Porządek prawny
Organizacja wymiaru sprawiedliwości
Zawody prawnicze
Pomoc sądowa
Właściwość sądu
Wszczynanie postępowania
Terminy proceduralne
Prawo właściwe
Doręczanie dokumentów
Przeprowadzanie dowodów
Zarządzenia tymczasowe i zabezpieczenie roszczeń
Wykonywanie orzeczeń
Postępowanie uproszczone i przyspieszone
Rozwód
Władza rodzicielska
Roszczenia alimentacyjne
Postępowanie upadłościowe
Alternatywne sposoby rozwiązywania sporów
Odszkodowania dla ofiar przestępstw
Automatyczne przetwarzanie
Obowiązek alimentacyjny to zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania (do których należą min. ubrania, pożywienie, mieszkanie, opał, leki), a w miarę potrzeby także środków wychowania (do których należy min. dbałość o rozwój fizyczny i umysłowy oraz stworzenie możliwości zdobycia wykształcenia i zapewnienie dostępu do dóbr kultury), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Alimenty są to świadczenia w gotówce lub naturze, a w stosunku do dzieci także osobiste starania o wychowanie oraz praca we wspólnym gospodarstwie domowym spełnianie w ramach realizacji obowiązku alienacyjnego.
Roszczenie o alimenty to przysługujące uprawnionemu prawo do żądania od osoby zobowiązanej wykonania ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.
Generalną zasadą jest, że obowiązek alimentacyjny wynika z różnorodnych powiązań rodzinnych. Ze względu na rodzaj powiązań rodzinnych prawo polskie wyróżnia następujące wypadki obowiązku alimentacyjnego:
Przesłanką obowiązku alimentacyjnego rodziców na rzecz dziecka jest jego niezdolność do samodzielnego utrzymania się. Więcej informacji podano w odpowiedzi do punktu 1.1.
Kwestię prawa właściwego regulują w Polsce: ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe, Konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych sporządzona w Hadze dnia 2 października 1973 r. oraz umowy dwustronne z Austrią, Bułgarią, Białorusią, Kubą, czechami, Słowacją, Estonią, Francją, Węgrami, Litwą, Łotwą, Północną Koreą, Rumunią, Rosją, Ukrainą oraz Wietnamem. (informacje o umowach dostępne są na stronie internetowej polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości www.ms.gov.pl)
O ile Konwencja lub uregulowania umów dwustronnych nie stanowią inaczej roszczenia alimentacyjne między krewnymi lub powinowatymi podlegają prawu ojczystemu osoby uprawnionej do alimentacji. Prawo polskie będzie więc miało zastosowanie w tych przypadkach, kiedy uprawnionym będzie obywatel polski.
Miejsce zamieszkania lub stałego pobytu stron nie wpływa na wybór prawa właściwego. Łącznikiem jest tu jedynie obywatelstwo uprawnionego. W pozostałym zakresie patrz odpowiedź do punktu 3.
Jeśli zaś chodzi o realizację tego prawa to możliwe jest:
dobrowolne wykonywanie obowiązku alimentacyjnego,
strony obowiązku alimentacyjnego mogą zawrzeć umowę dotyczącą tego obowiązku,
jeśli zobowiązany nie wykonuje ciążącego na nim obowiązku możliwe jest wystąpienie do sądu z roszczeniem o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych.
Pozew o zasądzenie alimentów mogą złożyć w imieniu uprawnionego:
pełnomocnik, którym poza adwokatem mogą być rodzice, małżonek, rodzeństwo, wstępni lub osoby pozostające z uprawnionym w stosunku przysposobienia,
przedstawiciel organu jednostki samorządu terytorialnego właściwego w zakresie pomocy społecznej [w świetle ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) przedstawicielami tymi są: kierownik gminnego ośrodka pomocy społecznej oraz kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie],
przedstawiciel organizacji społecznej, która ma na celu udzielanie pomocy rodzinie [wykaz takich organizacji określił w rozporządzeniu z dnia 10 listopada 2000 r. Minister Sprawiedliwości (Dz.U.z 2000 r., Nr 100, poz.1080)].
prokurator, jeśli przemawia za tym względy ochrony praworządności oraz interesu społecznego.
W imieniu małoletnich uprawnionych działają ich przedstawiciele ustawowi.
Nie jest możliwe, aby w imieniu uprawnionego działał jego bliski znajomy, jeśli nie jest on jednym z podmiotów wymienionych powyżej.
Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego sądem właściwym rzeczowo w sprawach o alimenty jest sąd rejonowy. Właściwość miejscową określa się natomiast według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów lub miejsca zamieszkania pozwanego.
Informacje o tym, który sąd będzie właściwy w konkretnej sprawie można uzyskać zarówno w kancelariach adwokackich oraz u podmiotów, o których mowa w punkcie 15, oraz w Atlasie sądowniczym zamieszczonym na stronie Komisji Europejskiej
W sprawach o alimenty nie istnieje przymus adwokacki. Strona może wybrać, czy będzie działał sama, czy też poprzez fachowego pełnomocnika.
Szczegółowe informacje dotyczące możliwości przyznania stronie uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych adwokata z urzędu znajdują się w punkcie 9.
Prawo polskie przewiduje zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strony dochodzącej roszczeń alimentacyjnych. Zwolnienie to jest całkowite, co oznacza że osoba, której zostało przyznane nie ponosi żądnych kosztów sądowych, obejmuje ono także postępowanie odwoławcze oraz egzekucyjne.
Ponadto strona korzystająca ze zwolnienia od kosztów sądowych może ubiegać się o przyznanie pomocy prawnej w postaci adwokata z urzędu. W przypadku uwzględnienia wniosku wynagrodzenie adwokata pokrywane jest przez przeciwnika strony, dla której adwokata ustanowiono, kiedy zaś osoba ta przegrywa proces, wówczas koszty adwokackie ponosi Skarb Państwa.
Uprawnienia obywateli Państw Członkowskich w powyższym zakresie uregulowane są w Ustawie o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych, prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Informacje na temat wspominanej ustawy zawarte są w informacji Polski na temat pomocy prawnej (Legal aid).
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy do zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego oraz usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. Potrzeby uprawnionego obejmują wszystko to, co jest niezbędne do jego utrzymania, nie tylko w sensie potrzeb materialnych, ale i niematerialnych (kulturalnych, duchowych), zaś potrzeby małoletnich obejmują także koszty wychowania. Jeśli zaś chodzi o możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego to bierze się pod uwagę nie dochód przez niego faktycznie uzyskiwany, lecz możliwy dla niego do osiągnięcia, jeśli wykorzystałby on w pełni swoje możliwości zarobkowe.
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Zmiany tej może żądać każda ze stron stosunku alimentacyjnego. W zależności od okoliczności faktycznych można domagać się uchylenia obowiązku alimentacyjnego, podwyższenia alimentów lub ich obniżenia. Przesłankami modyfikacji wysokości świadczenia są natomiast zwiększenie lub zmniejszenie się potrzeb uprawnionego oraz zwiększenie lub zmniejszenie się możliwości zarobkowych zobowiązanego.
Zobowiązanym do zapłaty jest dłużnik wymieniony w tytule wykonawczym. Zasadą jest więc, że świadczenie alimentacyjne obciążą jedynie osobę zobowiązaną do alimentów. Jeżeli zobowiązany nie płacić alimentów dobrowolnie osoba uprawniona może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego do organu egzekucyjnego, którym jest komornik. Egzekucja może tez być wszczęta z urzędu na żądanie sądu pierwszej instancji, który wydal orzeczenie ustalające wysokość alimentów. Osoba uprawniona może też złożyć w zakładzie pracy dłużnika lub w organie wypłacającym świadczenia rentowe lub emerytalne tytuł wykonawczy i na tej podstawie żądać potrącenia należności alimentacyjnych z wypłacanych dłużnikowi świadczeń – takie żądanie jest wiążące dla płatnika.
Jeżeli zobowiązany nie wywiązuje się dobrowolnie z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego możliwa jest egzekucja przymusowa – patrz odpowiedź do punktu 11.
Ponadto wspomnienia wymaga fakt, iż w świetle przepisów Kodeksu karnego niealimentacja jest czynem karalnym zagrożonym karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Jak wspomniano w odpowiedzi do punktu 6 pozew o zasądzenie alimentów mogą złożyć w imieniu uprawnionego min. określone organizacje społeczne, przedstawiciele organów jednostek samorządu terytorialnego właściwych w zakresie pomocy społecznej, a w niektórych przypadkach także prokurator. Podmioty te mogą również wspierać stronę powodową poprzez udział w toczącym się już postępowaniu o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych. Ich rola polega wtedy na wspieraniu podejmowanych w postępowaniu przed sądem działań osoby uprawnionej.
Nie, żaden z wymienionych powyżej organów nie może spełnić świadczenia w miejsce dłużnika.
Jednakże nadmienić należy, iż od 1 września 2005 r. obowiązywać będzie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W sytuacji, kiedy wyegzekwowanie zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjny będzie niemożliwe ustawa ta przewiduje możliwość przyznawania przez urzędy gminy oraz gminne ośrodkom pomocy społecznej prawa do tzw. zaliczki alimentacyjnej.
O zaliczkę ubiegać mogą się jedynie osoby wskazane w ustawie. Zaliczka alimentacyjna wypłacana jest przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania uprawnionego i nie może przekroczyć wysokości zasądzonych alimentów oraz kwot określonych w ustawie. Przysługuje ona w wysokości zasądzonego, lecz nie wypłaconego świadczenia alimentacyjnego.
Jeśli jednak uprawniony do zaliczki alimentacyjnej przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (np. ośrodek pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, zakład poprawczy lub areszt śledczy), rodzinie zastępczej, zawarł związek małżeński lub ma dziecko i jest uprawniony do zasiłku rodzinnego zaliczka nie będzie jej przyznana.
Ustawa ta ma zastosowanie tylko w tych przypadkach, kiedy osoba uprawniona ma miejsce zamieszkania w Polsce.
Jeśli dłużnik ma miejsce zamieszkania za granicą, natomiast osoba uprawniona mieszka w Polsce Sąd Okręgowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej udzieli jej pomocy w przygotowaniu wniosku o alimenty. Pomoc ta polega na udzielaniu osobom uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych wszelkich potrzebnych informacji, pomocy w skompletować wymaganych dokumentów oraz sprawdzeniu wniosku pod względem formalnym.
Nazwa sądu | Adres | Nr kier. | Telefony | Faks | |
Centrala | Prezes | ||||
Sąd Okręgowy w Białymstoku | ul. M.C.Skłodowskiej 1 15-950 Białystok | 085 | 742-04-41 745-91-00 745-92-00 | 745-92-17 | 742-46-40 |
Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej | ul. Cieszyńska 10 43-300 Bielsko-Biała | 033 | 499-04-99 | 499-03-16 499-03-18 | 812-39-15 |
Sąd Okręgowy | ul. Wały Jagiellońskie 2 85-128 Bydgoszcz | 052 | 325-31-00 | 325-31-04 | 321-31-01 |
Sąd Okręgowy w Częstochowie | ul. Dąbrowskiego 23/35 42-200 Częstochowa | 034 | 324-50-15 | 324-16-80 | 324-16-80 |
Sąd Okręgowy w Elblągu | Pl. Konstytucji 1 82-300 Elbląg | 055 | 611-22-00 | 611-22-07 | 611-22-15 611-22-17 |
Sąd Okręgowy w Gliwicach | ul. Kościuszki 15 44-100 Gliwice | 032 | 338-02-00 | 338-01-01 | 338-01-02 |
Sąd Okręgowy w Gdańsku | ul. Nowe Ogrody 30/34 80-958 Gdańsk | 058 | 321-31-99 | 321-31-00 321-31-01 | 321-31-04 |
Sąd Okręgowy | ul. Mieszka I 33 66-400 Gorzów Wielkopolski | 095 | 722-42-80 do 85 | 720-28-07 | 720-28-07 |
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze | ul. Wojska Polskiego 56 58-500 Jelenia Góra | 075 | 641-51-00 752-24-34 | 641-51-51 | 752-51-13 |
Sąd Okręgowy w Kaliszu | Al. Wolności 13 62-800 Kalisz | 062 | 765-77-00 | 765-77-64 757-37-04 765-78-50 | 757-49-36 |
Sąd Okręgowy w Katowicach | ul. Andrzeja 16/18 40-957 Katowice | 032 | 251-14-21 251-40-91 | 251-69-83 | 251-67-28 251-69-83 |
Sąd Okręgowy w Kielcach | ul. Seminaryjska 12 25-372 Kielce | 041 | 340-23-00 | 344-59-45 | 344-49-23 |
ul. Energetyka 5 62-510 Konin | 063 | 242-30-22 | 242-38-16 | 242-65-69 | |
Sąd Okręgowy w Koszalinie | ul. Waryńskiego 7 75-541 Koszalin | 094 | - | 342-50-71 | 342-88-04 |
Sąd Okręgowy w Krakowie | ul. Przy Rondzie 7 31-547 Kraków | 012 | 619-50-00 | 619-58-00 619-58-22 | 619-57-77 |
Sąd Okręgowy w Krośnie | ul. Sienkiewicza 12 38-400 Krosno | 013 | 436-84-78 | 436-85-49 | 432-05-70 |
Sąd Okręgowy w Legnicy | ul. Złotoryjska 40 59-220 Legnica | 076 | 722-59-00 | 722-59-11 | 722-59-12 |
Sąd Okręgowy w Lublinie | ul. Krakowskie Przedmieście 43 20-076 Lublin | 081 | 535-91-00 do 10 | 532-08-40 | 532-99-95 |
Sąd Okręgowy w Łomży | ul. Dworna 16 18-400 Łomża | 086 | 216-62-81 | 216-38-07 | 216-67-53 |
Sąd Okręgowy w Łodzi | Pl. Dąbrowskiego 5 90-921 Łódź | 042 | 677-89-00 | 677-89-99 | 677-89-91 |
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu | ul. Pijarska 3 33-300 Nowy Sącz | 018 | 443-89-00 | 443-89-22 | 443-81-14 |
Sąd Okręgowy w Olsztynie | ul. Dąbrowszczaków 44 10-001 Olsztyn | 089 | 523-02-30 | 523-01-85 527-30-48 | 527-76-95 |
Sąd Okręgowy w Opolu | siedziba tymczasowa ul. Prószkowska 67 45-758 Opole | 077 | 457-22-64 | 457-28-33 | 402-48-35 |
Sąd Okręgowy w Ostrołęce | ul. Kościuszki 19 07-400 Ostrołęka | 029 | 764-29-22 764-29-40 | 764-37-22 | 764-32-88 |
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim | ul. J. Słowackiego 5 97-300 Piotrków Trybunalski | 044 | - | 647-21-94 649-64-14 | 647-89-19 |
Sąd Okręgowy w Płocku | Pl. Narutowicza 4/6 09-404 Płock 6 | 024 | 262-52-44 268-85-84 268-85-79 | 262-25-26 | 262-25-26 |
Sąd Okręgowy w Poznaniu | ul. Marcinkowskiego 32 60-967 Poznań | 061 | 856-60-00 | 852-33-06 | 852-93-85 |
Sąd Okręgowy w Radomiu | ul. Marszałka J. Piłsudskiego 10 26-600 Radom | 048 | 368-02-00 | 368-03-00 368-03-01 | 368-03-03 |
Sąd Okręgowy w Rzeszowie | Pl. Śreniawitów 3 35-959 Rzeszów | 017 | 875-62-00 | 875-62-36 | 862-72-65 |
Sąd Okręgowy w Siedlcach | ul. Sądowa 2 08-110 Siedlce | 025 | 632-52-35 do 39 | 632-62-11 | 632-61-98 |
Sąd Okręgowy | Al. Zwycięstwa 1 98-200 Sieradz | 043 | 827-13-20 | 827-12-87 | 827-10-14 |
Sąd Okręgowy w Słupsku | ul. Zamenhofa 7 76-200 Słupsk | 059 | 842-20-41 do 44 | 842-83-25 | 842-83-01 |
Sąd Okręgowy w Suwałkach | ul. L.Waryńskiego 45 16-400 Suwałki | 087 | 563-13-30 | 563-13-01 | 563-13-03 |
Sąd Okręgowy w Szczecinie | ul. Kaszubska 42 70-952 Szczecin | 091 | 448-00-02 | 448-96-36 | 448-99-15 |
Sąd Okręgowy w Świdnicy | Pl. Grunwaldzki 14 58-100 Świdnica | 074 | 851-83-00 | 851-82-46 | 851-82-70 |
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu | ul. Sienkiewicza 27 39-400 Tarnobrzeg | 015 | 823-48-80 do 81 | 823-49-20 | 823-05-51 |
Sąd Okręgowy w Tarnowi | ul. J. Dąbrowskiego 27 33-100 Tarnów | 014 | 632-74-00 632-75-00 | 621-16-38 | 621-34-74 |
Sąd Okręgowy w Toruniu | ul. Piekary 51 87-100 Toruń | 056 | 610-56-00 | 610-56-04 | 655-57-06 |
Sąd Okręgowy w Warszawie | Al. Solidarności 127 00-951 Warszawa | 022 | 620-03-71 | 620-13-57 | 620-13-57 |
Sąd Okręgowy we Włocławku | ul. Wojska Polskiego 22 87-800 Włocławek | 054 | 411-62-00 | 411-62-05 | 411-62-05 |
Sąd Okręgowy we Wrocławiu | ul. Sądowa 1 50-950 Wrocław | 071 | 370-42-00 | 370-42-01 343-64-75 | 344-49-59 |
Sąd Okręgowy w Zamościu | ul. Akademicka 1 22-400 Zamość | 084 | - | 638-48-13 | 639-33-59 |
Sąd Okręgowy w Zielonej Górze | Pl. Słowiański 1 65-958 Zielona Góra | 068 | - | 322-01-40 | 322-01-41 |
Jeśli sąd polski jest organem przesyłającym na podstawie Konwencji Nowojorskiej z 1956 r. lub umowy dwustronnej, udziela on osobie uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego wszelkich potrzebnych informacji, pomaga mu skompletować wymagane dokumenty, bada jego wniosek pod względem formalnym oraz przesyła wniosek za granicę.
W sytuacji, kiedy doszło do zasądzenia świadczenia alimentacyjnego, a sprawa należy do zakresu zastosowania Konwencję Nowojorskiej wierzyciel zamieszkały za granicą może skorzystać z trybu przewidzianego przez tę Konwencję i zwrócić się do właściwego organu przesyłającego państwa, w którym ma miejsce on zamieszkania.
Jeśli zaś mieszka on w państwie, z którym Polskę łączy umowa dwustronna to pomoc taka udzielana jest w zakresie przewidzianym przez tę umowę. Z reguły umowy dwustronne przewidują wystąpienie bezpośrednio do sądu polskiego albo za pośrednictwem sądu państwa, które wydało orzeczenie. W drugim wypadku przekazanie wniosku następuje za pośrednictwem organów centralnych, którymi najczęściej są Ministerstwa Sprawiedliwości.
W przypadku spraw należących do zakresu zastosowania Konwencji Nowojorskiej właściwe organy przesyłające państw obcych wskazane są w oświadczeniach tych państwa złożonych do Konwencji, które dostępne są w Internecie.
W przypadku spraw należących do zakresu zastosowania Konwencji Nowojorskiej organy przesyłające państw obcych wskazane w oświadczeniach do Konwencji udzielają osobie uprawnionej wszelkich informacji, pomagają jej skompletować wymagane dokumenty oraz badają jej wniosek pod względem formalnym oraz przesyła wniosek za granicę.
« Roszczenia alimentacyjne - Informacje ogólne | Polska - Informacje ogólne »
Ostatnia aktualizacja: 30-11-2006

