Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Prawo wspólnotowe

Ostatnia aktualizacja: 03-07-2007
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Prawo wspólnotowe

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


Współpraca na rzecz ochrony dzieci w Unii Europejskiej

Unia Europejska pragnie stworzyć bezpieczne środowisko prawne dla dzieci, gwarantując swobodny przepływ orzeczeń sądowych w sprawie władzy rodzicielskiej w obrębie Unii Europejskiej. Jest to jeden z celów programu na rzecz wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1347/2000, ustanawiające zharmonizowane zasady w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania niektórych orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, stanowiło pierwszy krok w kierunku uznawania orzeczeń w dziedzinie prawa rodzinnego. Następnie, po przedstawieniu wniosku Komisji, zrobiono kolejny krok, formalnie przyjmując w listopadzie 2003 r. rozporządzenie Rady 2201/2003, które od dnia 1 marca 2005 r. zastępuje rozporządzenie Rady 1347/2000. Dostępny jest już praktyczny przewodnik PDF File (PDF File 442 KB) dotyczący stosowania rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 („nowe rozporządzenie Bruksela II”), które weszło w życie dnia 1 marca 2005 r. Przewodnik ten został sporządzony przez służby Komisji w konsultacji z Europejską Siecią Sądową w sprawach cywilnych i handlowych.

Z uwagi na fakt, iż obywatele coraz częściej zmieniają państwo członkowskie miejsca zamieszkania, liczba rodzin, których członkowie nie mają tego samego obywatelstwa i/lub nie mieszkają w tym samym państwie członkowskim stale wzrasta. Ta rzeczywistość społeczna tworzy potrzebę jednolitych zasad dotyczących jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawie władzy rodzicielskiej.

Na początek, dnia 29 maja 2000 r., Rada przyjęła rozporządzenie Rady nr 1347/2000. Rozporządzenie to, obowiązujące od dnia 1 marca 2001 r., było stosowane do orzeczeń sądowych w sprawie władzy rodzicielskiej wydawanych w postępowaniu rozwodowym prowadzonym w państwach członkowskich po tej dacie. Nie obejmowało orzeczeń niezwiązanych z postępowaniem rozwodowym. Stosowane było w szczególności do orzeczeń ustalających, z którym z rodziców dzieci powinny mieszkać (prawo do opieki) oraz czy drugie z rodziców ma prawo odwiedzać dzieci (prawo do odwiedzin) (patrz „Władza rodzicielska – informacje ogólne"). Rozporządzenie nie było stosowane do orzeczeń sądowych dotyczących obowiązku alimentacyjnego, którego dotyczy rozporządzenie Rady w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Wreszcie, obejmowało tylko te orzeczenia, które dotyczyły dzieci obojga małżonków.

Do góryDo góry

Rozporządzenie było stosowane we wszystkich państwach członkowskich poza Danią.

Podstawowe cele nowego rozporządzenia „Bruksela II”

Rozporządzenie stanowi, że orzeczenie sądowe w sprawie władzy rodzicielskiej może zostać uznane i wykonane w innym państwie członkowskim za pomocą prostej i jednolitej procedury. Określa także jednolite zasady w sprawie jurysdykcji. Odpowiada na następujące pytania:

  • w którym państwie członkowskim znajdują się właściwe sądy dla orzekania o rozwodzie i władzy rodzicielskiej, a także
  • w jaki sposób orzeczenie w sprawie władzy rodzicielskiej jest uznawane i wykonywane w innym państwie członkowskim.

Sądy właściwe

Sądami właściwymi do orzekania o władzy rodzicielskiej są sądy państwa członkowskiego, które jest miejscem zwyczajowego zamieszkania dziecka.

Uznawanie i wykonywanie orzeczenia sądowego w innym państwie członkowskim

Każda zainteresowana strona może złożyć wniosek o uznanie i wykonanie orzeczenia sądowego w sprawie władzy rodzicielskiej w innym państwie członkowskim.

Wykazy PDF File (PDF File 254 KB) przekazane przez państwa członkowskie zawierają informację o sądach, w których należy składać wnioski.

Sąd oświadcza bezzwłocznie, że orzeczenie jest wykonalne w danym państwie członkowskim, jednakże odmawia wydania takiego oświadczenia, jeżeli:

  • orzeczenie to w widoczny sposób jest sprzeczne z porządkiem publicznym w tym państwie członkowskim,
  • za wyjątkiem orzeczeń wydanych w trybie pilnym, orzeczenie sądowe zostało wydane bez wysłuchania dziecka,
  • osoba utrzymująca, że orzeczenie stanowi przeszkodę w sprawowaniu przez nią władzy rodzicielskiej, nie mogła zostać wysłuchana,
  • orzeczenie zostało wydane pod nieobecność jednej ze stron, która nie otrzymała w odpowiednim czasie dokumentów niezbędnych dla złożenia odwołania,
  • orzeczenie jest niezgodne z innym orzeczeniem (pod pewnymi warunkami).

Osoba, która mogła korzystać z pomocy sądowej w państwie członkowskim pochodzenia, może, wnosząc o wykonanie orzeczenia, skorzystać z pomocy sądowej.

Europejski system na rzecz ochrony dzieci małżeństw żyjących w separacji

W 1999 roku ministrowie sprawiedliwości zatwierdzili zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych, stanowiącą podstawę tworzenia prawdziwego obszaru sądowego oraz ustalili, że prawo do odwiedzin będzie sprawą priorytetową. Rozporządzenie Rady nr 1347/2000 zostało przyjęte w maju 2000 r. (patrz powyżej). Następnie, w lipcu 2000 r., Francja przedstawiła swoją inicjatywę dotyczącą prawa do odwiedzin. Program mający na celu zapewnienie wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych został zatwierdzony w listopadzie 2000 r., a orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej stanowią jeden z obszarów działania.

Do góryDo góry

W następstwie wniosku Komisji Europejskiej z maja 2002 r., w dniu 27 listopada 2003 r. przyjęto rozporządzenie w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej. Rozporządzenie to, które stosuje się od dnia 1 marca 2005 r.:

  • rozciąga przepisy rozporządzenia nr 1347/2000 dotyczące wzajemnego uznawania i wykonywania orzeczeń na wszystkie orzeczenia w sprawie władzy rodzicielskiej,
  • zapewnia dzieciom prawo do zachowania kontaktu z obojgiem rodziców oraz
  • zapobiega uprowadzeniom dzieci przez rodziców w obrębie Wspólnoty.

Swobodny przepływ wszystkich orzeczeń sądowych w sprawie władzy rodzicielskiej

Jak wspomniano powyżej, jeszcze obowiązujące rozporządzenie Rady nr 1347/2000 jest stosowane jedynie do bardzo ograniczonej kategorii orzeczeń sądowych w sprawach władzy rodzicielskiej. Nie jest stosowane do orzeczeń dotyczących rodziców niebędących w związku małżeńskim ani do orzeczeń wydanych po zakończeniu postępowania rozwodowego. Aby zapewnić równość traktowania wszystkim dzieciom, zakres stosowania nowego rozporządzenia obejmuje wszystkie orzeczenia sądowe wydane w sprawie władzy rodzicielskiej bez względu na to, czy dotyczą one dzieci pochodzących ze związku małżeńskiego czy pozamałżeńskiego.

Prawo dziecka do pozostawania w kontakcie z obojgiem rodziców

Nowe rozporządzenie zapewnia dziecku prawo do pozostawania w kontakcie z obojgiem rodziców po rozwodzie, nawet jeżeli rodzice mieszkają w dwóch różnych państwach członkowskich. W niektórych przypadkach rodzice wahają się, czy pozwolić dziecku na wyjazd do innego państwa członkowskiego w celu odwiedzenia drugiego z rodziców, mimo że wydane orzeczenie przyznało temu ostatniemu prawo do odwiedzin. Nowy tekst ma na celu rozwiązanie tego problemu, umożliwiając uznawanie i automatyczne wykonanie orzeczeń sądowych dotyczących prawa do odwiedzin w innym państwie członkowskim. Na przykład, jeżeli matka nie pozwala swojemu dziecku na wyjazd do innego państwa członkowskiego w celu odwiedzenia ojca, zgodnie z wydanym orzeczeniem ojciec może zwrócić się z wnioskiem o wykonanie orzeczenia w drugim państwie członkowskim, tak jakby zostało ono wydane w tym państwie. W takim przypadku nie jest już konieczne wszczynanie dodatkowego postępowania, by orzeczenie zostało uznane za wykonalne, jak opisano powyżej w rozporządzeniu Rady nr 1347/2000.

Do góryDo góry

Zapobieganie uprowadzeniom dzieci przez rodziców w obrębie Unii Europejskiej

Nowe rozporządzenie wprowadza zasady mające na celu rozwiązanie problemu uprowadzeń dzieci przez rodziców w obrębie Wspólnoty. Wprowadza ono środek odstraszający stanowiąc, że sądy państwa członkowskiego, w którym dziecko zamieszkiwało przed uprowadzeniem, orzekają w ostatniej instancji. W związku z tym rodzice nie będą już uciekać się do aktów uprowadzenia w celu wniesienia sprawy przed sędzią o tym samym obywatelstwie w nadziei uchylenia w drodze kasacji wyroku wydanego w innym państwie członkowskim. Sądy państwa członkowskiego, do którego dziecko zostało uprowadzone, nie muszą orzec o natychmiastowym powrocie dziecka, jeżeli istnieje poważne ryzyko, iż powrót narazi dziecko na niebezpieczeństwo lub jeżeli dziecko osiągnęło właściwy wiek lub stopień dojrzałości i odmawia powrotu. Jednakże to do sądów państwa członkowskiego, w którym dziecko mieszkało przed porwaniem, należy orzeczenie w ostatniej instancji o miejscu pobytu dziecka. Dziecko powinno zostać wysłuchane podczas postępowania, o ile nie jest to niewłaściwe z uwagi na jego wiek i poziom dojrzałości. Władze centralne będą miały obowiązek udzielenia pomocy rodzicom będącym ofiarami uprowadzenia, będą także wspierać mediację i ułatwiać wymianę informacji między sądami.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

Prawo dziecka do bycia wysłuchanym jest podstawowym prawem dziecka, zawartym w art. 24 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Opinia dziecka jest brana pod uwagę w sprawach, które go dotyczą, w zależności od jego wieku i stopnia dojrzałości. Artykuł ten przewiduje również, że priorytetem jest najwyższe dobro dziecka we wszystkich działaniach dotyczących dzieci bez względu na to, czy działania te podejmowane są przez władze publiczne czy instytucje prywatne.

Dokumenty źródłowe

  • Program środków dansk - Deutsch - ελληνικά - English - español - français - italiano - Nederlands - português - suomi - svenska w sprawie wdrożenia zasady wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych
  • Rozporządzenie Rady nr 1347/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków
  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
  • Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 44/2001 w sprawach alimentacyjnych
  • Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
  • Rozporządzenie Rady nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000
  • Praktyczny przewodnik PDF File (PDF File 442 KB) dotyczący stosowania rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 („nowe rozporządzenie Bruksela II”)
  • Wykaz PDF File (PDF File 254 KB) sądów właściwych opublikowany w Dz.U. z dnia 17 lutego 2005 r.

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Prawo wspólnotowe - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 03-07-2007

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania