności rodzicielskiej na mocy następujących konwencji:

Do góryDo góry

  1. konwencji haskiej z dnia 2 października 1973 r. w sprawie uznawania i wykonywania orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych;
  2. konwencji nowojorskiej z dnia 20 czerwca 1956 r. o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą;
  3. konwencji europejskiej o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem (Luksemburg, 20 czerwca 1980 r.).

Dokumenty przesyła się za pośrednictwem władz centralnych danego kraju do estońskiego Ministerstwa Sprawiedliwości. Do wniosku o uznanie orzeczenia w sprawie należności alimentacyjnych należy dołączyć:

  • kopię wyroku sądu, poświadczoną zgodnie z prawem państwa, w którym znajduje się sąd lub trybunał arbitrażowy, który wydał wyrok, oraz oficjalne potwierdzenie prawomocności wyroku;
  • dokument potwierdzający, że pozwanemu, który nie uczestniczył w postępowaniu sądowym, we właściwym terminie co najmniej raz doręczono wezwanie zgodnie z prawem danego państwa;
  • dokument potwierdzający, że wyrok jest wykonalny zgodnie z prawem państwa, w którym został wydany, oraz że został doręczony pozwanemu;
  • dokument dotyczący wykonania wyroku, jeżeli wyrok został wykonany;
  • poświadczone tłumaczenia dokumentów na język estoński.

Po przedstawieniu wniosku o uznanie i wykonanie decyzji dotyczącej praw do opieki nad dziećmi należy uwzględnić warunki określone w Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem.

Estońskie Ministerstwo Sprawiedliwości przesyła dokumenty do sądu rejonowego lub okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego. Sąd wydaje orzeczenie o uznaniu wyroku wydanego przez sąd zagraniczny i pozwala na jego wykonanie lub odmawia wykonania.

Do góryDo góry

Kopia decyzji zostaje przesłana wnioskodawcy wraz z informacją o sposobie wykonania wyroku (np. w przypadku zaległości alimentacyjnych konieczny jest wybór komornika, przesłanie mu wniosku i uiszczenie z góry opłat komorniczych).

16. Do jakiego sądu w Estonii należy się zwrócić, aby zakwestionować uznanie decyzji w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej wydanej przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich przypadkach?

Potencjalna strona wnosząca sprzeciw wobec uznania zaangażowana jest w postępowanie jako osoba zainteresowana na wniosek sądu rozpatrującego wniosek. Jak wspomniano w odpowiedzi na pytanie nr 14, uznawanie wyroków sądów zagranicznych odbywa się zgodnie z przepisami proceduralnymi regulującymi sprawy niesporne.

Orzeczenie sądu określa procedurę i termin składania odwołań. Odwołanie można złożyć w sądzie, który wydał wyrok, przed upływem 10 dni od publicznego ogłoszenia orzeczenia, natomiast jeżeli orzeczenie zostało wydane bez wzywania stron do sądu termin składania wniosków liczy się od chwili doręczenia orzeczenia.

17. Jakie jest prawo właściwe w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli dziecko lub strony nie mieszkają w Estonii lub są różnych narodowości?

Zgodnie z estońską ustawą o międzynarodowym prawie prywatnym, stosunki prawa rodzinnego między rodzicem i dzieckiem regulowane są prawem właściwym dla państwa, w którym zamieszkuje dziecko.

Do zobowiązań alimentacyjnych wynikających ze stosunków rodzinnych zastosowanie ma konwencja haska z dnia 2 października 1973 r. o prawie właściwym dla obowiązków alimentacyjnych.

Dalsze informacje

  • Estoński kodeks postępowania cywilnego eesti keel - English
  • Estońska ustawa o prawie rodzinnym eesti keel - English

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Estonia - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 30-10-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania