Europese Commissie > EJN > Organisatie van de rechtspraak > Italië

Laatste aanpassing: 05-07-2006
Printversie Voeg toe aan favorieten

Organisatie van de rechtspraak - Italië

 gewone rechtspraak

{

- civiele rechtspraak

- strafrechtspraak

 bijzondere rechtspraak

{

- administratieve rechtspraak

- rekenkamer

- militaire rechtspraak

- constitutioneel hof



 

INHOUDSOPGAVE

1. Gewone rechtspraak 1.
2. Bijzondere rechtspraak 2.
3. Civiele rechtspraak 3.
4. Gespecialiseerde rechterlijke instellingen 4.

 

1. Gewone rechtspraak

De gewone rechtspraak (civiel- en strafrecht) wordt uitgeoefend door “gewone” magistraten, die zo worden genoemd omdat zij deel uitmaken van de rechterlijke organisatie en zijn onderworpen aan de regels van die organisatie. De civiele en strafrechters vormen samen met de officieren van justitie de gewone magistratuur.

De grondwet garandeert dat de gewone magistratuur onafhankelijk is van de andere staatsmachten bij de uitlegging van de wet en de vaststelling van de feiten.

De werving voor de magistratuur gebeurt door middel van een openbaar vergelijkend onderzoek, dat uit verschillende proeven bestaan. Aan de benoeming gaat een stageperiode vooraf. De magistraten onderscheiden zich alleen door hun uiteenlopende functies van elkaar; zij kunnen uitsluitend op eigen verzoek worden overgeplaatst. Afgezien van de bevoegdheden van de diensthoofden op het gebied van organisatie en toezicht kent de magistratuur dus geen hiërarchische structuur.

De Hoge Raad voor de Magistratuur italiano is de autonome organisatie van de magistratuur die toeziet op de onafhankelijkheid van de magistraten, de belangrijkste activiteiten voor de uitoefening van de rechtspraak organiseert en disciplinaire maatregelen tegen leden van de magistratuur neemt. De raad bestaat uit de president van de republiek als voorzitter (gewoonlijk wordt hij bijgestaan door een uit de leden gekozen vice-voorzitter), de eerste president en de advocaat-generaal van het Hof van Cassatie, en uit nog 24 leden die voor eenderde door het parlement en voor tweederde door de magistratuur worden gekozen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Het ministerie van Justitie italiano is verantwoordelijk voor de organisatie en het functioneren van de diensten. Voor de uitoefening van zijn administratieve taken beschikt de minister over een centrale organisatie in Rome en over regionale kantoren die ondersteunende functies voor de uitoefening van de rechtspraak vervullen.

Referentieteksten:

  • Italiaanse grondwet;
  • R.D. 1941/12 betreffende de rechterlijke organisatie;
  • Wet nr. 1958/195 betreffende de Hoge Raad voor de Magistratuur.

2. Bijzondere rechtspraak

Naast de gewone rechtspraak bestaat er bijzondere rechtspraak.

De grondwet verbiedt de invoering van nieuwe buitengewone of bijzondere rechtspraak, maar voorziet zelf in de volgende categorieën van bijzondere rechters:

  • administratieve rechters,
  • Rekenkamer,
  • militaire rechters,
  • Constitutioneel Hof (Corte Costituzionale italiano - toetst de wetten aan de grondwet, en beslist bij bevoegdheidsgeschillen en bij beschuldigingen tegen de president van de republiek).

In het kader van de administratieve rechtspraak wordt de rechtmatigheid van rechtshandelingen van de overheid getoetst en kunnen deze worden vernietigd. Deze rechtspraak geschiedt in eerste aanleg door regionale administratieve gerechten en in tweede aanleg door de Raad van State (Consiglio di Stato) en door de Raad voor administratieve rechtspraak van de regio Sicilië (Consiglio di giustizia amministrativa della Regione Sicilia). De administratieve rechters zijn geen gewone magistraten en hebben een eigen orgaan voor zelfbestuur. 

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De bevoegdheid van de administratieve rechter is de regel beperkt tot zaken waarin een beroep wordt gedaan op een subjectieve positie (gerechtvaardigde belangen), behalve bij exclusieve rechtspraak, waarbij de administratieve rechter ook over subjectieve rechten oordeelt. Bij een positief of negatief competentiegeschil tussen bijzondere gerechten onderling of tussen bijzondere en gewone gerechten beslist het Hof van Cassatie in voltallige zitting verenigd.

3. Civiele rechtspraak

De civiele rechtspraak heeft tot doel, de toepassing van het recht te garanderen in geschillen tussen partijen (contentieuze rechtspraak) of in gevallen waarin de rechter op grond van de wet een taak heeft om de belangen van de betrokkenen, bepaalde personen of de gemeenschap te beschermen (vrijwillige rechtspraak).

Alle kwesties die onder het civielrecht met inbegrip van familie- en consumentenrecht, handelsrecht en arbeidsrecht vallen, worden in de civiele rechtspraak behandeld.

De civiele rechtspraak gebeurt door de gewone magistratuur, die zich met rechtspraak en onderzoek bezighoudt.

De rechtsprekende organen worden verdeeld in enkelvoudige (alleen rechtsprekende rechter) en meervoudige kamers (collegiale rechtspraak). In het huidige systeem is de rechter in eerste aanleg een alleen rechtsprekende rechter, afgezien van enkele expliciet omschreven gevallen waarin de wet een meervoudige kamer voorschrijft. Het hof van beroep, het Hof van Cassatie, de gewone rechtbank (in de bij wet bepaalde gevallen) en de jeugdrechtbank bestaan uit meervoudige kamers.

In het civiele recht heeft het openbaar ministerie een heel bijzondere functie.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Het openbaar ministerie, dat uit magistraten bestaat, ziet toe op naleving van de wet, een stipte en volgens de regels uitgevoerde rechtspraak, bescherming van de rechten van de staat, rechtspersonen en handelingsonbekwamen. Het openbaar ministerie gaat over tot een civielrechtelijke procedure in door de wet voorgeschreven gevallen (bijvoorbeeld betwisting van een huwelijk, onbekwaamverklaring, faillissement, nietigheid van een octrooi of een handelsmerk) of het moet bij de beoordeling betrokken worden (bijvoorbeeld in huwelijkszaken, met name bij echtscheiding of scheiding van tafel en bed, en in zaken die de staat of de handelsbekwaamheid van personen betreffen). Bovendien mag het openbaar ministerie interveniëren in elke zaak waarin het een openbaar belang ziet.

Rechtsprekende organen - De volgende organen spreken recht in civielrechtelijke zaken:

  • vrederechter,
  • rechtbank,
  • jeugdrechtbank,
  • hof van beroep en
  • Hof van Cassatie.

De uitspraken van de rechter in eerste aanleg zijn in beginsel bij voorraad uitvoerbaar, maar zij kunnen door de rechter in hoger beroep worden geschorst.

Organigram civiele rechtspraak in Italië PDF File (PDF File 61 KB)

3.1. Vrederechter

De vrederechter is een honorair magistraat, dus geen beroepsrechter. Hij wordt benoemd door de Hoge Raad voor de Magistratuur en moet aan bepaalde eisen voldoen (waaronder een voltooide rechtenstudie); de ambtstermijn bedraagt vier jaar en kan slechts één keer worden verlengd.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Het is een alleen rechtsprekende rechter. In Italië zijn ongeveer 4700 vrederechters werkzaam in 848 standplaatsen, verspreid over het hele nationale grondgebied (gegevens van januari 2003). De vrederechter ontvangt een vergoeding op basis van de daadwerkelijk verrichte werkzaamheden.

Bevoegdheid

De vrederechter is bevoegd voor geschillen over roerende zaken voorzover de vordering maximaal € 2582,28 bedraagt en voor schadevergoedingszaken in verband met verkeersschade met voertuigen en vaartuigen tot een bedrag van € 15 493,71. Bij bepaalde geschillen die uitdrukkelijk bij wet zijn vastgesteld, is zijn bevoegdheid niet beperkt tot geschillen met een maximale geldwaarde: dit betreft met name geschillen over het gebruik van voorzieningen in huizen in mede-eigendom. De territoriale bevoegdheid wordt bepaald door de algemene regels van het burgerlijk procesrecht.

Bij een bedrag van maximaal € 516,46 mogen de partijen zichzelf vertegenwoordigen; in alle andere gevallen is vertegenwoordiging door een advocaat verplicht, tenzij de vrederechter de partijen op grond van zijn inschatting van de aard en omvang van de zaak toestaat om zelf op te treden.

Alle informatie over de advocaten die de professie rechtmatig uitoefenen en over de stagiaires die binnen wettelijk vastgestelde grenzen mogen optreden, is verkrijgbaar bij de Raden van de orde van advocaten die aan de gerechten verbonden zijn.

De procedure is vereenvoudigd: zij is vrijwel geheel mondeling en gericht op verzoening, wat een voor de hand liggende oplossing voor dit soort geschillen met een gering economisch belang is.

De vrederechter wijst vonnis overeenkomstig de wet. In zaken met een waarde van niet meer dan € 1 032,91 beslist hij naar billijkheid. Hij beslist eveneens naar billijkheid in de bij wet bepaalde gevallen en – voorzover de mogelijkheid daartoe bestaat – op unaniem verzoek van de partijen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Rechtsmiddelen

Tegen de vonnissen staat beroep bij de rechtbank (tribunale) open. Bij beslissingen naar billijkheid en bij niet voor beroep vatbare vonnissen (bijvoorbeeld administratieve sancties) is alleen cassatie mogelijk.

3.2 Gewone rechtbank

In de rechtbank hebben beroepsrechters zitting, die hetzij als alleen rechtsprekende rechter, hetzij – in uitdrukkelijk bij wet bepaalde gevallen – in een meervoudige kamer (drie rechters) rechtspreken. In een gewone rechtbank kunnen echter ook honoraire rechters worden benoemd. Het is een gerecht in eerste aanleg, dat echter ook beroepszaken behandelt bij vonnissen van de vrederechter, behalve bij beslissingen naar billijkheid of niet voor beroep vatbare vonnissen.

De rechtbanken zijn gevestigd in elke provinciehoofdstad (met uitzondering van Caserta), maar in veel gemeenten in de provincies zijn er afdelingen met een beperkte territoriale bevoegdheid (Ministerie van justitie italiano).

Bevoegdheid

De rechtbank is bevoegd voor geschillen die niet uitdrukkelijk onder de bevoegdheid van een andere instantie vallen; de territoriale bevoegdheid wordt geregeld in het wetboek van rechtsvordering. De partijen moeten zich door een erkende advocaat laten bijstaan.

Hoger beroep

Tegen vonnissen van de gewone rechtbank staat beroep open bij het hof van beroep van het district waar het gerecht is gevestigd. In sommige bij wet bepaalde gevallen staat beroep tegen het vonnis van de gewone rechtbank slechts open bij het Hof van Cassatie (bijvoorbeeld betwistingen van bepaalde tenuitvoerleggingshandelingen of van administratieve sancties). In uitzonderlijke, bij wet bepaalde gevallen en onder bij wet geregelde voorwaarden is bij dezelfde rechtbank een herzieningsprocedure mogelijk.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

3.3 Hof van beroep

Het hof van beroep is de beroepsinstantie voor vonnissen in eerste aanleg van de rechtbank. Het hof is gevestigd in de hoofdstad van elk rechtsdistrict en is verdeeld in afdelingen. Het kent alleen meervoudige kamers met drie leden. Bij beslissingen over minderjarigen, pachtcontracten en openbare wateren wordt de kamer aangevuld met deskundigen.

Bevoegdheid

Het hof van beroep:

  1. oordeelt in beroepszaken tegen vonnissen in eerste aanleg van de rechtbanken;
  2. beslist achter gesloten deuren in door het wetboek van burgerlijke rechtsvordering bepaalde gevallen;
  3. treedt in bepaalde bij wet vastgestelde zaken op als rechter in eerste en enige aanleg, cassatie buiten beschouwing gelaten. Het hof van beroep is bijvoorbeeld bevoegd bij bezwaarschriften tegen taxaties bij onteigeningsprocedures, bij besluiten tot erkenning van beslissingen op het gebied van civiel- en handelsrecht en op het gebied van het huwelijksrecht en de ouderlijke bevoegdheden in de zin van de verordeningen van Brussel I en II.

Het hoger beroep is een rechtsmiddel waarmee een partij kan verzoeken om gehele of gedeeltelijke herziening van een beslissing van de rechter in eerste aanleg die hij onjuist acht. Tegen alle beslissingen in eerste aanleg is beroep mogelijk, tenzij dit uitdrukkelijk bij wet is uitgesloten. Ook kunnen de partijen op voorhand afspreken om van hoger beroep af te zien en rechtstreeks in cassatie te gaan.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Rechtsmiddelen

Tegen de arresten van het hof van beroep staat beroep in cassatie open. In bepaalde gevallen kan onder bij wet bepaalde voorwaarden tegen het arrest in hoger beroep een herzieningsprocedure worden ingesteld.

3.4 Hof van Cassatie

Dit is de hoogste rechterlijke instantie. Het Hof ziet toe op de nauwgezette naleving en eenvormige uitlegging (“nomofilachia”) van de wet, en beslist in bevoegdheids‑ en toewijzingsgeschillen. Het Hof beoordeelt de rechtmatigheid; dit wil zeggen dat het uitsluitend nagaat of de rechter de wet op de juiste wijze heeft toegepast.

Het Hof is een collegiaal orgaan; het is verdeeld in kamers die elk uit een eerste president, een kamerpresident en raadsheren bestaat. In de meeste zaken wordt recht gesproken door een enkele kamer, die uit vijf leden bestaat. In zaken die bevoegdheid of toewijzing betreffen en bij bijzonder belangrijke zaken beslist het Hof in voltallige zitting met negen leden onder voorzitterschap van de eerste president.

Het openbaar ministerie is bij alle zaken betrokken om het belang te onderstrepen dat de wetgever aan de beoordeling van de wetmatigheid toekent.

Het Hof zetelt in Rome en is bevoegd voor het hele grondgebied van de republiek.

Beroep in cassatie kan tegen rechterlijke beslissingen in tweede aanleg en in eerste en enige aanleg worden ingesteld.

De talrijke arresten in zaken in eerste en enige aanleg betreffen voornamelijk de volgende drie gebieden:

  1. beslissingen naar billijkheid van de vrederechter;
  2. beslissingen over betwistingen van tenuitvoerleggingshandelingen;
  3. beslissingen over betwistingen van administratieve sancties door een bestuursorgaan.

Het beroep in cassatie kan slechts worden ingeleid om bij wet vastgestelde redenen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Indien het Hof van Cassatie het beroep toewijst, vernietigt het de bestreden beslissing en kan het de zaak eventueel terugverwijzen naar de feitenrechter voor een nieuwe beoordeling. In dat geval is de desbetreffende rechter aan de in het arrest van het Hof weergegeven rechtsopvatting gebonden.

Doorgaans zijn andere rechters bij de beslissing over soortgelijke gevallen niet aan de arresten van het Hof van Cassatie gebonden. Bij zijn beslissing over het cassatieberoep legt het Hof echter de gewenste uitlegging vast, die als leidraad en voorbeeld voor alle andere rechters moet dienen.

Rechtsmiddelen

Tegen de arresten van het Hof van Cassatie is alleen bij een feitelijke vergissing een herziening mogelijk. Deze moet overeenkomstig de wet worden aangevraagd bij het Hof zelf, dat hierover achter gesloten deuren beslist.

4. Gespecialiseerde rechterlijke instellingen

De grondwet verbiedt de benoeming van nieuwe buitengewone of gespecialiseerde rechters, maar staat in het kader van de gewone rechtspraak de oprichting van gespecialiseerde instellingen toe, waarin gewone magistraten en deskundigen van buiten de rechterlijke macht zitting hebben.

Jeugdrechtbank

Aan elk hof van beroep is een jeugdrechtbank verbonden. Deze is bevoegd voor het hele district. Het is een zelfstandig en gespecialiseerd orgaan dat fungeert als rechter van eerste aanleg voor alle civiel-, administratief- en strafrechtelijke zaken met minderjarigen tot achttien jaar die in het district van het hof van beroep wonen. Het college bestaat uit vier leden, namelijk twee beroepsrechters en twee terzake deskundige burgers, een man en vrouw. De jeugdrechtbank is met name bevoegd voor zaken betreffende de ouderlijke macht, toestemming voor een huwelijk voor minderjarigen, adoptie, erkenning van buitenechtelijke kinderen en uitsluiting van een ouder van het beheer van het vermogen van een minderjarig kind. De jeugdrechtbank grijpt ook in om de opvoeding en opleiding te verzekeren van minderjarigen waarvan de familieleden of voogden hun plichten niet nakomen.

Bovenkant paginaBovenkant pagina

De jeugdrechtbank kent ook een afdeling van het openbaar ministerie, die ook in civielrechtelijke zaken bevoegd is.

Over hoger beroep tegen vonnissen van de jeugdrechtbank wordt beslist door een kamer van het hof van beroep, waarin twee rechters van de kamer worden vervangen door twee deskundigen, eveneens een man en een vrouw.

Gespecialiseerde landbouwsecties

Deze kamers hebben een zeer beperkte bevoegdheid bij geschillen over pachtovereenkomsten. Zij zijn verbonden aan de rechtbanken en hoven van beroep en nemen hun beslissingen met medewerking van deskundigen.

Regionale rechtbanken voor openbare wateren

Deze gerechten zijn slechts aan acht hoven van beroep verbonden. Zij bestaan uit drie leden, waarvan er één op grond van de wet bouwkundig ingenieur moet zijn. Deze rechtbanken zijn bevoegd voor kwesties in verband met de staatseigendom van wateren, het uitsluitend gebruik van openbare wateren, de bouw van waterwerken, onderaardse wateren en de kosten van consortia voor het gebruik van openbare wateren. Tegen de beslissing van een regionale rechtbank voor openbare wateren staat beroep open bij het gerecht van tweede aanleg voor openbare wateren (Tribunale superiore delle Acque pubbliche), dat bij het Hof van Cassatie zetelt.

Naar aanleiding van twee uitspraken van het Constitutionele Hof is er een ingrijpende hervorming gepland, waarbij deze rechtbanken worden afgeschaft en rechtszaken tot vaststelling van de rechten worden overgedragen aan de gewone rechtbanken (rechtbanken en hoven van beroep) en beroepszaken tegen bestuurlijke maatregelen op het gebied van waterbeheer aan de administratieve rechter (regionale administratieve rechtbanken en de Raad van State).

« Organisatie van de rechtspraak - Algemene informatie | Italië - Algemene informatie »

Bovenkant paginaBovenkant pagina

Laatste aanpassing: 05-07-2006

 
  • Gemeinscheftsrecht
  • Internationaal recht

  • België
  • Bulgarije
  • Tsjechië
  • Denemarken
  • Duitsland
  • Estland
  • Ierland
  • Griekenland
  • Spanje
  • Frankrijk
  • Italië
  • Cyprus
  • Letland
  • Litouwen
  • Luxemburg
  • Hongarije
  • Malta
  • Nederland
  • Oostenrijk
  • Polen
  • Portugal
  • Roemenië
  • Slovenië
  • Slowakije
  • Finland
  • Zweden
  • Verenigd Koninkrijk