Komisja Europejska > EJN > Władza rodzicielska > Czechy

Ostatnia aktualizacja: 06-11-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Władza rodzicielska - Czechy

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co w praktyce oznacza termin „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki przysługują osobie sprawującej władzę rodzicielską? 1.
2. Kto, według ogólnych zasad, sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem? 2.
3. Czy w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę? 3.
4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej władzy rodzicielskiej? 4.
5. W przypadku zawarcia porozumienia pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej, jakich formalności należy dopełnić, aby porozumienie miało wiążącą moc prawną? 5.
6. Jakie alternatywne środki rozwiązywania konfliktów, poza drogą sądową, dostępne są w sytuacjach, gdy nie jest możliwe porozumienie pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej? 6.
7. Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, o jakich kwestiach dotyczących dziecka może zadecydować sąd? 7.
8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem? 8.
9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przydzieleniu rodzicom prawa do wspólnego sprawowania opieki nad dzieckiem? 9.
10. Do jakiego sądu należy kierować wnioski o przyznanie władzy rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku? 10.
11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? Czy istnieje procedura nadzwyczajna? 11.
12. Czy istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej w zakresie pokrycia kosztów procedury? 12.
13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji o władzy rodzicielskiej? 13.
14. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne złożenie do sądu lub innej instytucji wniosku o wykonanie decyzji o władzy rodzicielskiej. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? 14.
15. Co należy zrobić, aby Republika Czeska uznała orzeczenie o władzy rodzicielskiej wydane przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? 15.
16. Do jakiego sądu należy zwrócić się w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o władzy rodzicielskiej wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? 16.
17. Jakie przepisy prawa stosuje sąd w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy dziecko lub strony nie mieszkają w Republice Czeskiej, lub są oni obywatelami różnych państw? 17.

 

1. Co w praktyce oznacza termin „władza rodzicielska”? Jakie prawa i obowiązki przysługują osobie sprawującej władzę rodzicielską?

Termin „władza rodzicielska” jest zawarty ustawie o rodzinie. Termin ten obejmuje w skrócie prawa i obowiązki w zakresie:

  1. sprawowania opieki nad nieletnim dzieckiem, włącznie z opieką nad zdrowiem dziecka oraz jego rozwojem fizycznym, emocjonalnym, intelektualnym i moralnym,
  2. reprezentowania dziecka będącego osobą małoletnią,
  3. zarządzania majątkiem dziecka.

Podczas korzystania z praw i wypełniania obowiązków objętych władzą rodzicielską rodzice są w szczególności zobowiązani do ochrony interesów dziecka, kształtowania jego zachowań oraz sprawowania nad dzieckiem kontroli stosownie do jego poziomu rozwoju. Mają oni prawo do stosowania mieszczących się w granicach rozsądku środków dyscypliny, tak aby nie naruszyć godności dziecka ani nie spowodować zagrożenia dla zdrowia dziecka bądź jego rozwoju fizycznego, emocjonalnego, intelektualnego czy moralnego. Rodzice dziecka, będącego w stanie wyrabiać sobie własny pogląd i oceniać zakres wszelkich związanych z nim środków, są zobowiązani dostarczać dziecku wszystkie niezbędne informacje oraz zapewnić możliwość swobodnego wyrażania opinii na temat wszelkich decyzji związanych z podstawowymi kwestiami dotyczącymi dziecka. Rodzice reprezentują dziecko we wszystkich czynnościach prawnych, w odniesieniu do których jest ono prawnie uznawane za osobę małoletnią.

2. Kto, według ogólnych zasad, sprawuje władzę rodzicielską nad dzieckiem?

Z zasady władza rodzicielska spoczywa na biologicznych rodzicach danego dziecka. W przypadku adopcji dziecka odpowiedzialność jest przenoszona na rodziców adopcyjnych (przysposabiających). Nie ma znaczenia fakt zawarcia związku małżeńskiego ani kwestia tego, czy dziecko pochodzi z prawego czy z nieprawego łoża. Władza rodzicielska pojawia się w chwili narodzin dziecka. Jeżeli wiąże się ona ze stosunkiem przysposobienia, władza rodzicielska zaczyna spoczywać na rodzicach w chwili uprawomocnienia postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka.

Do góryDo góry

Władza rodzicielska dotyczy rodziców, pod warunkiem że posiadają oni pełną zdolność do podejmowania czynności prawnych. Sąd może również uznać władzę rodzicielską, w przypadku gdy rodzicem jest małoletni, który ukończył szesnaście lat, pod warunkiem że rodzic taki spełnia zasadnicze wymogi w zakresie korzystania z praw i wykonywania obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej.

Jeżeli jeden z rodziców nie żyje, nie jest znany lub nie ma pełnej zdolności do wykonywania czynności prawnych, władza rodzicielska spoczywa na drugim rodzicu.

Jeżeli spełnione są zasadnicze wymogi prawne, sąd może orzec o zawieszeniu władzy , ograniczeniu władzy rodzicielskiej lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

Sąd może zawiesić władzę rodzicielską, jeśli istnieje ważna przeszkoda uniemożliwiająca rodzicowi wykonywanie obowiązków rodzicielskich oraz jeśli jest to zgodne z interesem dziecka.

Sąd może ograniczyć władzę rodzicielską, jeśli rodzic nie wykonuje właściwie ciążących na nim obowiązków rodzicielskich oraz jeśli jest to zgodne z interesem dziecka. Jeżeli rodzic nadużywa praw do władzy rodzicielskiej lub zaniedbuje związane z nią obowiązki, sąd pozbawia rodzica władzy rodzicielskiej.

Jeśli rodzice dziecka nie żyją, zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, ich władza rodzicielska została zawieszona lub nie są w pełni zdolni do podejmowania czynności prawnych, sąd wyznacza opiekuna prawnego, który zamiast rodziców zajmuje się wychowaniem dziecka, reprezentuje je i sprawuje zarząd majątkiem dziecka.

Jeżeli rodzic popełnia umyślne przestępstwo przeciwko własnemu dziecku lub wykorzystuje dziecko w wieku poniżej 15 lat do celów popełnienia przestępstwa, lub jest wspólnikiem bądź współsprawcą przestępstwa, sąd zawsze ocenia, czy stanowi to powód do wszczęcia postępowania o pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej.

Do góryDo góry

Wyżej wymienione orzeczenia sądu nie powodują wygaśnięcia obowiązku rodzica do zapewnienia małoletniemu dziecku środków do utrzymania.

3. Czy w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie lub nie chcą sprawować władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, można wyznaczyć do tego inną osobę?

Rodzice reprezentują dziecko podczas wszystkich czynności prawnych, w odniesieniu do których nie posiada ono pełnej zdolności prawnej. Żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka, jeżeli czynności prawne dotyczą kwestii, które mogłyby wiązać się z zaistnieniem konfliktu interesów między rodzicami a dzieckiem lub kilkorgiem dzieci tych samych rodziców. Jeżeli żadne z rodziców nie jest w stanie reprezentować dziecka, sąd przydziela kuratora, który reprezentuje dziecko w postępowaniach lub podczas wykonywania określonej czynności prawnej. Kurator taki jest zwykle wyznaczany przez organ właściwy dla ochrony socjalnej dzieci.

Jeśli rodzice dziecka nie żyją, zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, ich władza rodzicielska została zawieszona lub nie są w pełni zdolni do podejmowania czynności prawnych, sąd wyznacza opiekuna prawnego, który zamiast rodziców zajmuje się wychowaniem nieletniego dziecka, reprezentuje je i sprawuje zarząd majątkiem dziecka. Opiekun prawny powinien być w szczególności osobą poleconą przez rodziców. Jeżeli nie polecono w ten sposób żadnej osoby, sąd wyznacza opiekuna prawnego pośród krewnych dziecka lub osoby bliskie dziecku bądź jego rodzinie, lub inną osobę fizyczną. Jeżeli na opiekuna dziecka nie można wybrać osoby fizycznej, sąd powierza tę rolę organowi ochrony socjalnej dzieci. Opiekun jest odpowiedzialny przed sądem za wypełnianie swej funkcji oraz zobowiązany do składania sądowi sprawozdań na temat dziecka będącego pod jego opieką oraz rozliczeń dotyczących sprawowania zarządu majątkiem dziecka. Na opiekunie nie ciążą żadne obowiązki związane z utrzymaniem dziecka. Ponadto na opiekunie nie spoczywa władza rodzicielska; niemniej jednak stosunki między opiekunem a dzieckiem regulują przepisy Ustawy o rodzinie dotyczące obowiązków dzieci i rodziców. Wszystkie decyzje opiekuna w podstawowych kwestiach dotyczących dziecka wymagają zgody sądu.

Do góryDo góry

Ustawa o rodzinie umożliwia uzyskanie przez inną odpowiednią osobę pewnych częściowych praw i obowiązków w zakresie władzy rodzicielskiej, np. sąd ma możliwość powierzenia dziecka opiece innej osoby fizycznej, jeżeli osoba ta zagwarantuje mu odpowiednie wychowanie i zgodzi się na powierzenie jej opieki nad dzieckiem. W takim przypadku sąd określa zakres praw i obowiązków danej osoby w odniesieniu do dziecka.

Inną opcją jest powierzenie dziecka opiece rodziny zastępczej. Podczas opieki nad dzieckiem rodzic zastępczy posiada prawa i obowiązki porównywalne do praw i obowiązków rodziców dziecka. Na rodzicu zastępczym nie spoczywa jednak obowiązek zapewnienia dziecku środków do utrzymania; ponadto może on sprawować zarząd majątkiem dziecka i reprezentować dziecko jedynie w zwykłych sprawach.

W przypadku gdy prawa majątkowe dziecka mogą być zagrożone, sąd ustanawia kuratora w celu zwiększenia ochrony majątku dziecka. Ponadto kurator musi zostać ustanowiony, w przypadku gdy sąd postanowi o ograniczeniu władzy rodzicielskiej; może również zostać wyznaczony, jeśli jest to zgodne z interesem dziecka. Kuratorem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, której sposób życia gwarantuje odpowiednie wypełnianie powierzonej funkcji i która wyraża zgodę na zostanie kuratorem. Jeżeli nie można wyznaczyć osoby fizycznej, na funkcję kuratora sąd z zasady wyznacza organ ochrony socjalnej dzieci.

Sąd może umieścić dziecko w zakładzie opiekuńczo-wychowawczym lub w zakładzie dla dzieci wymagających natychmiastowej pomocy, jeżeli z jakichkolwiek ważnych względów rodzice nie mogą zapewnić dziecku wychowania lub jeśli z ważnych względów nie można zapewnić należytego wychowania dziecka, lub jeśli zasady należytego wychowania są poważnie zagrożone lub łamane.

Do góryDo góry

4. Jak w przypadku rozwodu lub separacji rodziców rozwiązywana jest kwestia dalszej władzy rodzicielskiej?

W takich sytuacjach zaleca się zawsze osiągnięcie przez rodziców porozumienia. W przypadku porozumienia konieczne jest ustalenie, któremu z rodziców dziecko zostanie powierzone oraz w jaki sposób każde z rodziców będzie przyczyniać się do zapewnienia dziecku środków utrzymania. W celu uprawomocnienia porozumienie takie wymaga zatwierdzenia przez sąd. W drodze porozumienia można również uregulować kwestię kontaktu dziecka z rodzicami; porozumienie takie nie wymaga zatwierdzenia przez sąd. Jeżeli rodzice nie mogą osiągnąć porozumienia w podstawowych kwestiach dotyczących sprawowania władzy rodzicielskiej, sprawę rozstrzyga sąd. Sąd może również rozstrzygać w tych kwestiach nawet bez otrzymania stosownego wniosku, jeżeli sprawa dotyczy nieletniego dziecka, którego rodzice nie mieszkają razem i nie osiągnęli porozumienia dotyczącego utrzymania i wychowania dziecka. W przypadku rozwodu rodziców, warunkiem zasadniczym rozwodu jest ustalenie osoby, której powierzone zostanie wychowanie dziecka, oraz sposobu przyczynienia się do zapewnienia dziecku środków utrzymania (w drodze porozumienia lub orzeczenia sądu).

5. W przypadku zawarcia porozumienia pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej, jakich formalności należy dopełnić, aby porozumienie miało wiążącą moc prawną?

Jeżeli porozumienie określające pełnienie władzy rodzicielskiej ma zastąpić orzeczenie sądu w sprawie praw i obowiązków spoczywających po rozwodzie na rodzicach małoletniego dziecka (w szczególności tego, komu zostanie powierzone wychowanie dziecka oraz sposobu zapewnienia dziecku środków utrzymania przez każde z rodziców), porozumienie takie wymaga zatwierdzenia przez sąd celem nabrania mocy prawnej.

Do góryDo góry

Takie zatwierdzenie nie jest wymagane w przypadku porozumienia w sprawie kontaktu rodziców z dzieckiem.

6. Jakie alternatywne środki rozwiązywania konfliktów, poza drogą sądową, dostępne są w sytuacjach, gdy nie jest możliwe porozumienie pomiędzy rodzicami w kwestii władzy rodzicielskiej?

W takich przypadkach istnieje możliwość skorzystania z usług mediatorów, których można znaleźć w każdym sądzie okręgowym. Zadaniem mediatorów jest doprowadzenie do ugody między obydwoma stronami; w procesie tym pełnią oni rolę pośredników.

Poza tym można skorzystać z tzw. usług doradztwa w zakresie relacji małżeńskich, rodzinnych i interpersonalnych, które obejmują wsparcie wykwalifikowanych psychologów i pracowników opieki społecznej. W Republice Czeskiej istnieje również wiele organizacji nienastawionych na zysk, z którymi można skontaktować się w tych sprawach.

Ponadto w kwestiach związanych z władzą rodzicielską rodzice mogą zwracać się do instytucji ochrony socjalnej dzieci.

7. Jeżeli rodzice wstąpią na drogę sądową, o jakich kwestiach dotyczących dziecka może zadecydować sąd?

Ogólnie można stwierdzić, że sąd orzeka w następujących kwestiach dotyczących opieki nad dzieckiem:

  1. środki wychowawcze,
  2. przysposobienie,
  3. wyznaczanie opiekuna prawnego i kuratora,
  4. środki utrzymania.

Najczęstszą kwestią rozpatrywaną przez sąd jest wyznaczenie osoby, której powierza się wychowanie dziecka. Kwestię tę rozstrzyga się najczęściej w przypadku rozwodu rodziców. Opiekę nad dzieckiem powierza się często jednemu z rodziców. Sąd ma na uwadze przede wszystkim interes dziecka, uwzględniając jego osobowość, zdolność rodziców do jego wychowania oraz inne odpowiednie czynniki. Jeżeli oboje rodziców jest w stanie opiekować się dzieckiem i są oni zainteresowani jego wychowaniem, sąd może powierzyć dziecko opiece obojga rodziców jednocześnie lub naprzemiennie, w przypadku gdy takie rozwiązanie leży w interesie dziecka i lepiej gwarantuje spełnienie jego potrzeb. Sąd ma również prawo do orzekania o stopniu, w jakim każde z rodziców łoży na utrzymanie dziecka. Przy wyznaczaniu wysokości alimentów należy uwzględnić majątek, zdolności i możliwości rodziców, uzasadnione potrzeby dziecka oraz stopień, w jakim każde z rodziców będzie osobiście sprawować opiekę nad dzieckiem.

Do góryDo góry

Sąd może również orzekać, bez otrzymania stosownego wniosku, w kwestiach regulacji wychowania dziecka oraz alimentów, pod warunkiem że rozstrzygnięcie dotyczy dziecka małoletniego. Oprócz wyżej wymienionych kwestii sąd może wydać orzeczenie regulujące kontakty dziecka z rodzicami (mogą one zostać ograniczone lub zabronione, jeżeli leży to w interesie dziecka), dziadkami lub rodzeństwem.

8. Czy powierzenie przez sąd opieki nad dzieckiem tylko jednemu z rodziców oznacza, że może on podejmować wszelkie decyzje względem dziecka bez potrzeby uprzedniego konsultowania ich z drugim rodzicem?

Wychowanie dziecka i opieka nad nim stanowią tylko jedno z częściowych praw i obowiązków związanych z władzą rodzicielską. Jeżeli rodzicowi, któremu nie zostało powierzone wychowanie dziecka, nie odebrano władzy rodzicielskiej nad dzieckiem lub w pewien sposób jej nie ograniczono, rodzic ten ma nadal prawo do podejmowania decyzji w istotnych kwestiach dotyczących dziecka.

9. Co w praktyce oznacza decyzja sądu o przydzieleniu rodzicom prawa do wspólnego sprawowania opieki nad dzieckiem?

W związku z postępowaniem rozwodowym Ustawa o rodzinie zawiera rozróżnienie między powierzeniem sprawowania pieczy nad dzieckiem rodzicom wspólnie lub naprzemiennie, z uwzględnieniem dobra dziecka oraz najlepszego zagwarantowania spełnienia jego potrzeb. Orzeczenie takie może zostać wydane, jeżeli rodzice są w stanie wzajemnie się kontaktować i współpracować w zakresie wychowania dziecka.

Wspólna opieka rodzicielska

Do góryDo góry

Sąd orzeka o powierzeniu rodzicom sprawowanie wspólnej opieki nad dzieckiem, jeżeli mieszkają oni razem i oboje opłacają część swoich zobowiązań oraz jeśli spełnione są inne warunki. W praktyce wspólna piecza może mieć formę, w której jeden rodzic zabezpiecza potrzeby edukacyjne dziecka, a drugi uprawianie dyscyplin sportowych, bądź jeden rodzic dopilnowuje kursów językowych dziecka, a drugi zajęć nadobowiązkowych. W takim przypadku na obojgu rodzicach ciąży obowiązek zapewnienia opieki medycznej i spełniania potrzeb materialnych dziecka, np. gotowanie, sprzątanie, troska o ubiór.

Naprzemienna opieka rodzicielska

Sprawowanie opieki naprzemiennie oznacza, że dziecko powierza się najpierw opiece jednego, a następnie drugiego rodzica przez ściśle określony czas. Sąd jednocześnie określa prawa i obowiązki rodziców podczas tych naprzemiennych okresów. Zmiana opieki między rodzicami najczęściej ma miejsce co miesiąc. W przypadku sprawowania naprzemiennie opieki nad dzieckiem bardzo ważne jest, aby rodzice mieszkali niedaleko od siebie, zwłaszcza ze względu na konieczność uczęszczania dziecka do szkoły.

10. Do jakiego sądu należy kierować wnioski o przyznanie władzy rodzicielskiej? Jakich formalności należy dopełnić i jakie dokumenty należy załączyć do wniosku?

Z wszelkimi wnioskami dotyczącymi władzy rodzicielskiej należy zwracać się do sądu okręgowego (a w Brnie do sądu miejskiego) właściwego dla okręgu, w którym dziecko posiada miejsce stałego pobytu. Sąd może również orzekać w kwestiach dotyczących opieki nad małoletnim bez uprzedniego wniesienia stosownego wniosku.

Do góryDo góry

Stosowane formalności i załączniki do wniosku zależą od określonego rodzaju wniosku. Z zasady należy wyraźnie określić osobę składającą wniosek, dziecko oraz pozwanego. Następnie należy wyszczególnić roszczenie, podać powód roszczenia i proponowane dowody potwierdzające jego zasadność. Wniosek musi zawierać wszystkie ważne dokumenty dotyczące tych spraw, np. świadectwo urodzenia, świadectwo ślubu, poprzednie orzeczenie sądu w sprawie dotyczącej dziecka. Wniosek należy składać w niezbędnej liczbie kopii, po jednej dla każdej ze stron oraz jednej dla sądu.

Jeżeli wniosek nie spełnia przewidzianych formalności lub brakuje jakiegokolwiek załącznika, sąd zwraca się do występującego z roszczeniem o stosowne uzupełnienie.

11. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach? Czy istnieje procedura nadzwyczajna?

Sąd może wszcząć postępowanie w sprawie opieki nad małoletnim bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku, ale można oczywiście złożyć wniosek o wszczęcie takiego postępowania.

Przed wydaniem ostatecznego orzeczenia sąd może nałożyć na pozwanego obowiązek alimentacyjny lub powierzyć pieczę nad dzieckiem drugiemu rodzicowi bądź osobie wyznaczonej przez sąd na mocy postanowienia wstępnego.

Kodeks postępowania cywilnego szczegółowo określa specjalne postępowanie w przypadku gdy małoletni znajduje się bez opieki lub gdy jego życie bądź zasady właściwego rozwoju są zagrożone lub zostały naruszone. W takim przypadku po otrzymaniu sugestii od właściwego organu ochrony socjalnej dzieci sąd wydaje postanowienie wstępne o umieszczeniu dziecka pod opieką osoby podanej w tym postanowieniu. Decyzja w sprawie wniosku o wydanie postanowienia wstępnego musi zostać wydana bezzwłocznie lub najpóźniej w ciągu 24 godzin od złożenia wniosku. Postanowienie wstępne pozostaje w mocy przez okres trzech miesięcy od chwili jego wykonalności; w przypadku wszczęcia postępowania dotyczącego danej sprawy przed upływem tego okresu postanowienie wstępne pozostaje w mocy do chwili wykonalności postanowienia w sprawie postępowania. Po wydaniu postanowienia zostaje ono natychmiast wykonane, przy czym sąd współpracuje z odpowiednimi organami w celu powierzenia małoletniego opiece wyznaczonej osoby; jeżeli dziecko w danej chwili przebywa u innej osoby, jest jej ono odbierane.

Do góryDo góry

12. Czy istnieje możliwość uzyskania pomocy prawnej w zakresie pokrycia kosztów procedury?

Zgodnie z Ustawą o opłatach sądowych postępowania dotyczące kwestii ustanowienia nad małoletnim kurateli lub opieki prawnej są pozbawione opłat sądowych. W związku z tym od osoby występującej z roszczeniem nie wymaga się opłat sądowych przy wnoszeniu wniosku w sprawie władzy rodzicielskiej.

Inną kwestią jest jednak odszkodowanie za koszty związane z wynajęciem adwokata. W takim przypadku sąd może postanowić o zapewnieniu bezpłatnej pomocy prawnej zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego. Bezpłatną pomoc prawną udziela się, jeżeli jest to uzasadnione sytuacją danej osoby, tzn. gdy dana osoba nie jest w stanie opłacić kosztów wynajęcia adwokata. W praktyce oznacza to niekorzystną sytuację majątkową lub społeczną osoby objętej postępowaniem. Niekorzystną sytuację majątkową lub społeczną określa się na podstawie warunków zasadniczo przewidzianych przy zwolnieniu z opłat sądowych (bezrobocie, renta inwalidzka, urlop ojcowski lub macierzyński), jednak zawsze należy uwzględnić szczególne okoliczności danej sprawy.

Ponadto, z zastrzeżeniem spełnienia zasadniczych wymogów zawartych w Ustawie o adwokaturze, można wystąpić do Izby Adwokackiej o wyznaczenie darmowego adwokata.

13. Czy istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji o władzy rodzicielskiej?

Tak, możliwe jest wniesienie odwołania od decyzji sądu w sprawie władzy rodzicielskiej. Właściwymi sądami pierwszej instancji do rozpatrywania postępowań w sprawie władzy rodzicielskiej są sądy okręgowe, w związku z czym odwołania rozpatrują sądy rejonowe (a w Pradze sąd miejski). Wnoszenie apelacji od decyzji sądu jest możliwe w terminie 15 dni od otrzymania pisemnej kopii decyzji, od której wnoszone jest odwołanie. Jeżeli wydano decyzję zmieniającą wcześniejsze orzeczenie, nowy początek biegu terminu odwołania przypada w momencie uzyskania mocy prawnej przez decyzję zmieniającą. Odwołanie uważa się za złożone w terminie, jeżeli złożono je po upływie 15-dniowego terminu ze względu na niewłaściwe wytyczne sądu.

Do góryDo góry

Ponadto należy podkreślić, że decyzja może być wstępnie wykonalna, tzn. może zostać wykonana, pomimo iż nie jest prawnie wiążąca z uwagi na wniesione odwołanie.

14. W niektórych sytuacjach może okazać się konieczne złożenie do sądu lub innej instytucji wniosku o wykonanie decyzji o władzy rodzicielskiej. Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach?

W Republice Czeskiej konieczne jest wniesienie do sądu wniosku o wykonanie decyzji o władzy rodzicielskiej; procedurę wykonania decyzji reguluje Kodeks postępowania cywilnego.

W takim przypadku wniosek o wykonanie decyzji należy wnieść do sądu okręgowego właściwego dla okręgu będącym miejscem stałego pobytu małoletniego.

Wniosek taki musi zawierać wszystkie odpowiednie informacje (określenie strony zobowiązanej, strony upoważnionej, określenie zakresu i treści zobowiązania, określenie terminu wykonania tego zobowiązania oraz podanie tzw. orzeczenia w sprawie tytułu egzekucyjnego, które ma zostać wykonane), musi zawierać kopię tego orzeczenia (lub zatwierdzonego przez sąd porozumienia w sprawie wychowania małoletniego lub regulacji kontaktów z małoletnim), wraz z potwierdzeniem jego wykonalności. Przed nakazaniem wykonania decyzji sąd wzywa stronę odmawiającą podporządkowania się decyzji sądu lub niewypełniającą warunków porozumienia w sprawie wychowania małoletniego lub porozumienia regulującego kontakt z małoletnim do podporządkowania się decyzji sądu lub porozumienia zatwierdzonego przez sąd. Wzywając daną stronę, sąd zwróci uwagę tej strony na konsekwencje niewypełniania obowiązków podanych w orzeczeniu lub porozumieniu. W szczególnych okolicznościach sąd może nakazać wykonanie orzeczenia lub porozumienia poprzez odebranie dziecka, nawet bez uprzedniego wezwania. Na tym etapie postępowania sąd może również wezwać do włączenia się właściwy organ ochrony socjalnej dzieci. Jeżeli wezwanie do podporządkowania się okaże się bezskuteczne, sąd nakłada karę grzywny na stronę, która nie wykonała dobrowolnie orzeczenia lub zatwierdzonego przez sąd postanowienia w sprawie władzy rodzicielskiej; grzywna może być zasądzana wielokrotnie, przy czym pojedyncza kara nie może przekraczać kwoty 50 000 CZK. Ponadto sąd może nakazać odebranie dziecka stronie, u której zgodnie z orzeczeniem lub porozumieniem dziecko nie powinno przebywać, oraz oddać dziecko pod pieczę strony, której zgodnie z decyzją lub porozumieniem powierzono wychowanie dziecka lub której dziecko należy oddać, lub stronie, której zgodnie z orzeczeniem lub porozumieniem przyznano prawo do kontaktów z dzieckiem.

Do góryDo góry

15. Co należy zrobić, aby Republika Czeska uznała orzeczenie o władzy rodzicielskiej wydane przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach?

Wydane w różnych krajach decyzje sądów w sprawie władzy rodzicielskiej stają się wiążące na terenie Republiki Czeskiej zgodnie z Ustawą o międzynarodowym prawie prywatnym i procesowym, pod warunkiem że stają się one prawomocne po potwierdzeniu przez właściwy organ innego państwa oraz że zostały uznane przez organy czeskie, z zastrzeżeniem wyjątków szczegółowo określonych w treści ustawy. Po spełnieniu tych warunków procedura jest analogiczna do wykonania decyzji wydanej przez sąd w Republice Czeskiej – patrz odpowiedź na poprzednie pytanie. Organ czeski uznaje wszelkie takie decyzje organów innych państw po sprawdzeniu spełniania warunków uznania tych decyzji; uznaje zatem daną decyzję bez wydawania specjalnego orzeczenia, a decyzja taka jest traktowana tak, jak decyzja wydana przez organ w Republice Czeskiej.

Regulujące tę kwestię konwencje międzynarodowe, które obowiązują w Republice Czeskiej, muszą być przestrzegane i mają pierwszeństwo nad prawem krajowym.

16. Do jakiego sądu należy zwrócić się w celu zakwestionowania uznania orzeczenia o władzy rodzicielskiej wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego? Jaka procedura ma zastosowanie w takich sprawach?

Jak już wspomniano powyżej, uznanie decyzji w sprawie władzy rodzicielskiej wydanych przez organy innych państw nie wymaga wydania przez organ czeski specjalnego odniesienia się do danej decyzji. Uznanie decyzji organu innego państwa nie jest poprzedzone żadną specjalną procedurą uznania. Ustawa o międzynarodowym prawie prywatnym i procesowym stanowi, że decyzja organu innego państwa nie może zostać uznana lub wykonana, jeżeli mogłoby to naruszyć porządek publiczny w Republice Czeskiej. W takim przypadku należy złożyć wniosek w tej sprawie do właściwego sądu (patrz wyżej – pytanie nr 10 i 14).

Do góryDo góry

17. Jakie przepisy prawa stosuje sąd w postępowaniu w sprawie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy dziecko lub strony nie mieszkają w Republice Czeskiej, lub są oni obywatelami różnych państw?

Ustawa o międzynarodowym prawie prywatnym i procesowym stanowi, że stosunki między rodzicami a dzieckiem, włącznie z jego wychowaniem i utrzymaniem, reguluje prawo kraju, którego dane dziecko jest obywatelem. Jeżeli dziecko mieszka na terytorium Republiki Czeskiej, stosunki te mogą zostać ocenione w świetle prawa czeskiego, jeżeli przemawia za tym dobro dziecka.

Ustawa dalej stanowi, że sądy czeskie mają jurysdykcję we wszystkich kwestiach związanych z wychowaniem i utrzymaniem małoletnich oraz wszystkich kwestiach powiązanych, pod warunkiem że małoletni są obywatelami czeskimi, nawet jeżeli ich miejsce stałego pobytu jest za granicą. Czeski organ konsularny może również sprawować pieczę nad małoletnimi obywatelami czeskimi mieszkającymi za granicą i nie posiadającymi opieki rodzicielskiej. Sprawowanie pieczy jest ograniczone do zakresu jurysdykcji sądu, pod warunkiem że państwo, w którym mieszka dziecko, uznaje taką jurysdykcję. W kwestiach związanych z małoletnimi obywatelami innych państw, których miejsce stałego pobytu znajduje się na terytorium Republiki Czeskiej, sądy czeskie stosują jedynie środki niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa osobie i majątkowi małoletniego, a następnie informują o tych środkach organy kraju ojczystego małoletniego. Jeżeli w rozsądnym terminie organ z kraju ojczystego małoletniego nie zmieni sytuacji małoletniego, zrobi to sąd czeski. W przypadku unieważnienia małżeństwa rodziców małoletniego mieszkającego na terytorium Republiki Czeskiej sąd ureguluje prawa i obowiązki rodziców wobec małoletniego w okresie po rozwodzie, pod warunkiem że małoletni pozostaje na terytorium Republiki Czeskiej, a kraj ojczysty małoletniego nie wprowadzi innych środków.

Do góryDo góry

Należy jednak podkreślić, że w takim przypadku stosuje się jedynie przepisy Ustawy o międzynarodowym prawie prywatnym i procesowym, po warunkiem że nie są one sprzeczne z międzynarodowymi układami obowiązującymi w Republice Czeskiej. W dniu 4 marca 1999 r. Republika Czeska podpisała Konwencję haską o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie władzy rodzicielskiej i środków ochrony dzieci. Konwencja określa, że sąd lub organy administracyjne umawiającego się państwa, w którym dziecko posiada zwyczajowe miejsce zamieszkania, mają prawo wprowadzić środki ochrony osoby lub własności dziecka. Ma to zastosowanie z zastrzeżeniem art. 7, który przewiduje zmianę zwyczajowego miejsca zamieszkania dziecka z jednego do innego umawiającego się państwa, co oznacza, że jurysdykcję przejmują organy państwa stanowiącego nowe zwyczajowe miejsce zamieszkania dziecka. Podczas sprawowania jurysdykcji w zakresie ochrony osoby i własności dziecka organy umawiających się państw stosują się do swojego prawa krajowego. Jednakże, jeśli wymaga tego ochrona osoby lub własności dziecka, mogą one w drodze wyjątku zastosować lub uwzględnić prawo innego kraju, z którym dana sytuacja wiąże się w sposób fundamentalny. Jeżeli następuje zmiana zwyczajowego miejsca zamieszkania dziecka i ma ono zamieszkać w innym umawiającym się państwie, warunki stosowania środków przyjętych w kraju będącym pierwotnie zwyczajowym miejscem zamieszkania dziecka zaczynają podlegać prawu nowego kraju od chwili zmiany miejsca pobytu. Przyznanie lub unieważnienie prawnej władzy rodzicielskiej (bez interwencji sądu lub organu administracji) podlega prawu państwa miejsca stałego pobytu dziecka. Przyznanie lub zniesienie władzy rodzicielskiej przez porozumienie lub jednostronną czynność (bez interwencji organu sądowego lub administracyjnego) jest regulowane przez prawo państwa miejsca stałego pobytu dziecka w momencie gdy porozumienie lub jednostronna czynność staje się skuteczna. Władza rodzicielska, która istnieje na mocy prawa kraju miejsca stałego pobytu dziecka istnieje po zmianie tego miejsca stałego pobytu na inny kraj. Jeżeli zmienia się miejsce stałego pobytu dziecka, przyznanie władzy rodzicielskiej z mocy prawa osobie, która do tej pory nie posiadała takiej władzy, jest regulowane przez prawo kraju nowego miejsca stałego pobytu. Sprawowanie władzy rodzicielskiej jest regulowane przez prawo kraju miejsca stałego pobytu dziecka. Jeżeli zmienia się miejsce stałego pobytu dziecka, kwestia ta jest regulowana przez prawo kraju nowego miejsca stałego pobytu.

Ponadto obowiązuje Konwencja z dnia 2 października 1973 r. o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych oraz Europejska Konwencja z dnia 20 maja 1980 r. o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem.

Dalsze informacje

Linki:

Sądy w Republice Czeskiej ceština - English

Europejska Sieć Sądownicza w sprawach cywilnych i handlowych – arkusze informacyjne dotyczące władzy rodzicielskiej

Usługi doradztwa w zakresie relacji małżeńskich, rodzinnych i interpersonalnych English

« Władza rodzicielska - Informacje ogólne | Czechy - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 06-11-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania