Komisja Europejska > EJN > Roszczenia alimentacyjne > Niemcy

Ostatnia aktualizacja: 27-07-2006
Wersja do druku Dodaj do ulubionych

Roszczenia alimentacyjne - Niemcy

EJN logo

Strona jest nieaktualna. Trwa przygotowywanie zaktualizowanej wersji, która będzie dostępna w europejskim portalu e-Sprawiedliwość.


 

SPIS TRESCI

1. Co oznaczają pojęcia „alimenty” i „roszczenie alimentacyjne” w prawie niemieckim? Kto posiada roszczenie alimentacyjne wobec innych osób? 1.
2. Do jakiego wieku dziecku przysługują roszczenia alimentacyjne? 2.
3. W jakich przypadkach zastosowanie ma prawo niemieckie? 3.
4. Prawo jakiego kraju stosują sądy niemieckie, w przypadku gdy ich własne prawo nie ma zastosowania? (w przypadku gdy zarówno strona uprawniona do alimentów jak i strona, która ma zapłacić alimenty zamieszkują w Niemczech) 4.
5. Czy strona uprawniona do alimentów musi zwrócić się do konkretnej organizacji, organu administracyjnego (na szczeblu centralnym lub lokalnym) bądź sądu, aby uznano jej roszczenie alimentacyjne? 5.
5.A. W jaki sposób mogę zwrócić się do tej organizacji lub organu administracyjnego (na szczeblu centralnym lub lokalnym) z wnioskiem o alimenty i jaka procedura ma zastosowanie? 5.A.
6. Czy wniosek można złożyć w imieniu krewnego, bliskiego przyjaciela lub osoby małoletniej? 6.
7. Skąd wnioskodawca pragnący skierować sprawę do sądu wie, który sąd jest właściwy? 7.
8. Czy wnioskodawca potrzebuje zastępcy prawnego (prawnika lub innego), aby móc wnieść sprawę do sądu? 8.
9. Czy wnioskodawca ponosi koszty w wyniku postępowania sądowego? Jeżeli tak, to jaka jest przybliżona suma całkowita tych kosztów? Czy wnioskodawcy nieposiadający wystarczających środków finansowych mogą ubiegać się o pomoc prawną? 9.
10. Jaką postać prawdopodobnie przybierze wsparcie, którego udziela sąd? W przypadku świadczenia alimentacyjnego, jak określa się jego wysokość? W jaki sposób koryguje się je w zależności od zmian kosztów utrzymania i zmienionych warunków rodzinnych? 10.
11. Jak wypłaca się świadczenia alimentacyjne i komu? 11.
12. Jeżeli dłużnik nie chce zapłacić alimentów, w jaki sposób można go do tego zmusić? 12.
13. Czy organizacje lub organy administracyjne (na szczeblu centralnym lub lokalnym) udzielają pomocy przy pobieraniu świadczeń alimentacyjnych? 13.
14. Czy te organy mogą same wypłacić alimenty, w całości lub części, zamiast dłużnika? Co się dzieje, gdy wnioskodawca mieszka w Niemczech a dłużnik za granicą? 14.
15. Czy wnioskodawca może ubiegać się o pomoc od organizacji lub organu administracyjnego (na szczeblu centralnym lub lokalnym)? 15.
16. Jeśli tak, to jakie nazwy noszą i jakie mają adresy te organizacje lub organy administracyjne? 16.
17. W jakiej formie te organizacje lub organy administracyjne udzielają pomocy? 17.
18. Czy wnioskodawca może zwrócić się bezpośrednio do tych organizacji lub organów administracyjnych? 18.
19. Jeśli tak, to jakie nazwy noszą i jakie mają adresy te organizacje lub organy administracyjne? 19.
20. W jakiej formie te organizacje lub organy administracyjne udzielają pomocy? 20.

 

1. Co oznaczają pojęcia „alimenty” i „roszczenie alimentacyjne” w prawie niemieckim? Kto posiada roszczenie alimentacyjne wobec innych osób?

  • Dzieci wobec rodziców
  • Rodzice wobec dzieci
  • Małżonkowie wobec siebie
  • (Pra-)wnuki wobec (pra-)dziadków
  • (Pra-)dziadkowie wobec (pra-)wnuków
  • Rodzice niebędący małżeństwem wobec siebie
  • Partnerzy w zarejestrowanym związku małżeńskim wobec siebie.

2. Do jakiego wieku dziecku przysługują roszczenia alimentacyjne?

Nie ma granicy wieku.

3. W jakich przypadkach zastosowanie ma prawo niemieckie?

Republika Federalna Niemiec ratyfikowała Konwencję Haską o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (zwaną dalej: Konwencją) w dniu 2 października 1973 r. Konwencja weszła w życie w odniesieniu do Republiki Federalnej Niemiec w dniu 1 kwietnia 1987 r. Dla jasności, postanowienia Konwencji odnoszące się do kolizji przepisów włączono do sekcji 18 Niemieckiej Ustawy Wprowadzającej do Kodeksu Cywilnego (Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuch - EGBGB).

Zgodnie z tym postanowieniem prawo zwyczajowego miejsca zamieszkania strony uprawnionej do alimentów jest decydujące dla celów określenia dowolnego obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że prawo niemieckie ma zastosowanie, jeżeli strona uprawniona do alimentów zamieszkuje w Niemczech. W przypadku gdy prawo zwyczajowego miejsca zamieszkania strony uprawnionej do alimentów nie przewiduje żadnych roszczeń alimentacyjnych, drugie zdanie sekcji 18 ust. 1 EGBGB następnie stanowi, iż prawem właściwym jest prawo państwa, do którego należą zarówno strona, której przysługują alimenty jak i strona, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny. W przypadku gdy ani prawo zwyczajowego miejsca zamieszkania ani prawo wspólnego kraju ojczystego nie przewidują roszczenia alimentacyjnego, zastosowanie ma prawo niemieckie, zgodnie z sekcją 18 ust. 2 EGBGB.

Do góryDo góry

Istnieją dwa wyjątki od zasadniczego powiązania pomiędzy sekcją 18 ust. 1 a sekcją 18 ust. 2 EGBGB.

Zgodnie z sekcją 18 ust. 5 prawo niemieckie ma zastosowanie, w przypadku gdy zarówno strona uprawniona do alimentów, jak i strona podlegająca obowiązkowi alimentacyjnemu są narodowości niemieckiej a strona podlegająca obowiązkowi alimentacyjnemu zwykle zamieszkuje w Niemczech. Ponadto, sekcja 18 ust. 4 EGBGB zawiera specjalny przepis dotyczący alimentów w następstwie rozwodu. Zgodnie z tym przepisem, decyzje w sprawie roszczeń alimentacyjnych pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami zapadają zgodnie z prawem, z którym małżonkowie się rozwiedli, jeżeli rozwód ogłoszono lub uznano w Niemczech.

4. Prawo jakiego kraju stosują sądy niemieckie, w przypadku gdy ich własne prawo nie ma zastosowania? (w przypadku gdy zarówno strona uprawniona do alimentów jak i strona, która ma zapłacić alimenty zamieszkują w Niemczech)

W przypadku gdy zarówno strona, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny jak i strona uprawniona do alimentów zamieszkują w Niemczech, zastosowanie ma prawo niemieckie, jako że fakt, że strona uprawniona do alimentów zwykle zamieszkuje w Niemczech jest decydującym kryterium dla celów stosowania prawa niemieckiego. Jeżeli zamieszkania w Niemczech przez stronę uprawnioną do alimentów nie można utożsamić ze zwyczajowym zamieszkaniem, prawem właściwym jest prawo państwa, w którym strona uprawniona do alimentów zwyczajowo zamieszkuje. W innym przypadku prawem właściwym jest prawo wspólnego kraju ojczystego strony uprawnionej do alimentów oraz strony, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny. Wreszcie, prawo niemieckie ma zastosowanie, jeżeli strona uprawniona do alimentów nie uzyskuje ich ani zgodnie z prawem kraju zwyczajowego zamieszkania ani zgodnie z prawem wspólnego kraju ojczystego.

Do góryDo góry

5. Czy strona uprawniona do alimentów musi zwrócić się do konkretnej organizacji, organu administracyjnego (na szczeblu centralnym lub lokalnym) bądź sądu, aby uznano jej roszczenie alimentacyjne?

Aby uznać obowiązek alimentacyjny, strona uprawniona do alimentów musi zwykle zwrócić się do sądu, Urzędu ds. Małoletnich lub notariusza w celu uzyskania tytułu wykonawczego, na podstawie którego można przymusowo pobrać sumę pieniędzy.

Postępowanie sporne toczy się wyłącznie przed sądem. Jednakże obowiązek zaspokojenia roszczeń uznaje się przed notariuszem lub Urzędem ds. Małoletnich. Zakres jurysdykcji Urzędu ds. Małoletnich jest ograniczony w porównaniu z zakresem jurysdykcji notariusza, tj. Urząd ds. Małoletnich ustanawia obowiązek w przypadku alimentów na dziecko do lat 21 bądź roszczeń matki lub ojca wynikających z urodzenia dziecka.

5.A. W jaki sposób mogę zwrócić się do tej organizacji lub organu administracyjnego (na szczeblu centralnym lub lokalnym) z wnioskiem o alimenty i jaka procedura ma zastosowanie?

Wszelkich ustawowych roszczeń alimentacyjnych należy dochodzić jako sprawy z zakresu prawa rodzinnego w drodze powództwa lub w ramach procedury uproszczonej w Sądzie Rodzinnym. Postępowanie regulują przepisy Kodeksu Postępowania Cywilnego.

6. Czy wniosek można złożyć w imieniu krewnego, bliskiego przyjaciela lub osoby małoletniej?

Każdy wnioskodawca musi zasadniczo sam dochodzić roszczenia. Nie ma możliwości wystąpienia z roszczeniem w imieniu znajomego. Istnieje wyjątek w przypadku wnioskodawcy będącego osobą małoletnią. W tym przypadku jeden rodzic może dochodzić roszczenia alimentacyjnego dziecka małoletniego wobec drugiego rodzica we własnym imieniu.

Do góryDo góry

7. Skąd wnioskodawca pragnący skierować sprawę do sądu wie, który sąd jest właściwy?

Ogólna jurysdykcja miejsca zamieszkania pozwanego ma zasadniczo zastosowanie również w postępowaniu o alimenty. W przypadku postępowania wiążącego się z ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym jednego lub obojga rodziców wobec dziecka małoletniego, wyłączną jurysdykcję sprawuje sąd, w obrębie którego dziecko lub rodzic reprezentujący dziecko dla potrzeb czynności prawnych ma ogólną jurysdykcję. Nie ma to jednakże zastosowania, w sytuacji gdy dziecko lub rodzic mają ogólną jurysdykcję za granicą.

Dziecko może również wszcząć postępowanie, domagając się wypełnienia obowiązku alimentacyjnego przez oboje rodziców, w sądzie, którego jurysdykcji podlega ojciec lub matka.

8. Czy wnioskodawca potrzebuje zastępcy prawnego (prawnika lub innego), aby móc wnieść sprawę do sądu?

Zazwyczaj nie jest potrzebne zastępstwo prawne przy dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych w sądzie. Sytuacja wygląda odwrotnie tylko wówczas, gdy z roszczeniami alimentacyjnymi odnoszącymi się do ustawowego obowiązku alimentacyjnego na podstawie małżeństwa i roszczeniami dotyczącymi wspólnego dziecka występuje się w postępowaniu rozwodowym jako ze sprawą dodatkową. W takim przypadku małżonków musi reprezentować adwokat, którego dopuszcza się w sądzie rejonowym lub okręgowym.

9. Czy wnioskodawca ponosi koszty w wyniku postępowania sądowego? Jeżeli tak, to jaka jest przybliżona suma całkowita tych kosztów? Czy wnioskodawcy nieposiadający wystarczających środków finansowych mogą ubiegać się o pomoc prawną?

Koszty (honoraria i opłaty) pobiera się w odniesieniu do postępowania sądowego dotyczącego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w oparciu o związek rodzinny lub małżeństwo. Opłatę sądową, płatną w trzech ratach, należy uiścić przy składaniu wniosku z roszczeniem do sądu. Wysokość opłaty określa wartość przedmiotu sporu. Wszelkie dodatkowe koszty sądowe (przykładowo wynagrodzenie świadków i biegłych) określa wartość przedmiotu sporu. Stosowna kwota jest sumą żądaną jako alimenty za pierwsze dwanaście miesięcy po wniesieniu roszczenia, ale w żadnym razie nie wyższą niż całkowita kwota żądanej płatności. Kwoty już płatne jako alimenty przy wnoszeniu roszczenia dodaje się do tej kwoty.

Do góryDo góry

Przykład:

Jeżeli zastępca prawny dziecka 10-letniego wystąpi z roszczeniem o zwykłe alimenty (obecnie 241 euro miesięcznie), wartość przedmiotu sporu sięga kwoty 2.892 euro. W tym przypadku opłata sądowa wynosi na ogół 267 euro (89 euro x 3). W przypadku gdy żona architekta wnosi o separację i świadczenia na opiekę zdrowotną w wysokości 1.900 euro miesięcznie, wartość przedmiotu sporu sięga 22.800 euro. Opłata sądowa wynosi 933 euro (311 euro x 3). Zasadniczo nie spotyka się więc oświadczeń o poziomie kosztów. W razie potrzeby honorarium adwokata, któremu powierzono ochronę prawa płatne jest oprócz kosztów sądowych.

Wysokość opłat podaje tabela wartości przedmiotu sporu do wysokości 500.000 euro:

Wartość przedmiotu sporu do ... euro

Opłata ... euro

Wartość przedmiotu sporu do ... euro

Opłata ... euro

300

25

40.000

398

600

35

45.000

427

900

45

50.000

456

1.200

55

65.000

556

1.500

65

80.000

656

2.000

73

95.000

756

2.500

81

110.000

856

3.000

89

125.000

956

3.500

97

140.000

1.056

4.000

105

155.000

1.156

4.500

113

170.000

1.256

5.000

121

185.000

1.356

6.000

136

200.000

1.456

7.000

151

230.000

1.606

8.000

166

260.000

1.756

9.000

181

290.000

1.906

10.000

196

320.000

2.056

13.000

219

350.000

2.206

16.000

242

380.000

2.356

19.000

265

410.000

2.506

22.000

288

440.000

2.656

25.000

311

470.000

2.806

30.000

340

500.000

2.956

35.000

369

Koszty ponosi w głównej mierze strona, której sąd nakazał zapłatę tych kosztów w wyroku. Zasadniczo, koszty musi ponieść strona przegrana.

Wnioskodawcy nieposiadający wystarczających środków finansowych mogą ubiegać się o pomoc prawną.

10. Jaką postać prawdopodobnie przybierze wsparcie, którego udziela sąd? W przypadku świadczenia alimentacyjnego, jak określa się jego wysokość? W jaki sposób koryguje się je w zależności od zmian kosztów utrzymania i zmienionych warunków rodzinnych?

Alimenty płatne są zwykle w formie płatności pieniężnej. Wysokość alimentów określają wymogi i potrzeby strony uprawnionej do alimentów oraz możliwość zapłaty przez stronę podlegającą obowiązkowi alimentacyjnemu. Sądy okręgowe wyższej instancji sporządziły tabele i wytyczne w tym zakresie, które są pomocne przy określaniu stawki ryczałtowej dla konkretnych kwot alimentów. Najbardziej znaną jest tabela z Düsseldorfu, która jest powszechnie stosowana do obliczania wysokości alimentów na dziecko.

Do góryDo góry

Jeżeli alimenty określa się jako konkretną sumę pieniężną, można ją skorygować w razie istotnej zmiany okoliczności. W takim przypadku należy najpierw wystąpić z roszczeniem o zmianę.

W przypadku gdy małoletniemu dziecku rodzica, z którym nie mieszka ono w jednym domu określono alimenty jako procent odpowiedniej kwoty zwykłej, alimenty podlegają automatycznej korekcie co dwa lata zgodnie ze zmianami kwoty zwykłej. W takim przypadku nie jest zatem konieczne roszczenie o zmianę.

11. Jak wypłaca się świadczenia alimentacyjne i komu?

Alimenty zasadniczo przypadają do zapłaty co miesiąc z góry w drodze płatności pieniężnej, której należy dokonać na rzecz strony uprawnionej do alimentów lub, w przypadku dzieci małoletnich, rodzicowi opiekującemu się takim dzieckiem bądź stronie w inny sposób uprawnionej do otrzymania płatności.

12. Jeżeli dłużnik nie chce zapłacić alimentów, w jaki sposób można go do tego zmusić?

Jedna z możliwości to przymusowe wykonanie uznanego roszczenia alimentacyjnego. Wykonanie przymusowe uzyskuje się zgodnie z ogólnymi przepisami.

Zobowiązanie nałożone na stronę podlegającą obowiązkowi alimentacyjnemu zyskuje jednakże dodatkowe znaczenie z racji tego, że naruszenie tego zobowiązania podlega karze zgodnie z prawem karnym.

Ktokolwiek dopuści się naruszenia obowiązku alimentacyjnego podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech lub karze grzywny. Jeżeli kara pozbawienia wolności jest bezwarunkowa, ale wyrok ulega zawieszeniu, sąd może polecić stronie skazanej wypełnienie obowiązku alimentacyjnego. Sąd odwołuje zawieszenie wyroku, jeżeli strona skazana poważnie lub uporczywie kwestionuje taki nakaz i tym samym daje podstawy do obaw, że będzie popełniała dalsze przestępstwa karne, w szczególności naruszenie obowiązku alimentacyjnego.

Do góryDo góry

W przypadku przestępców dotychczas niekaranych, prokuratura może tymczasowo wstrzymać się z wniesieniem oskarżenia, a sąd może tymczasowo wstrzymać postępowanie karne, jeżeli stronę winną pouczy się jednocześnie, by wypełniła obowiązek alimentacyjny na określoną kwotę.

13. Czy organizacje lub organy administracyjne (na szczeblu centralnym lub lokalnym) udzielają pomocy przy pobieraniu świadczeń alimentacyjnych?

Nakaz alimentacyjny to zwykły nakaz wykonania w stosunku do roszczenia pieniężnego, a więc strona uprawniona do alimentów musi zasadniczo postąpić zgodnie z typowymi przepisami wykonawczymi i musi wykonać roszczenie sama.

Jednakże, Urząd ds. Małoletnich pomaga przy pobieraniu świadczeń w przypadku wsparcia dla dziecka (sekcje 1712 i następne niemieckiego Kodeksu Cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch - BGB). Uzgodnienia dotyczące wsparcia ustanawia sekcja 1713 kodeksu cywilnego, w przypadku gdy rodzic składający wniosek sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem lub gdy oboje rodzice sprawują wspólnie opiekę, ale rodzic składający wniosek ma pieczę nad dzieckiem.

Należy to odróżnić od przypadków, w których konkretne świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego (obejmujące potrzebę, którą faktycznie pokryłoby świadczenie alimentacyjne) są płatne na rzecz strony uprawnionej do alimentów. W przypadku gdy odbiorca takich świadczeń z ubezpieczenia społecznego posiada roszczenie alimentacyjne wobec strony podlegającej obowiązkowi alimentacyjnemu, którego jeszcze nie wypełniono, takie roszczenie alimentacyjne zasadniczo przechodzi na właściwy organ państwowy, który może następnie dochodzić roszczenia alimentacyjnego we własnym imieniu.

Do góryDo góry

  • W konkretnych przypadkach (jeżeli dziecko wychowuje samotnie jeden rodzic, a drugi rodzic nie płaci żadnych alimentów w gotówce) istnieją świadczenia przez ograniczony okres czasu w ramach niemieckiej Ustawy o zaliczkach na utrzymanie (Unterhaltsvorschussgesetz - UVG). W takich przypadkach Urząd ds. zaliczek na utrzymanie pobiera należności alimentacyjne na podstawie roszczenia, jakie na niego przeszło.
  • Ponadto, jeżeli strona podlegająca obowiązkowi alimentacyjnemu nie zapłaci alimentów, a zachodzi konieczność zapłaty ubezpieczenia społecznego (pod warunkiem że spełniono pozostałe wymogi roszczenia), roszczenia alimentacyjne przechodzą na podmiot zapewniający ubezpieczenie społeczne (w taki sam sposób jak wspomniane wyżej płatności zaliczkowe) i może on ich następnie dochodzić. W przypadku podstawowych świadczeń ochronnych dla osób poszukujących pracy prawo przekazuje się jedynie w drodze pisemnego powiadomienia od podmiotu wypłacającego świadczenie do strony podlegającej obowiązkowi alimentacyjnemu.

14. Czy te organy mogą same wypłacić alimenty, w całości lub części, zamiast dłużnika? Co się dzieje, gdy wnioskodawca mieszka w Niemczech a dłużnik za granicą?

Świadczenia w ramach Ustawy o zaliczkach na utrzymanie oraz świadczenia z ubezpieczenia społecznego oraz podstawowej ochrony dla osób poszukujących pracy, o których mowa w pytaniu 13, to odrębne świadczenia w ramach ubezpieczenia społecznego, o ograniczonym zakresie i niebędące świadczeniami alimentacyjnymi w pierwotnym znaczeniu tego słowa. Wypłacają je bezpośrednio właściwe władze państwowe wnioskodawcy. Nie zależą też one ostatecznie od tego, czy należność alimentacyjną można pobrać (w Niemczech lub za granicą). Władze państwowe, na które przeszło roszczenie alimentacyjne, mogą również dochodzić tego roszczenia za granicą we własnym imieniu.

Do góryDo góry

W przeciwieństwie do świadczeń w ramach Ustawy o zaliczkach na utrzymanie i świadczeń z ubezpieczenia społecznego i podstawowej ochrony dla osób poszukujących pracy, ustanowienie porozumienia w sprawie wsparcia zgodnie z sekcją 1712 BGB nie tworzy odrębnego roszczenia o świadczenie wobec właściwego organu państwowego. Działalność organu państwowego w tym przypadku jest ograniczona do wspierania strony uprawnionej w dochodzeniu i egzekwowaniu roszczenia alimentacyjnego.

15. Czy wnioskodawca może ubiegać się o pomoc od organizacji lub organu administracyjnego (na szczeblu centralnym lub lokalnym)?

Nakaz alimentacyjny to zwykły nakaz wykonania w stosunku do roszczenia pieniężnego, a więc strona uprawniona do alimentów musi zasadniczo postąpić zgodnie z typowymi przepisami wykonawczymi i musi wykonać roszczenie sama.

Wsparcie zapewnia się w sposób określony w odpowiedzi na pytanie 13, po ustanowieniu porozumienia o wsparciu.

16. Jeśli tak, to jakie nazwy noszą i jakie mają adresy te organizacje lub organy administracyjne?

Urzędy ds. Małoletnich znajdują się zwykle w urzędach administracyjnych rad miejskich lub organów okręgowych posiadających właściwość terytorialną dla miejsca zamieszkania dziecka lub rodzica uprawnionego do alimentów.

To samo ma zastosowanie do zakładów ubezpieczeń społecznych oraz instytucji zajmujących się wypłatą zaliczek na utrzymanie.

17. W jakiej formie te organizacje lub organy administracyjne udzielają pomocy?

Patrz odpowiedź na pytanie 13.

18. Czy wnioskodawca może zwrócić się bezpośrednio do tych organizacji lub organów administracyjnych?

Tak.

19. Jeśli tak, to jakie nazwy noszą i jakie mają adresy te organizacje lub organy administracyjne?

Patrz odpowiedź na pytanie 16.

20. W jakiej formie te organizacje lub organy administracyjne udzielają pomocy?

Patrz odpowiedź na pytania 13 i 14.

« Roszczenia alimentacyjne - Informacje ogólne | Niemcy - Informacje ogólne »

Do góryDo góry

Ostatnia aktualizacja: 27-07-2006

 
  • Prawo wspólnotowe
  • Prawo międzynarodowe

  • Belgia
  • Bułgaria
  • Czechy
  • Dania
  • Niemcy
  • Estonia
  • Irlandia
  • Grecja
  • Hiszpania
  • Francja
  • Włochy
  • Cypr
  • Łotwa
  • Litwa
  • Luksemburg
  • Węgry
  • Malta
  • Niderlandy
  • Austria
  • Polska
  • Portugalia
  • Rumunia
  • Słowenia
  • Słowacja
  • Finlandia
  • Szwecja
  • Wielka Brytania